Krishnamurti Subtitles

ક્રિયા અને પ્રતિક્રિયાનું અનંત ચક્ર

Bombay (Mumbai) - 5 February 1984

Public Talk 2



0:50 Can we wait a little આપણે પેલો અવાજ પસાર થઈ જાય
till that noise goes by? ત્યાં સુધી રાહ જોઈશું?
   
2:32 Now we can begin. હવે આપણે શરૂ કરી શકીએ.
   
2:41 We were going to talk about, આપણે એ વિષે
weren't we, વાત કરવાનાં હતાં કે
   
2:46 if we can live in this world, શું આપણે આ દુનિયામાં જીવી શકીએ,
   
2:51 which is pretty insane, જે ઘણી ગાંડી દુનિયા છે,
   
2:55 if it is possible એમાં સંઘર્ષ વિના જીવવું
to live without conflict. શક્ય છે કે કેમ.
   
3:07 And we have આપણે આપણી જાતને
accustomed ourselves  
   
3:13 to make જાતજાતના પ્રયત્ન કરવાની,
every kind of effort,  
   
3:17 to achieve, પ્રાપ્ત કરવાની - માત્ર જૈવિક રીતે નહીં,
not only biologically પરંતુ બાહ્ય રીતે પણ -
   
3:25 but also externally. ટેવ પાડી દીધી છે.
   
3:30 Our society આપણો સમાજ
is so constructed એવી રીતે રચાયેલો છે
   
3:34 that we have to make કે આપણે
tremendous effort જબરદસ્ત પ્રયત્ન
   
3:42 to have a vocation... નકલનો વ્યવસાય મેળવવા માટે
of imitation. કરવો પડે છે.
   
3:54 Can we talk આપણે એકબીજા સાથે
to each other quietly? શાંતિથી વાત કરી શકીએ?
   
4:01 We are saying આપણે કહીએ છીએ કે
that our society આપણો સમાજ
   
4:08 is made એવી રીતે બનેલો છે
so that each one of us જેથી દરેક જણે
   
4:13 have to make great અતિશય પ્રયત્ન કરવો પડે છે,
deal of effort  
   
4:17 to have a job, - નોકરી મેળવવા માટે,
to have a career, કારકિર્દી માટે,
   
4:22 to accumulate money સલામતી ખાતર ધન
for security, and so on ભેગું કરવા માટે વગેરે -
   
4:28 – a great deal of effort અતિશય પ્રમાણમાં પ્રયત્ન
is necessary, આવશ્યક છે,
   
4:32 school, college, શાળા, મહાવિદ્યાલય,
university, and so on. યુનિવર્સિટી વગેરે.
   
4:38 And also અને આપણી પાસે
we have the concept એવી વિભાવના પણ છે કે
   
4:46 that inwardly we also આપણે આંતરિક રીતે પણ
must make tremendous effort. જબરદસ્ત પ્રયત્ન કરવો જ પડે.
   
4:56 Effort implies control, પ્રયત્નમાં અભિપ્રેત છે નિયંત્રણ,
   
5:00 effort implies conflict, પ્રયત્નમાં અભિપ્રેત છે સંઘર્ષ,
   
5:08 inwardly, psychologically, આંતરિક રીતે, માનસિક રીતે,
and outwardly. અને બાહ્ય રીતે.
   
5:15 To this state of things આ સ્થિતિથી
we have become accustomed. આપણે ટેવાયેલા છીએ.
   
5:21 Religious people, business people દરેક પ્રકારના ધાર્મિક લોકોએ,
of every kind must make effort. કામધંધાવાળા લોકોએ પ્રયત્ન કરવો જ પડે.
   
5:32 And in that effort there is involved અને તે પ્રયત્નમાં
a great deal of energy, અતિશય પ્રમાણમાં ઊર્જા,
   
5:39 in conflict, and so on. સંઘર્ષ વગેરે સામેલ છે.
   
5:47 We are going આપણે સાથે મળીને
to talk over together વાત કરીશું
   
5:50 – what a noisy place this is, - આ કેટલી ઘોંઘાટવાળી જગ્યા છે,
isn't it? – નહીં? -
   
5:59 we are going to talk over આપણે સાથે મળીને
together this question, આ પ્રશ્ન વિષે વાત કરવાનાં છીએ,
   
6:05 why we live in conflict, શા માટે આપણે સંઘર્ષમાં જીવીએ છીએ,
   
6:09 why we have accustomed શા માટે આપણે આપણી જાતને
ourselves to live in this way, આવી રીતે જીવવાની ટેવ પાડી દીધી છે,
   
6:16 why human beings, શા કારણે માનવોએ,
right throughout the world, આખીયે દુનિયામાં,
   
6:22 have not found a way રોજિંદું જીવન જીવવાનો
of living daily life એવો કોઈ રસ્તો નથી શોધ્યો,
   
6:27 without all the turmoil, જેમાં ધમાચકડી,
all the anxiety, pain. વ્યગ્રતા, પીડા ન હોય.
   
6:38 And we are trained in vocation, અને આપણે એવા વ્યવસાયમાં
which is imitation. તાલીમબદ્ધ છીએ જે નકલ છે.
   
6:53 One can understand why we have આપણે સમજી શકીએ કે બહારની દુનિયામાં
to make an effort externally. પ્રયત્ન શા માટે કરવો પડે છે.
   
7:01 In an overpopulated country આવા પુષ્કળ વસ્તીવાળા દેશમાં,
like this,  
   
7:05 badly managed governments, ખરાબ રીતે શાસન કરતી સરકારોમાં,
and so on, અને આવા બધામાં
   
7:10 we have to make an effort આપણે જીવવા માટે, નોકરી મેળવવા માટે
to live, to have a job. પ્રયત્ન કરવો જ પડે.
   
7:18 That's understood. એ તો સમજ્યા.
   
7:21 And we are asking why, અને આપણે પૂછીએ છીએ કે,
we human beings, આપણે માનવોએ
   
7:27 have to make inward effort. આંતરિક પ્રયત્ન શા માટે કરવો પડે.
   
7:32 In that is implied એમાં સામેલ છે
control, conflict, નિયંત્રણ, સંઘર્ષ,
   
7:43 and various forms of struggle, અને વિવિધ પ્રકારની મથામણ,
anxiety, and so on. વ્યગ્રતા વગેરે.
   
7:54 We are questioning આપણે પ્રશ્ન કરીએ છીએ કે,
why human beings માનવોએ આંતરિક પ્રયત્ન
   
7:59 have to make inward effort કરવો જ શા માટે પડે,
at all,  
   
8:02 have inward, આંતરિક, માનસિક સંઘર્ષ
psychological conflict. હોવો જ શા માટે જોઈએ.
   
8:08 Is that question clear? શું એ પ્રશ્ન સ્પષ્ટ છે?
   
8:12 We are asking, is it necessary આપણે પૂછીએ છીએ,
for human beings શું માનવો માટે
   
8:20 in their relationship તેઓના એકબીજા સાથેના
with each other પરસ્પર સંબંધોમાં એ આવશ્યક છે
   
8:24 – because we cannot possibly - કારણ કે આપણે શક્યતઃ
live alone, એકલા ન જીવી શકીએ,
   
8:30 even though you are a hermit જો તમે એક સાધુ હો તો પણ તમે કાયમ
you are always related to somebody. કોઇની સાથે સંબંધ ધરાવતા હો છો.
   
8:37 So, we are asking whether it is માટે આપણે પૂછીએ છીએ કે
possible to live in this world શું આ દુનિયા, જેમાં
   
8:45 of immense turmoil, પ્રચંડ ધમાચકડી છે, અપાર જટિલતા છે,
immense complexity externally, એમાં જીવવું શક્ય છે,
   
8:53 whether we can live શું આપણે એકપણ સંઘર્ષ વિના
without a single conflict. Right? જીવી શકીએ. બરાબર?
   
8:59 That is the question આપણે એ પ્રશ્ન પૂછવાનાં છીએ.
we are going to ask.  
   
9:04 The speaker is not asking વક્તા પ્રશ્ન નથી પૂછી રહ્યો,
the question, you are asking, તમે પૂછી રહ્યાં છો,
   
9:10 because both of us are કારણ કે આપણે બંને સાથે મળીને
taking the journey together. મુસાફરી કરીએ છીએ.
   
9:16 If that is very clear, જો આ બહુ સ્પષ્ટ હોય,
we are, both of us તો આપણે બંને
   
9:21 are going to enquire carefully આ પ્રશ્નની મહીં
into this question. કાળજીપૂર્વક તપાસ કરીશું.
   
9:28 As we said આપણે ગઇકાલે સાંજે
yesterday evening, વાત કરી તેમ,
   
9:33 we are not giving અમે ભાષણ આપી રહ્યા નથી,
a lecture, thank God ! ભગવાનનો આભાર!
   
9:38 Lecture implies giving you certain ભાષણનો ભાવાર્થ છે તમને કોઈ ખાસ
information on a particular subject, વિષયની અમુક માહિતી આપવી,
   
9:45 to instruct, to inform or to do સૂચના આપવી, જાણ કરવી અથવા
any kind of propaganda. કોઈક પ્રકારનો પ્રચાર કરવો.
   
9:52 We are not doing અમે કોઈ પ્રકારનો પ્રચાર
any kind of propaganda. કરતા નથી.
   
9:57 We are not trying to convince you અમે તમને કોઈ વસ્તુ વિષે ખાતરી
of anything. Right? કરાવવાનો પ્રયત્ન કરતા નથી. બરાબર?
   
10:03 We are not trying અમે તમને સૂચના આપવાનો
to instruct you. પ્રયત્ન કરતા નથી.
   
10:09 And so, please, as most માટે, કૃપા કરીને,
of us are trained to obey, મોટાભાગના લોકો આજ્ઞાપાલન માટે,
   
10:19 trained to follow, અનુસરવા માટે,
trained to accept, સ્વીકારવા માટે ટેવાયેલા છે,
   
10:26 if your brain જો તમારું મગજ
is so conditioned એવી રીતે અનુબંધિત હોય,
   
10:30 you cannot possibly enquire તો શક્યત: તમે આ ખૂબ જટિલ
into this very complex question, પ્રશ્નની મહીં તપાસ નહીં કરી શકો,
   
10:38 whether it is possible કે શું આ દુનિયામાં
to live in this world સંઘર્ષના કોઈપણ ભાવ વિના
   
10:42 without any sense જીવવું શક્ય છે કે કેમ.
of conflict. Right? બરાબર?
   
10:49 So, please, you are asking કૃપા કરીને, આ પ્રશ્નો તમે
these questions of yourself. તમારી જાતને પૂછી રહ્યાં છો.
   
10:58 The speaker is only વક્તા માત્ર એક અરીસા તરીકે
acting as a mirror કાર્ય કરી રહ્યો છે,
   
11:05 in which you see yourself. જેમાં તમે તમારી જાતને જુઓ છો.
   
11:10 When you see yourself in the mirror, જ્યારે તમે તમારી જાતને અરીસામાં જુઓ,
reflected exactly, યથાતથ પ્રતિબિંબને જોઈ લો,
   
11:17 then you can ત્યાર પછી તમે અરીસાને
throw away the mirror, ફેંકી દઈ શકો,
   
11:21 destroy the mirror, અરીસાનો નાશ કરી શકો,
   
11:23 because you have seen કારણ કે તમે તમારી જાતને
yourself very clearly. ખૂબ સ્પષ્ટ જોઈ લીધી છે.
   
11:27 So you need no longer have આથી ત્યાર પછી તમારે અરીસાની,
a mirror, an interpreter, અર્થઘટન કરનારની,
   
11:33 a person who explains વિગતવાર નિવેદન કે પૃથક્કરણ કરે
or analyses. Right? એવી વ્યક્તિની જરૂર નથી હોતી. ખરું?
   
11:39 Do we understand each other શું આપણે એકબીજાને અહીં સુધી
up to now, સમજીએ છીએ,
   
11:41 that we are not doing કે અમે કોઈ પ્રકારનો પ્રચાર
any kind of propaganda, કરતા નથી,
   
11:49 we are not trying અમે તમને કોઈ વસ્તુ વિષે ખાતરી
to convince you of anything. કરાવવાનો પ્રયત્ન કરતા નથી.
   
11:55 On the contrary, we are saying એથી ઊલટું, અમે કહીએ છીએ કે
you must have doubt. તમારે શંકા કરવી જોઈએ.
   
12:02 You must have તમારામાં અતિશય પ્રમાણમાં
a great deal of scepticism સંશય હોવો જોઈએ,
   
12:09 because doubt frees the mind કારણ કે શંકા મનને
   
12:15 from all the accumulated સઘળી સંગૃહીત પરંપરાથી,
tradition,  
   
12:20 all the accumulated nonsense આપણે જેને ધર્મ કહીએ છીએ એ સઘળા
which we call religion. અર્થહીન બકવાટથી મુક્ત કરે છે.
   
12:28 Religion is something ધર્મ કશુંક સંપૂર્ણપણે વિશિષ્ટ છે,
entirely different,  
   
12:31 which we will go into આપણે એ વિષયમાં
a little later. થોડી વાર પછી જઈશું.
   
12:35 But to understand પરંતુ આ સમસ્યાને સમજીએ,
this problem,  
   
12:39 which is whether જે છે:
we can live in this world શું આપણે આ દુનિયામાં
   
12:42 without a single breath એકપણ સંઘર્ષ વિના જીવી શકીએ.
of conflict.  
   
12:48 Probably you never asked કદાચ તમે ક્યારેય
this question. આ પ્રશ્ન પૂછ્યો નથી.
   
12:59 And probably you say અને કદાચ તમે કહો કે
it is impossible આ દુનિયામાં
   
13:03 to live in this world સંઘર્ષ વિના જીવવું
without conflict. અશક્ય છે.
   
13:07 If you say it is impossible, જો તમે કહો કે આ અશક્ય છે,
then you have closed the door. તો તમે બારણું બંધ કરી દીધું છે.
   
13:13 Right? બરાબર?
   
13:15 But if you say it is possible, પણ જો તમે કહો કે આ શક્ય છે,
then you also close the door. તો પણ તમે બારણું બંધ કરો છો.
   
13:23 You understand? તમે સમજો છો?
   
13:25 But if you say, પરંતુ જો તમે કહો કે
we are going to enquire આપણે આ અતિશય જટિલ
   
13:29 into a very, પ્રશ્નની મહીં
very complex problem, તપાસ કરીશું,
   
13:34 because all our life, કારણ કે બાળપણથી મૃત્યુ સુધીનું
from childhood till we die, આપણું આખું જીવન
   
13:40 it is a series of struggles, મથામણોની હારમાળા છે,
series of conflicts, સંઘર્ષોની હારમાળા છે,
   
13:48 everlasting pain નિત્ય પીડા,
and misery, confusion. અને વિટંબણા, ગૂંચવણ છે.
   
13:55 Right? ખરું?
   
13:58 So please, you are asking તો, કૃપા કરીને, આ પ્રશ્ન
this question. તમે પૂછી રહ્યાં છો.
   
14:05 And let's go into it આપણે આમાં કાળજીપૂર્વક જઈએ.
carefully.  
   
14:11 Why is there conflict આપણા જીવનમાં
in our life? શા માટે સંઘર્ષ છે?
   
14:18 We can understand there must be આપણે સમજી શકીએ છીએ કે
conflict, struggle to survive જીવવા માટે સંઘર્ષ, મથામણ રહેવાનાં
   
14:25 as the society is constructed કેમ કે વર્તમાન સમયમાં
at the present time, સમાજ એવી રીતે રચાયેલો છે
   
14:30 where each man જયાં દરેક માણસ
is out for himself. પોતાના માટે જ જીવે છે.
   
14:35 Right? Aren't you? ખરું? તમે એમ નથી જીવતા?
   
14:40 In your business, તમારા કાર્યક્ષેત્રમાં,
in your religious affairs, તમારી ધાર્મિક બાબતોમાં,
   
14:44 in your concept of તમારી નિર્વાણની,
salvation, enlightenment, પ્રબુદ્ધતાની વિભાવનામાં,
   
14:49 each one thinks દરેક જણ એમ વિચારે છે કે
he is separate. એ પોતે અલગ છે.
   
14:54 And this separation, અને આ અલગતા,
outwardly and inwardly, બાહ્ય તેમ જ આંતરિક,
   
15:00 is one of the major factors એ સંઘર્ષનાં મુખ્ય પરિબળોમાંનું
of conflict. Right? એક છે, ખરું?
   
15:05 We went into that ગઇકાલે આપણે આ વિષે
a little yesterday. થોડી વાત કરી હતી.
   
15:09 Are we following શું આપણે એકબીજાને
each other? સમજીએ છીએ?
   
15:14 Are we all asleep શું આપણે સૌ રવિવારની બપોરે
on Sunday afternoon? ઊંઘી ગયાં છીએ?
   
15:19 It is pleasant એક આરામનો દિવસ હોવો
having a restful day, એ સુખકર છે,
   
15:23 and perhaps you will come here અને કદાચ તમે સૌ અહીં
to be entertained. મનોરંજન મેળવવા આવ્યાં છો.
   
15:30 We are slaves આપણે મનોરંજનના
to entertainment ગુલામો છીએ
   
15:38 – the cinemas, - ચલચિત્રો, પત્રિકાઓ,
the magazines,  
   
15:42 the constant religious અવિરત ધાર્મિક વિધિઓ,
ceremonies,  
   
15:47 they are a form એ બધું એક પ્રકારનું
of entertainment, stimulation. મનોરંજન છે, ઉત્તેજના છે.
   
15:51 And perhaps Sunday evening અને કદાચ રવિવારની સાંજ
is another form of entertainment. એક અન્ય પ્રકારનું મનોરંજન હોય.
   
16:00 But this is not પરંતુ આ
an entertainment. કોઈ મનોરંજન નથી.
   
16:06 This is a very serious matter આ ઘણી ગંભીર બાબત છે
   
16:11 and requires a great deal of તથા માત્ર અતિશય બૌદ્ધિક
not only intellectual capacity ક્ષમતા જ નહીં, પરંતુ
   
16:19 but a quality of brain એવા ગુણધર્મવાળું મગજ માગે છે જે
that is enquiring, pushing, driving. તપાસતું, આગળ વધતું, ઝુંબેશ કરતું હોય.
   
16:31 To live peacefully આ દુનિયામાં
in this world શાંતિથી જીવવા માટે
   
16:35 you need a great deal તમારે અતિશય પ્રજ્ઞાની જરૂર પડે.
of intelligence.  
   
16:41 To live a religious life requires ધાર્મિક જીવન જીવવા માટે
far greater intelligence. એનાથી ઘણી અધિક પ્રજ્ઞાની જરૂર પડે.
   
16:51 We mean by that word not only આપણે તે શબ્દનો અર્થ માત્ર
what the dictionary says, શબ્દકોશ મુજબનો કરતાં નથી,
   
16:58 which is, જે છે,
to read between the lines, લીટીઓની વચ્ચે વાંચવું,
   
17:05 to gather information. માહિતી એકઠી કરવી.
   
17:09 That's the function of the intellect, એ તો બુધ્ધિનું કાર્ય છે,
to read between the lines, લીટીઓની વચ્ચે વાંચવું,
   
17:15 to gather information, માહિતી એકઠી કરવી,
store it એને સંઘરવી
   
17:20 and use that information, અને તે માહિતીનો, જ્ઞાનનો
knowledge, skilfully. કુશળતાપૂર્વક ઉપયોગ કરવો.
   
17:27 Right? બરાબર?
   
17:29 So, we need not only એટલે, આપણે
the intellectual capacity ઊંડાણને સમજવા માટે,
   
17:38 to understand the depth, અને પારખવા માટે, ધ્યાનથી જોવા માટે,
   
17:41 and to discern, to watch, શું હકીકત છે અને શું હકીકત નથી
to observe very clearly એનું સ્પષ્ટપણે અવલોકન કરવા માટે
   
17:47 what is a fact માત્ર બૌદ્ધિક ક્ષમતાની જ જરૂર નથી.
and what is not a fact.  
   
17:54 Fact being હકીકત એ છે કે જે
that which has happened, બની ગયેલું છે,
   
17:59 which is the past જે ભૂતકાળ છે
– that's a fact. - એ એક હકીકત છે.
   
18:02 And also what is happening now તથા જે અત્યારે બની રહ્યું છે તે પણ
– that's also a fact. - તે પણ એક હકીકત છે.
   
18:08 You are sitting there and the speaker તમે ત્યાં બેઠેલાં છો અને વક્તા
is sitting here – that's a fact. અહીં બેઠેલો છે - એ એક હકીકત છે.
   
18:17 One might have had ગઈકાલનો સૂર્યાસ્ત
a beautiful sunset yesterday, સુંદર હતો,
   
18:21 and you saw it અને તમે એને જોયો
– that's a fact. - એ એક હકીકત છે.
   
18:25 But the future પરંતુ ભવિષ્ય
is not a fact. એ એક હકીકત નથી.
   
18:31 The future is 'what is', now. ભવિષ્ય ‘જે છે’ તે છે, અત્યારે.
   
18:38 This is a little bit complex આ થોડું જટિલ છે
– I'll go into it. - હું આમાં ઊંડો જઈશ.
   
18:42 We are the past – our memories, આપણે ભૂતકાળ છીએ – આપણી
our remembrances, સ્મૃતિઓ, આપણાં સ્મરણો,
   
18:48 our accumulation of knowledge, આપણો જ્ઞાનનો સંચય,
and so on, વગેરે વગેરે,
   
18:52 all that has happened એ બધું ભૂતકાળમાં
in the past. બની ગયેલું છે.
   
18:56 And that past અને એ ભૂતકાળ
meets the present, વર્તમાનને મળે છે,
   
19:02 modifies itself and goes on પોતાનામાં સુધારા-વધારા કરે છે
to the future. અને ભવિષ્ય તરફ આગળ જાય છે.
   
19:08 So the future is the present. એટલે વર્તમાન જ ભવિષ્ય છે.
Right? બરાબર?
   
19:14 Have you understood? તમે સમજ્યા છો?
   
19:19 That is, the present contains એટલે કે, વર્તમાનમાં
not only the past, માત્ર ભૂતકાળનો જ સમાવેશ નથી,
   
19:26 but the present, પરંતુ વર્તમાનનો
and also the future. અને ભવિષ્યનો પણ છે.
   
19:33 Do you see this? તમે આ જુઓ છો?
   
19:35 That means આનો અર્થ એ કે
the present is all time. વર્તમાન જ બધો સમય છે.
   
19:40 I won't complicate it, હું આને અટપટું નહીં બનાવું,
we will go along slowly. આપણે ધીમેધીમે જઈશું.
   
19:45 So, as you observe, તો, તમે જુઓ છો કે
we are living in the past. આપણે ભૂતકાળમાં જીવી રહ્યાં છીએ.
   
19:55 Our memories, our knowledge, આપણી સ્મૃતિઓ, આપણી વિદ્યા,
our remembrances are the past. આપણાં સ્મરણો ભૂતકાળ છે.
   
20:04 And the present is the past પોતાનામાં સુધારા-વધારા કરતો
   
20:10 modifying itself and અને ભવિષ્ય તરફ આગળ જતો
going on to the future. ભૂતકાળ જ વર્તમાન છે.
   
20:15 Right? ખરું?
   
20:16 The culture, the so-called સંસ્કૃતિ, આ દેશની
culture of this country, કહેવાતી સંસ્કૃતિ,
   
20:21 has disappeared, પ્રાચીન સંસ્કૃતિ
the ancient culture. અલોપ થઈ ગઈ છે.
   
20:26 And it has adjusted itself એણે વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ સાથે
to the modern conditions – પોતાને ગોઠવી દીધી છે -
   
20:34 money, power, and so on – ધન, સત્તા વગેરે -
   
20:38 adjusted itself પોતાને ગોઠવી દીધી છે અને
and is going on into the future. ભવિષ્યમાં આગળ જઈ રહી છે.
   
20:42 So the future માટે ભવિષ્ય એ
is the past modified. સુધારા-વધારા સાથેનો ભૂતકાળ છે.
   
20:48 Right? Right? ખરું? ખરું?
   
20:52 So, the whole of this movement તો, આ સમગ્ર ગતિ
is time, એ સમય છે,
   
20:59 which is evolution. જે ઉત્ક્રાંતિ છે.
   
21:02 I wonder તમે આ બધું
if you get all this. સમજો છો ને?
   
21:05 It's not clever. આ હોશિયારીની વાત નથી.
It's not a clever explanation, આ કોઈ હોશિયારીભરી વિવેચના નથી,
   
21:09 don't go off thinking એવા વિચારે નહીં ચડી જતાં કે
how clever this is. આ કેટલું હોશિયારીભરેલું છે.
   
21:12 But see the fact પરંતુ આપણા રોજિંદા જીવનની
of our daily life. હકીકતને જુઓ.
   
21:17 Our daily life consists આપણું રોજિંદું જીવન
not only of the past માત્ર ભૂતકાળથી જ ભરેલું નથી
   
21:25 – past incidents, - ભૂતકાળના બનાવો,
past accidents, ભૂતકાળના અકસ્માતો,
   
21:28 past hurts, wounds ભૂતકાળની દુભાયાની લાગણીઓ,
psychologically, માનસિક જખમો,
   
21:33 and also the past remembrance અને ભૂતકાળમાં દાંતમાં
of having a toothache – પીડા થયાનું સ્મરણ પણ -
   
21:39 all that is the past, એ બધું જ ભૂતકાળ છે,
and in that past we live. અને એ ભૂતકાળમાં આપણે જીવીએ છીએ.
   
21:46 Right? બરાબર?
   
21:49 And that past is all the time એ ભૂતકાળ બધા જ સમયે પોતાનામાં
modifying itself, સુધારા-વધારા કરતો રહે છે,
   
21:56 because કારણ કે
there are new incidents, નવા બનાવો, નવા અકસ્માતો
   
22:00 new accidents, બનતા રહે છે,
new impressions, નવી અસરો થતી રહે છે,
   
22:04 and therefore અને આથી ભૂતકાળ પોતાનામાં
it is adjusting itself. સુધારા-વધારા કરતો રહે છે.
   
22:07 But it's always the movement પરંતુ એ હંમેશ ભૂતકાળની ગતિ છે,
of the past, rooted in the past. ભૂતકાળમાં જકડાયેલી છે.
   
22:14 Right? ખરું?
Do you see this? તમે આ જુઓ છો?
   
22:19 Need I explain further શું મારે આ હજુ વધારે
any more of this? સમજાવવું જોઈએ?
   
22:21 I will. હું એમ કરીશ.
It is very complicated. આ ઘણું અટપટું છે.
   
22:24 So, our life is the past તો, આપણું જીવન એ
meeting the present, વર્તમાનને મળતો ભૂતકાળ છે,
   
22:34 and therefore the past અને આથી
meeting the present વર્તમાનને મળતો ભૂતકાળ
   
22:38 is one of the factors એ સંઘર્ષનાં પરિબળોમાંનું એક છે.
of conflict.  
   
22:43 Do you understand? તમે સમજો છો?
   
22:47 Observe for yourself તમારી જાતે દુનિયાની
the present state of the world, વર્તમાન સ્થિતિનું અવલોકન કરો,
   
22:54 specially the world of India, ખાસ કરીને ભારતની,
of your country. તમારા દેશની દુનિયાનું.
   
22:58 It's not my country. આ મારો દેશ નથી.
   
23:03 My country isn't Europe મારો દેશ યુરોપ કે અમેરિકા નથી,
or America, I have no country. મારે કોઈ દેશ નથી.
   
23:08 It's good to be like that. આ રીતે હોવું સારું છે.
Except one has to have a passport, દરેક માણસ પાસે પાસપોર્ટ હોવો જોઈએ,
   
23:17 but passport doesn't make you પણ પાસપોર્ટ તમને ભારતીય નથી
an Indian, it's a piece of paper. બનાવતો, એ કાગળનો એક ટુકડો છે.
   
23:24 So look what is happening આ દેશમાં જે બની રહ્યું છે
in this country. તેને જુઓ.
   
23:27 An ancient culture, એક પ્રાચીન સંસ્કૃતિ,
three to five thousand years old, ત્રણથી પાંચ હજાર વર્ષો પુરાણી,
   
23:35 has utterly disappeared. તદ્દન અલોપ થઈ ગઈ છે.
   
23:39 Whether it is right or wrong, મુદ્દો એ નથી કે
that's not the point. એ ખરું છે કે ખોટું.
   
23:42 The Brahmanical culture – don't get બ્રાહ્મણ સંસ્કૃતિ – એને વિષે
excited about it – that has gone. ઉત્તેજિત ન થશો – એ ચાલી ગઈ છે.
   
23:51 And the Western civilisation, અને પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિ,
which is both cultural, જે સાંસ્કૃતિક,
   
23:57 aesthetic, technological, રસલક્ષી તેમ જ પ્રૌદ્યોગિક છે,
has invaded this country. એણે આ દેશ ઉપર ચડાઈ કરી છે.
   
24:04 So you have adjusted yourself એટલે તમે તમારી જાતને
to that pattern. એ ઢાંચા મુજબ ગોઠવી દીધી છે.
   
24:08 Right? You see it. ખરું? તમે આ જુઓ છો.
   
24:11 So the past is continually એટલે ભૂતકાળ સતત પોતાનામાં
modifying itself સુધારા-વધારા કરતો રહે છે
   
24:17 and the division તથા ભૂતકાળ અને વર્તમાન
between the past and the present વચ્ચેનું વિભાજન
   
24:22 is one of the factors એ સંઘર્ષનાં પરિબળોમાંનું એક છે.
of conflict.  
   
24:26 Do you get this? તમે આ સમજો છો?
Please. કૃપા કરીને.
   
24:30 And therefore is it possible અને આથી રોજિંદું જીવન
to live a daily life જીવવું શક્ય છે
   
24:38 – not a theoretical life, - તાત્વિક સિદ્ધાંત મુજબનું જીવન નહીં,
   
24:42 the word and the deed જેમાં શબ્દ અને કાર્ય
are two different things. એ બે અલગ વસ્તુઓ હોય.
   
24:48 For us, word is more important, આપણાં માટે શબ્દ વધુ મહત્ત્વનો હોય છે,
not the deed. કાર્ય નહીં.
   
24:56 You hear all this, તમે આ બધું સાંભળો છો,
   
25:01 and that becomes words, અને તે શબ્દો બને છે,
and it becomes a theory, અને તે એક તાત્વિક સિદ્ધાંત બને છે,
   
25:05 and you carry on with your અને તમે તમારું રોજિંદું જીવન એમ ને એમ
daily life, totally divorced ચાલુ રાખો છો, જે તમે જે સાંભળ્યું કે
   
25:09 from what you have heard, વાંચ્યું છે, કે સિદ્ધાંત સ્થાપ્યો છે,
or read, or theorised. તેના કરતાં સંપૂર્ણપણે અલગ જ હોય છે.
   
25:16 So there is a division between આમ શબ્દ અને કાર્ય
the word and the action, deed. વચ્ચે વિભાજન રહે છે.
   
25:23 And that's also one અને એ સંઘર્ષનાં પરિબળોમાંનું
of the factors of conflict. એક પરિબળ પણ છે.
   
25:28 Right? બરાબર?
You understand? તમે સમજો છો?
   
25:33 Somebody say yes, for God's sake. કોઈક તો હા કહો, ભગવાનને ખાતર.
You all look so asleep ! તમે સૌ ઊંઘતાં હો એમ લાગે છે!
   
25:41 So is it possible તો શું એવું રોજિંદું જીવન
to live a daily life જીવવું શક્ય છે
   
25:49 – please understand – - કૃપા કરીને સમજો -
daily life, રોજિંદું જીવન,
   
25:53 so that જેમાં ભૂતકાળ,
there is no division  
   
25:57 between the past, ભવિષ્ય અને વર્તમાન વચ્ચે
the future, and the present? કોઈ વિભાજન ન હોય?
   
26:06 That is, એનો અર્થ એ કે,
the brain is recording, મગજ રેકોર્ડીંગ કરે છે,
   
26:16 like that recorder there, પેલા રેકોર્ડરની જેમ,
   
26:20 every incident, દરેક બનાવ,
every accident, tendency, દરેક અકસ્માત, વલણ,
   
26:24 impressions, physical hurts, અસરો, શારીરિક ઇજાઓ,
psychological wounds માનસિક જખમો
   
26:29 – all that is being taped. - એ બધું જ ટેપ થાય છે.
   
26:34 The brain is મગજ એક
a recording machine. રેકોર્ડીંગ કરનારું યંત્ર છે.
   
26:41 And as long as જયાં સુધી તે
it is recording – રેકોર્ડીંગ કરતું રહે -
   
26:49 which is the past – જે ભૂતકાળ છે -
   
26:53 that record is preventing you ત્યાં સુધી તે રેકોર્ડ તમને
from looking at the new. જે નવું છે એને જોવાથી રોકે છે.
   
27:00 Right? ખરું?
   
27:02 I wonder તમે આ બધું સમજો છો કે?
if you understand all this.  
   
27:10 Now, just take હવે, એક બહુ જ
a very simple example. સહેલો દાખલો લઈએ.
   
27:13 Psychologically માનસિક રીતે
you get hurt. તમે દુભાવ છો.
   
27:19 From childhood through બાળપણથી કુટુંબ દ્વારા,
the family, through school, શાળા દ્વારા,
   
27:25 college, university, મહાવિદ્યાલય, યુનિવર્સિટી દ્વારા
you get hurt, psychologically. તમે માનસિક રીતે દુભાવ છો.
   
27:32 You are not as good તમે તમારા ભાઈ જેટલા
as your brother, સારા નથી,
   
27:35 you are not doing well તમે પરીક્ષામાં સારું
in examinations, and so on. કરતા નથી વગેરે.
   
27:40 All this process is a factor આ સઘળી પ્રક્રિયા
of hurting, psychologically. માનસિક રીતે દુભાવાનું એક પરિબળ છે.
   
27:46 And that wound is the past. તે જખમ ભૂતકાળ છે.
Right? ખરું?
   
27:53 Look at yourself, find out તમારી જાતને જુઓ, શોધી કાઢો
whether you are wounded. કે શું તમે જખમી છો.
   
27:58 Of course, you are wounded. અવશ્ય, તમે જખમી છો.
   
28:00 Every human being દરેક માનવ
is wounded, psychologically, માનસિક રીતે જખમી છે,
   
28:05 by a harsh word from a father, પિતાના, માતાના, પતિના, પત્નીના
from a mother, from a husband, wife, કોઈ કઠોર વચનથી,
   
28:13 it acts as a wound. જે જખમનું કામ કરે છે.
   
28:17 Now, where there is હવે, જયાં કોઈ માનસિક જખમ હોય,
a wound psychologically,  
   
28:21 you build a wall of resistance, ત્યાં તમે વિરોધની દીવાલ ચણો છો,
naturally. Right? સ્વાભાવિક રીતે જ. ખરું?
   
28:29 So, that wound prevents you એટલે એ જખમ તમને
further meeting others, અન્યોને મળવાથી રોકે છે,
   
28:39 so that you never want કેમ કે તમે ફરી
to be hurt again. દુભાવા માગતા નથી.
   
28:43 Haven't you noticed all this? તમે આ બધું નોંધ્યું નથી?
Yes? હા?
   
28:50 Or you are so extraordinary human અથવા તમે એટલા બધા અસાધારણ
beings, you have never been hurt. માનવો છો કે તમે ક્યારેય દુભાયા નથી.
   
28:58 So, that wound is the past. તો, એ જખમ ભૂતકાળ છે.
   
29:02 That wound has been recorded, એ જખમ મગજમાં
in the brain. રેકોર્ડ થયેલો છે.
   
29:09 Now, as long as that record હવે, જયાં સુધી તે રેકોર્ડ રહે,
remains, there must be fear. ત્યાં સુધી ભય હોવાનો જ.
   
29:17 You get it? તમે સમજો છો?
And therefore conflict. અને આથી સંઘર્ષ.
   
29:24 So can we not record? તો શું આપણે રેકોર્ડ ન કરીએ એ શક્ય છે?
   
29:33 I need to record how to drive a car, મારે એ રેકોર્ડ કરવું પડે કે કેવી રીતે
to learn a language, ગાડી ચલાવવી, ભાષા શીખવી,
   
29:42 to do a crooked business. અપ્રામાણિક ધંધો કરવો.
   
29:44 I need to have all kinds of knowledge ભૌતિક જીવન જીવવા માટે
to live physically. મને બધા પ્રકારના જ્ઞાનની જરૂર પડે.
   
29:51 There the brain has to record. ત્યાં મગજે રેકોર્ડ કરવું જ રહ્યું.
Right? બરાબર?
   
29:59 We are questioning why should આપણે પ્રશ્ન એ કરીએ છીએ કે શા માટે
the brain record the wound. મગજે જખમને રેકોર્ડ કરવો જોઈએ.
   
30:07 You understand? તમે સમજો છો?
   
30:10 Because as long as કારણ કે જયાં સુધી રેકોર્ડ હોય,
there is a record, it must continue ત્યાં સુધી એ
   
30:16 in the fear of being વધુ જખમ થવાના ભયને લીધે
further wounded. Right? ચાલુ જ રહેવાનો. બરાબર?
   
30:22 So, we are asking a question – તો, આપણે એક પ્રશ્ન પૂછીએ છીએ
   
30:25 complex, it requires - જટિલ, એ કાળજીપૂર્વકનું
careful examination – પરીક્ષણ માગે છે -
   
30:29 whether it is possible not to record કે શું માનસિક રીતે, આંતરિક રીતે
psychologically, inwardly? રેકોર્ડ ન કરવું શક્ય છે?
   
30:35 You understand? Put that question તમે સમજો છો? કૃપયા એ પ્રશ્ન
to yourself, please, find out. તમારી જાત સામે મૂકો, શોધી કાઢો.
   
30:46 Somebody flatters you, says કોઈ તમારાં વખાણ કરે,
what a marvellous person you are કહે કે તમે કેટલા અદ્દભુત માણસ છો
   
30:54 – why should you record it? - શા માટે તમારે એને રેકોર્ડ કરવું જોઈએ?
   
30:59 And somebody comes અને કોઈ આવે અને કહે કે,
and says, 'You are an ass' ‘તમે ગધેડા છો’
   
31:03 and you instantly record. અને તમે તત્ક્ષણ રેકોર્ડ કરો.
   
31:07 This recording is one આ રેકોર્ડીંગ
of the factors of conflict. Right? સંઘર્ષનાં પરિબળોમાંનું એક છે. ખરું?
   
31:14 If you understand that, જો તમે આ સમજો,
then you will see તો પછી તમે જોશો કે
   
31:18 whether it is possible સહેજ પણ રેકોર્ડ ન કરવું
not to record at all. શક્ય છે કે કેમ.
   
31:25 Because the self, કારણ કે સ્વત્વ,
the ego, the 'me', અહં, ‘હું’,
   
31:32 is the collection માનવજાતના બધા રેકોર્ડનો
of all the records of humanity. સંગ્રહ છે.
   
31:39 Right? Right, sir? ખરું? ખરું, સર?
You people ! તમે લોકો!
   
31:55 The brain has two functions : મગજનાં બે નિયોજિત કાર્યો છે:
   
32:01 one is to record એક છે જયાં આવશ્યક છે
where it is necessary, ત્યાં રેકોર્ડ કરવું,
   
32:08 and not to record અને બીજું છે જયાં આવશ્યક નથી
where it is not necessary. ત્યાં રેકોર્ડ ન કરવું.
   
32:13 So the brain then આથી મગજ પછી
is uncluttered, free, વ્યવસ્થિત રહે, મુક્ત રહે,
   
32:22 and therefore you are અને તેથી તમે ત્યાર પછી
not anymore living in the past. ભૂતકાળમાં જીવતાં ન રહો.
   
32:31 Therefore there is no conflict. તેથી કોઈ સંઘર્ષ ન હોય.
Right? You understand? ખરું? તમે સમજો છો?
   
32:39 Sir, don't accept સર, વક્તા જે કહે છે
what the speaker is saying, એને સ્વીકારી ન લેશો,
   
32:44 for God's sake, ભગવાનને ખાતર,
or for your own sake. કે તમારે પોતાને ખાતર.
   
32:50 Understand for yourself તમારી જાતે
the fact. હકીકતને સમજો.
   
32:56 The fact is not what you think, હકીકત એ નથી જે તમે વિચારો છો,
the fact is 'what is'. ‘જે છે’ એ હકીકત છે.
   
33:05 You can think about it, what તમે એને વિષે વિચારી શકો, પણ તમે
you think about it is not a fact. એને વિષે જે વિચારો એ હકીકત નથી.
   
33:11 Right? બરાબર?
The fact is 'what is'. હકીકત એ છે ‘જે છે’.
   
33:15 So, if you see માટે, જો તમે એ જુઓ કે
how to live a life એવું જીવન કેવી રીતે જીવવું
   
33:24 in which there is જેમાં અસાધારણ ઊર્જા હોય
extraordinary energy  
   
33:32 and therefore no conflict – અને તેથી સંઘર્ષ ન હોય -
   
33:37 conflict exists as long as this સંઘર્ષ ત્યાં સુધી જ હોય જયાં સુધી
recording process goes on, right? – આ રેકોર્ડિંગની પ્રક્રિયા ચાલુ રહે, ખરું? -
   
33:46 then you will ask the question, તો પછી તમે અનિવાર્યપણે આ પ્રશ્ન
inevitably, 'How is this possible?' પૂછશો કે, ‘આ કેવી રીતે શક્ય છે?’
   
33:53 Right? બરાબર?
   
33:54 It sounds આ તાત્વિક રીતે ઉત્તમ લાગે છે,
theoretically excellent, બરાબર?
   
33:54   આ તાત્વિક રીતે ઉત્તમ લાગે છે,
   
33:59 but how is this પણ આ થાય કેવી રીતે?
to take place? Right? બરાબર?
   
34:03 You are asking તમે સ્વાભાવિક રીતે
this question naturally. આ પ્રશ્ન પૂછો છો.
   
34:06 Now, when you ask 'how', what is હવે, જ્યારે તમે પૂછો કે ‘કેવી રીતે’,
implied in that question 'how', ત્યારે એ પ્રશ્નમાં, એ શબ્દ ‘કેવી રીતે’માં
   
34:12 in that word 'how'? શું અભિપ્રેત છે?
   
34:17 You want a system, તમારે એક પદ્ધતિ જોઈએ છે,
you want a pattern, તમારે એક ઢાંચો જોઈએ છે,
   
34:19 you want a method, તમારે એક રીત જોઈએ છે,
which is the past. જે ભૂતકાળ છે.
   
34:24 Do you see this? શું તમે આ જુઓ છો?
I wonder if you see this. મને શંકા છે કે તમે આ જુઓ છો કે કેમ.
   
34:30 You see, we are always asking, આપણે કાયમ એવું પૂછીએ છીએ કે, કૃપયા
please tell us how to do something. અમને કહો કે કોઈ વસ્તુ કેવી રીતે કરવી.
   
34:38 I can understand if am a carpenter, હું એ સમજી શકું કે જો હું સુથાર હોઉં, તો
I need to go to a master carpenter મને નિષ્ણાત સુથાર પાસે જવાની જરૂર પડે
   
34:44 and he'll show me how to do things અને તે મને દેખાડે કે કેવી રીતે બધું કરવું
– look at the grain of the wood, - લાકડાની ચકાસણી કરવી,
   
34:52 whether it is right wood, લાકડું સારું છે કે કેમ,
and so on, and so on. વગેરે વગેરે.
   
34:56 But when I ask 'how' પરંતુ જ્યારે હું આંતરિક રીતે
inwardly, એમ પૂછું કે ‘કેવી રીતે’,
   
35:01 I want a pattern ત્યારે મારે જોઈતો હોય છે
which I can follow એક ઢાંચો જેને હું અનુસરું,
   
35:06 a method which I can copy. એક રીત જેની હું નકલ કરું.
   
35:10 So, the method, the system, આથી, એ રીત, એ પદ્ધતિ,
   
35:14 the practice is being એ ટેવ
recorded in the brain. મગજમાં રેકોર્ડ થતી રહે છે.
   
35:20 Right? ખરું?
You are following this? તમે આ સમજો છો?
   
35:24 So, never ask 'how'. માટે ક્યારેય એમ ન પૂછો કે ‘કેવી રીતે’.
   
35:34 That is one of the greatest આ એક મહાનતમ શોધ છે
discoveries  
   
35:37 – never ask 'how' of anybody - ક્યારેય કોઈનેય માનસિક રીતે
psychologically. એમ ન પૂછો કે ‘કેવી રીતે’.
   
35:44 Of course, you would ask અલબત્ત, તમે પૂછો કે અહીંથી
how am I to get from this place હું જે ઓરડામાં રહું છું ત્યાં
   
35:48 to the room I live in કેવી રીતે જવાય
– I have to ask, 'please tell me.' - મારે પૂછવું પડે કે, ‘કૃપયા મને કહો.’
   
35:52 That is a different matter. એ એક અલગ બાબત છે.
   
35:54 But to ask a guru પરંતુ એક ગુરુને પૂછવું
– as you all… - જેમ તમે સૌ...
   
36:00 There you are, you have તમે સૌએ વિવિધ લોકોને જોયા છે,
all seen various people,  
   
36:03 with their peculiar dress, તેઓના વિશિષ્ટ પોશાકોમાં,
you have got gurus. તમારે ગુરુઓ છે.
   
36:07 They ask the guru તેઓ ગુરુને પૂછે છે કે
how to attain enlightenment. પ્રબુદ્ધતા કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરવી.
   
36:11 And the poor chap અને બિચારો ગુરુ
tells you how. તમને કહે છે કે કેવી રીતે.
   
36:15 All that you do is repeat, અને તમે માત્ર એનું એ ફરી કર્યા કરો છો,
so that your brain is recording. જેથી મગજ રેકોર્ડીંગ કરતું રહે છે.
   
36:21 You follow? તમે સમજો છો?
   
36:23 And so that record અને એટલે તે રેકોર્ડ
prevents you from clarity. તમને સ્પષ્ટતા મેળવવાથી રોકે છે.
   
36:33 Right? બરાબર?
   
36:35 Now, if you don't ask how, હવે, જો તમે એમ ન પૂછો કે ‘કેવી રીતે’,
if you can put that word જો તમે એ શબ્દને તમારી ચેતનાથી
   
36:41 totally out of your consciousness, સંપૂર્ણપણે બહાર મૂકી શકો,
then what is left? તો પછી શું બચે છે?
   
36:51 Then પછી
you are looking at yourself, તમે તમારી જાતને જુઓ છો,
   
36:55 you are looking તમે તમારી પોતાની
at your own activity પ્રવૃત્તિને જુઓ છો, જેમાં ભૂતકાળ
   
36:59 of the past operating on the present, વર્તમાન ઉપર કાર્યરત રહીને, પોતાનામાં
modifying itself and going on. સુધારા-વધારા કરતો આગળ વધે છે.
   
37:05 This cycle. Right? આ ચક્ર છે. બરાબર?
   
37:09 The cycle of action-reaction, ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા અને
and reaction-action. પ્રતિક્રિયા-ક્રિયાનું આ ચક્ર.
   
37:16 Right? બરાબર?
This is the cycle we live in. આપણે આ ચક્રમાં જીવીએ છીએ.
   
37:22 It is like a tide going out આ ભરતીઓટ જેવું છે, એનું એ પાણી
and the same water is coming in. બહાર જાય છે અને અંદર પાછું આવે છે.
   
37:30 Right? ખરું?
This is our life. આ છે આપણું જીવન.
   
37:35 Now we are going હવે આપણે
to ask another question, બીજો પ્રશ્ન પૂછીશું,
   
37:37 which is જે છે
– am I disturbing you too much? - શું હું તમને બહુ ખલેલ પહોંચાડું છું?
   
37:44 It's up to you. આ તમારી ઉપર છે.
   
37:48 That is, our life is એટલે કે, આપણું જીવન
action and reaction. Right? ક્રિયા અને પ્રતિક્રિયા છે. ખરું?
   
37:56 It's like the tide going out, આ એના જેવું છે કે ભરતી બહાર જાય છે,
tide coming in, ઓટ અંદર આવે છે,
   
38:01 challenge – response, પડકાર – પ્રતિભાવ,
   
38:06 question – answer. પ્રશ્ન – જવાબ.
   
38:09 Now, as the water goes out તો, જેમ પાણી બહાર જાય છે
and the water comes in, અને પાણી અંદર આવે છે,
   
38:16 can there be એમ મનની, મગજની
a state of mind, brain, કોઈ એવી અવસ્થા હોઈ શકે
   
38:21 when there is જ્યારે કોઈ
no action and reaction? ક્રિયા અને પ્રતિક્રિયા ન હોય?
   
38:25 This requires a great deal આ તમારી જાતનું
of observation of yourself. અતિશય અવલોકન માગે છે.
   
38:31 I won't go into it, હું એમાં નહીં જાઉં,
it's too complex for the moment. એ હાલ પૂરતું ઘણું જટિલ છે.
   
38:36 So, is it possible not to record? તો, શું રેકોર્ડ ન કરવું શક્ય છે?
Right? બરાબર?
   
38:46 Not to record insult or flattery. અપમાન કે વખાણને રેકોર્ડ નહીં કરવાનું.
Not to record રેકોર્ડ ન કરવું
   
38:53 – somebody says - કોઈ કહે કે
you are an ass or an idiot, તમે ગધેડા છો કે મૂરખ છો,
   
38:56 when you think you are જ્યારે તમને એમ હોય કે તમે
a clever man – not to record. હોશિયાર માણસ છો - રેકોર્ડ નહીં કરવાનું.
   
39:03 That is only possible એ ત્યારે જ શક્ય બને
when you see જ્યારે તમે જુઓ કે
   
39:06 what the recording process રેકોર્ડીંગની પ્રક્રિયા
does in life. જીવનમાં શું કરે છે.
   
39:14 Right? બરાબર?
   
39:16 Suppose you are married, ધારો કે તમે વિવાહિત છો,
or unmarried, અથવા અવિવાહિત છો,
   
39:18 or live with a girl, કે કોઈ છોકરી સાથે રહો છો,
and so on, વગેરે,
   
39:22 every incident એ સંબંધમાંનો
in that relationship, દરેક બનાવ,
   
39:26 whether it is sexual, શારીરિક સંબંધ હોય કે
and so on, every incident, ગમે તે હોય, દરેક બનાવ,
   
39:31 the word is recorded, દરેક શબ્દ રેકોર્ડ થાય છે,
is taped, recorded. ટેપ થાય છે.
   
39:34 Right? ખરું?
This is so, isn't it. આ આવું છે, નહીં કે?
   
39:47 And that record – and you have તે રેકોર્ડ – અને તમારી પાસે
a record of the husband – પતિનો રેકોર્ડ છે -
   
39:57 those two records આ બંને રેકોર્ડઝ
are memories. Right? સ્મૃતિઓ છે. બરાબર?
   
40:02 And therefore you are living અને આથી તમે ભૂતકાળમાં
in the past – naturally. જીવો છો – સ્વાભાવિક રીતે જ.
   
40:08 So, what takes place? તો, શું બને છે?
   
40:13 You never meet તમે એકબીજાને ક્યારેય
each other afresh. નવેસરથી મળતા નથી.
   
40:19 Right? ખરું?
You never see anything anew. તમે ક્યારેય કશુંય નવેસરથી જોતા નથી.
   
40:27 Right? ખરું?
And there lies the conflict. અને ત્યાં સંઘર્ષ રહેલો છે.
   
40:32 The old હંમેશાં જૂનું
always meeting the new નવાને મળે છે
   
40:35 and changing the new અને નવાને ભૂતકાળના નિયમોનું
to conform to the past. પાલન કરવા માટે બદલે છે.
   
40:40 And making the new conform નવાને ભૂતકાળના નિયમોનું પાલન કરવા
   
40:44 or assimilate to the past કે ભૂતકાળને પચાવવા માટે ફરજ પાડવી
is a process of conflict. એ સંઘર્ષની પ્રક્રિયા છે.
   
40:48 I wonder if you તમે આ બધું સમજો છો કે?
understand all this !  
   
40:55 Are we exercising our brain આપણે આપણાં મગજોને વ્યાયામ
or merely listening? આપીએ છીએ કે માત્ર સાંભળીએ છીએ?
   
41:04 Are you using your brain capacity? તમે લોકો તમારાં મગજોની ક્ષમતાનો
So, we come back. ઉપયોગ કરો છો? આપણે પાછા આવીએ.
   
41:12 When you are recording all the time, જ્યારે તમે બધા જ સમયે રેકોર્ડીંગ કરો,
you are wasting energy, ત્યારે તમે ઊર્જાનો અપવ્યય કરો છો,
   
41:20 because you remember what you said કારણ કે તમે મને જે કહ્યું હતું એ તમે
to me and I get angry about it. યાદ કરો છો અને હું એનાથી ગુસ્સે થાઉં છું.
   
41:26 You follow? તમે સમજો છો?
   
41:27 So you discover all recording માટે તમે શોધો છો કે બધું રેકોર્ડીંગ
is a wastage of energy. ઊર્જાનો અપવ્યય છે.
   
41:36 Right? ખરું?
And you need energy ! અને તમને ઊર્જાની જરૂર છે!
   
41:46 The people who are great scholars, જે લોકો મહાન વિદ્વાનો હોય છે,
who have read such a lot, જેઓએ પુષ્કળ વાંચ્યું હોય છે,
   
41:52 who know so many things જેઓ ઘણીબધી બાબતો જાણતા હોય છે,
– haven't you met them? – - તમે એવા લોકોને મળ્યા નથી? -
   
42:00 tremendously, તેઓનાં મગજોમાં વિપુલ
all stored in the brain. સંગ્રહ હોય છે.
   
42:06 Why carry all that શા માટે એ બધું
in your brain? મગજમાં રાખવું?
   
42:10 They are in the books, you can એ બધું પુસ્તકોમાં છે, તમે
read them – why carry it here? વાંચી શકો - શા માટે એ અહીં લાવવું?
   
42:15 No, enquire, go into it, ના, તપાસ કરો, આમાં ઊંડા જાવ,
you will see. તમે જોશો.
   
42:18 You carry it in here તમે એને અહીં ઊંચકી લાવો છો
because it gives you power, કેમ કે એ તમને વર્ચસ્વ, હોદ્દો,
   
42:23 position, scholarly, મહાવિદ્વાન પંડિતની
great pundit. પદવી આપે છે.
   
42:31 Right? ખરું?
   
42:33 So your brain then becomes આથી તમારું મગજ પછી જ્ઞાનથી
so burdened with knowledge, એટલું તો ભારે થઈ જાય છે,
   
42:41 and knowledge અને જ્ઞાન
is the enemy of love. પ્રેમનું શત્રુ છે.
   
42:45 Oh, for God's sakes ! ઓહ, ભગવાનને ખાતર!
   
42:49 If you understand this જો તમે આ તમારા હ્રદયથી સમજો,
from your heart, not intellectually, બુદ્ધિથી નહીં,
   
42:57 then તો પછી
knowledge has its place, જ્ઞાનનું પોતાનું સ્થાન છે,
   
43:03 and psychologically અને માનસિક રીતે
it has no place whatsoever. જ્ઞાનનું કોઈ જ સ્થાન નથી.
   
43:09 Right? બરાબર?
Can you live like that? તમે એ પ્રમાણે જીવી શકો?
   
43:15 Can you live a daily life, તમે રોજિંદું જીવન
   
43:22 never recording ક્યારેય માનસિક બાબતે રેકોર્ડીંગ
psychologically? કર્યા વિના જીવી શકો?
   
43:29 Would you try it? તમે આનો પ્રયત્ન કરશો?
   
43:33 Would you do it તમે અહીં બેઠેલાં છો
as you are sitting now there, ત્યારે જ આ કરશો,
   
43:37 or go home કે ઘરે જશો
and think about it? અને આના વિષે વિચારશો?
   
43:42 I know you are going હું જાણું છું તમે
to think about it, આના વિષે વિચારશો,
   
43:46 probably you are doing that, કદાચ તમે એવું કરી રહ્યાં છો,
you are thinking about it. તમે આના વિષે વિચારી રહ્યાં છો.
   
43:51 And that thinking, અને તે વિચારવું,
which is born of knowledge, જે જ્ઞાનમાંથી જન્મ્યું છે,
   
43:55 is going to prevent love. એ પ્રેમને રોકશે.
   
44:03 Right? ખરું?
   
44:05 So we are going to go તો હવે આપણે
into another question : એક અન્ય પ્રશ્ન લઈશું:
   
44:15 when you think about something, જ્યારે તમે કોઈ વસ્તુ વિષે વિચારતા હો,
what do you mean by thinking? ત્યારે તમે વિચારવાનો શો અર્થ કરો છો?
   
44:27 I think about you, હું તમારે વિષે વિચારું,
   
44:33 about my wife, my husband, મારી પત્ની વિષે, મારા પતિ વિષે,
   
44:35 I think about my business મારા કામધંધા વિષે વિચારું
– think. - વિચારવું.
   
44:39 What is thinking? વિચારવું એટલે શું?
   
44:44 Thinking 'about' something કશાકને ‘વિષે’ વિચારવું
– right? – - ખરું? -
   
44:49 and thinking – not 'about' something. અને વિચારવું - કશાકને ‘વિષે’ નહીં.
You see the difference? તમે તફાવત જુઓ છો?
   
44:56 Oh, lord ! ઓ પ્રભુ!
Can we go on? આપણે આગળ જઈએ?
   
45:00 You aren't too tired? તમે બહુ થાકી નથી ગયાં ને?
   
45:03 Sunday afternoon. રવિવારની બપોર.
   
45:08 You can begin all over again સોમવારે સવારે તમે સૌ
on Monday morning ફરી શરૂ કરશો
   
45:12 – office, - ઑફિસ,
the routine sets in. રોજિંદું કામકાજ.
   
45:17 At least this evening ઓછામાં ઓછું આજની સાંજ
you are more or less free, તમે થોડુંઘણું સ્વતંત્ર છો,
   
45:21 you can enjoy yourself તમે આ બધી વાહિયાત વાતનો
to listen to all this rubbish. આનંદ માણી શકો છો.
   
45:28 But it is not rubbish. પણ આ વાહિયાત વાત નથી.
   
45:32 It's something આ અત્યંત ગંભીર
terribly serious, વાત છે,
   
45:37 because કારણ કે
man is destroying himself. માનવ પોતાનો વિનાશ કરી રહ્યો છે.
   
45:45 And knowledge is one અને જ્ઞાન એ વિનાશનાં
of the factors of destruction, પરિબળોમાંનું એક છે,
   
45:53 and therefore where there is love માટે જયાં પ્રેમ હોય છે
there is no destruction. ત્યાં કોઈ વિનાશ નથી હોતો.
   
46:05 We must understand આપણે એક વસ્તુ
a certain thing, which is, સમજવી જોઈએ કે
   
46:10 what is thinking and what is વિચારવું એટલે શું અને
thinking about something. Right? કશાકને ‘વિષે’ વિચારવું એટલે શું. બરાબર?
   
46:19 Thinking about something કશાકને ‘વિષે’ વિચારવું
is one factor, એ એક પરિબળ છે,
   
46:25 and thinking is another fact અને વિચારવું એ બીજી હકીકત છે
– right? – thinking. - બરાબર? - વિચારવું.
   
46:30 So, I can think about Europe એટલે કે, હું યુરોપ વિષે,
or Lebanon, the destruction, કે લેબનોનમાં વિનાશ,
   
46:39 the murder, the appalling things હત્યાઓ, જે આઘાતજનક ઘટનાઓ
that are going on, બની રહી છે તે વિષે વિચારી શકું,
   
46:43 or I'll enquire : અથવા હું તપાસ કરું :
what is thinking? વિચારવું એટલે શું?
   
46:47 You understand? તમે સમજો છો?
Would you join me in this game? તમે આ રમતમાં મારી સાથે જોડાશો?
   
46:56 We are working out this આપણે સાથે મળીને
together. આનું આકલન કરી રહ્યાં છીએ.
   
47:00 I am not doing it for my amusement, હું મારી ગંમત ખાતર આ નથી કરી રહ્યો,
we are doing it together. આપણે સાથે મળીને આ કરી રહ્યાં છીએ.
   
47:05 What is thinking? વિચારવું એટલે શું?
   
47:08 When you say, 'I will think જ્યારે તમે કહો કે, ‘હું તમે જે કહ્યું
about what you have said' તે વિષે વિચારીશ’,
   
47:15 which is thinking એ છે વિચારવું
– about what I have said. - મેં જે કહ્યું તેના વિષે.
   
47:23 Or you are actually thinking અથવા તો તમે કોઈ વિષય વિના
without the object. Right? ખરેખર વિચારતા હો છો. ખરું?
   
47:30 Now, what is thinking? તો, વિચારવું એટલે શું?
   
47:37 Because thought has created the most કારણ કે વિચારે જીવનમાં અસાધારણ
extraordinary things in life, વસ્તુઓનું સર્જન કર્યું છે,
   
47:45 the great temples, the great mosques, ભવ્ય મંદિરો, ભવ્ય મસ્જિદો,
the marvellous cathedrals, અદ્દભુત દેવળો,
   
47:50 the splendour of those marvellous આકાશમાં ઊંચે ઊઠતી એ બધી
structures, soaring up into the sky, અદ્દભુત ઈમારતોની જાહોજલાલી,
   
47:59 the great paintings, the sculpture, મહાન ચિત્રો, શિલ્પો,
the great poems. Right? મહાન કવિતાઓ. ખરું?
   
48:05 And also thought has created અને વિચારે યુદ્ધનાં અસાધારણ
the extraordinary instruments of war. સાધનોનું પણ સર્જન કર્યું છે.
   
48:15 Thought has also created વિચારે એ બધી વસ્તુઓનું
all the things in the temples, પણ સર્જન કર્યું છે, જે
   
48:19 in the mosques, મંદિરોની, મસ્જિદોની, ચર્ચની
in the churches. અંદર છે.
   
48:23 Right? ખરું?
These are facts. આ હકીકતો છે.
   
48:27 You may say, 'No, they are તમે કહી શકો કે, ‘ના, એ બધું
direct revelation from God', ભગવાનનો પ્રત્યક્ષ સાક્ષાત્કાર છે’;
   
48:32 when you say that, જ્યારે તમે એવું કહો,
that is also thought. Right? ત્યારે તે પણ વિચાર છે. બરાબર?
   
48:38 So, thought has done એટલે, વિચારે સૌથી અસાધારણ
the most extraordinary things, વસ્તુઓ કરી છે,
   
48:46 and also done અને સૌથી આઘાતજનક
the most appalling things. વસ્તુઓ પણ કરી છે.
   
48:51 Thought has burnt people, વિચારે લોકોને સળગાવી દીધા છે,
call them Heretics and burn them. એમને નાસ્તિક કહીને સળગાવી દીધા છે.
   
48:59 And thought said, you must follow અને વિચારે કહ્યું છે, તમારે માર્ક્સ,
Marx, Engels, and so on. એંગલ્સ વગેરેને જ અનુસરવું રહ્યું.
   
49:05 Thought has been extraordinarily વિચારનું આપણાં જીવનમાં
important in our life. અતિશય મહત્ત્વ રહ્યું છે.
   
49:12 Right? ખરું?
Do you understand this? તમે આ સમજો છો?
   
49:16 Now, what is thought? તો, વિચાર એટલે શું?
What is thinking? વિચારવું એટલે શું?
   
49:26 Look, enquire, look at it, જુઓ, તપાસ કરો, આની સામે જુઓ,
look at your own way of thinking. તમારી પોતાની વિચારવાની રીતને જુઓ.
   
49:35 You think about your wife તમે તમારી પત્ની વિષે વિચારો છો
– suppose, if you ever do – - એમ ધારો, તમે ક્યારેય વિચારતા હો તો -
   
49:43 you think about તમે તમારી પત્ની કે પતિ વિષે
your wife or husband. વિચારો છો.
   
49:49 What is that thinking તમે જ્યારે પત્ની કે પતિ વિષે વિચારો,
when you think about her or him? ત્યારે તે વિચારવું શું હોય છે?
   
49:53 You have તમારી પાસે તે વ્યક્તિનો
the experience of that person, અનુભવ છે,
   
49:58 the image of that person, તે વ્યક્તિની માનસિક છબી છે,
   
50:00 the nature, the look, - તેનો સ્વભાવ, ચહેરો, બાંધો,
the structure,  
   
50:05 the appearance of that person, દેખાવ વગેરે -
which is memory. જે સ્મૃતિ છે.
   
50:10 Right? Right, sirs? બરાબર? બરાબર, સર?
   
50:14 And that memory is based અને એ સ્મૃતિ તે વ્યક્તિ વિષેના
on knowledge of that person. જ્ઞાન ઉપર આધારિત છે.
   
50:21 Right? બરાબર?
   
50:23 And that knowledge is based અને એ જ્ઞાન તે વ્યક્તિ સાથેના
on the experience with that person. અનુભવ ઉપર આધારિત છે.
   
50:28 Right? બરાબર?
Do you see this? તમે આ જુઓ છો?
   
50:32 So, thinking is born એટલે કે, વિચારવું જન્મ્યું છે
from experience, અનુભવમાંથી,
   
50:41 knowledge derived from experience, જ્ઞાન આવ્યું છે મગજમાં સ્મૃતિ તરીકે
stored in the brain as memory, સંગ્રહાયેલા અનુભવમાંથી,
   
50:48 and reaction to that memory અને તે સ્મૃતિ પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયા
is thought. Right? એ છે વિચાર. બરાબર?
   
50:57 So thought is એટલે વિચાર એક
a material process. ભૌતિક પ્રક્રિયા છે.
   
51:03 Would you see that? તમે આ જુઓ છો?
   
51:09 Right, sir? ખરું, સર?
So thought is not sacred. માટે વિચાર પવિત્ર નથી.
   
51:13 And whatever it creates અને એ જે કાંઈ સર્જન કરે છે
is not sacred – your Upanishads, તે પવિત્ર નથી – તમારા ઉપનિષદો,
   
51:19 your Gita, your Bible, તમારી ગીતા, તમારું બાઇબલ,
Koran, is not sacred. કુરાન પવિત્ર નથી.
   
51:27 See what you are accepting એ જુઓ કે જે ક્ષણે તમે કહો કે
the moment you say વિચાર એક ભૌતિક પ્રક્રિયા છે,
   
51:32 thought is a material process. ત્યારે તમે શેનો સ્વીકાર કરો છો.
   
51:36 It is a material process એ એક ભૌતિક પ્રક્રિયા છે
because કારણ કે
   
51:40 the brain, the brain cells મગજ, મગજના કોષો ધરાવે છે
contain the past memories, ભૂતકાળની સ્મૃતિઓ,
   
51:45 past knowledge, past experience, ભૂતકાળનું જ્ઞાન, ભૂતકાળનો અનુભવ,
and from that thought arises. અને તેમાંથી ઉદ્ભવે છે વિચાર.
   
51:52 If you had no experience, જો તમને કોઈ અનુભવ ન હોય,
no knowledge, જ્ઞાન ન હોય,
   
51:55 no memory, there is no thought. સ્મૃતિ ન હોય, તો વિચાર ન હોય.
Right? ખરું?
   
52:02 So look at it carefully માટે આને કાળજીથી જુઓ
and you will see it for yourself. અને તમે તમારી જાતે આ જોશો.
   
52:06 So thought is એટલે વિચાર
a material process. એક ભૌતિક પ્રક્રિયા છે.
   
52:12 Would you see that? તમે આ જોશો?
   
52:16 So thought has created God એટલે વિચારે ભગવાનનું સર્જન કર્યું છે
and then thought worships God. અને પછી વિચાર ભગવાનની પૂજા કરે છે.
   
52:27 Yes, sir ! હા, સર!
You're had ! તમે ફસાયા છો!
   
52:35 This is very important. આ બહુ અગત્યનું છે.
Please, look at it. કૃપયા, આને જુઓ.
   
52:42 And if thought is a material process, અને જો વિચાર એક ભૌતિક પ્રક્રિયા છે,
then what are we? તો આપણે શું છીએ?
   
52:54 You understand my question? તમે મારો પ્રશ્ન સમજો છો?
   
52:57 What are we, માનસિક રીતે,
psychologically? આપણે શું છીએ?
   
53:03 Thought says you are Hindu. વિચાર કહે છે, તમે હિન્દૂ છો.
   
53:07 Thought says વિચાર કહે છે,
you are a great man. તમે એક મહાન માણસ છો.
   
53:10 Thought says you must વિચાર કહે છે, તમારે
achieve enlightenment. પ્રબુદ્ધતા પ્રાપ્ત કરવી જ રહી.
   
53:16 Thought says વિચાર કહે છે,
you must meditate. તમારે ધ્યાન ધરવું જ જોઈએ.
   
53:21 Thought says obey, follow, વિચાર કહે છે, આજ્ઞાપાલન કરો, અનુસરો,
become like somebody else. કોઈક અન્યના જેવા બનો.
   
53:32 So thought says become, વિચાર કહે છે,
both outwardly, બાહ્ય રીતે કશુંક બનો,
   
53:39 if you are a clerk, જો તમે કારકુન હો,
become the manager, તો સંચાલક બનો,
   
53:43 if you are the manager, જો તમે સંચાલક હો,
become the executive, તો વહીવટકર્તા બનો,
   
53:45 if you are the executive, જો તમે વહીવટકર્તા હો,
the chairman. તો અધ્યક્ષ બનો,
   
53:51 Also, thought says, વિચાર એ પણ કહે છે કે,
you are a disciple, તમે શિષ્ય છો,
   
53:55 you'll eventually be the master, તમે આગળ જતાં નિષ્ણાત બનશો,
and ultimately the guru, અને છેવટે ગુરુ,
   
54:00 and, still further, અને, એથીયે આગળ જતાં
enlightened. પ્રબુદ્ધ બનશો.
   
54:04 Thought વિચાર આ બધું
is constructing all this. નિર્માણ કરે છે.
   
54:08 I wonder હું વિચારું છું, તમે આ બધું
if you realise all this. સ્પષ્ટપણે સમજો છો કે કેમ?
   
54:19 So, આમ,
we live by thought. આપણે વિચાર દ્વારા જીવી છીએ.
   
54:31 And as experience is limited, અનુભવ સીમિત છે,
so knowledge is always limited, તેથી જ્ઞાન હંમેશાં સીમિત હોય છે,
   
54:40 whether it is scientific knowledge, ભલે તે વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન હોય,
biological knowledge, જૈવિક જ્ઞાન,
   
54:44 arithmetical knowledge, અંકગણિતનું જ્ઞાન,
and so on, કે જે પણ હોય,
   
54:48 all knowledge is always બધું જ્ઞાન હંમેશાં
eternally limited. સદૈવ સીમિત હોય છે.
   
54:55 Future knowledge is limited. ભવિષ્યનું જ્ઞાન સીમિત છે.
Right? Do you see this? ખરું? તમે આ જુઓ છો?
   
55:02 No, you don't. ના, તમે નથી જોતા.
Right, sir? ખરું, સર?
   
55:05 Knowledge is limited જ્ઞાન સીમિત છે
because it is based on experience. કેમ કે એ અનુભવ ઉપર આધારિત છે.
   
55:10 And because it is experience એ અનુભવ છે,
it's limited, માટે સીમિત છે;
   
55:13 therefore thought આથી વિચાર સીમિત છે.
is limited.  
   
55:17 Thought can imagine વિચાર અસીમની
the limitless કલ્પના કરી શકે
   
55:23 and imagine you અને કલ્પી શકે કે તમે
achieving the limitless. અસીમની પ્રાપ્તિ કરી રહ્યાં છો.
   
55:27 Right? બરાબર?
Are you following all this? તમે સમજો છો આ બધું?
   
55:35 Thought is word. વિચાર શબ્દ છે.
Right? ખરું?
   
55:39 Thought is the symbol. વિચાર પ્રતિક છે.
   
55:44 So, the enlightenment, એટલે, પ્રબુદ્ધતા, અમાપ
the measureless is a word. એ એક શબ્દ છે.
   
55:55 And the word is not the actual. અને શબ્દ એ વાસ્તવિકતા નથી.
You understand all this? તમે સમજો છો આ બધું?
   
56:02 So, can the brain be free તો, શું મગજ શબ્દોની જાળમાંથી
of the network of words? મુક્ત થઈ શકે?
   
56:09 Yes, sir... હા, સર...
   
56:15 And the self, the 'me', અને સ્વત્વ, ‘હું’, અહં
the ego is knowledge. એ છે જ્ઞાન.
   
56:25 Right? Right, sir? ખરું? ખરું, સર?
   
56:30 You pundits, તમે પંડિતો,
would you agree to that? તમે આની સાથે સંમત થશો?
   
56:35 The self, the 'me' is the essence સ્વત્વ, ‘હું’ એ જ્ઞાનનો
of knowledge. No? સારાંશ છે. નહીં?
   
56:47 All right, let's put it round સારું, ચાલો આને બીજી રીતે મૂકીએ,
the other way, what is the self? સ્વત્વ એટલે શું?
   
56:51 What are you? તમે શું છો?
   
56:56 Come on, sir, what are you? આવો, સર, તમે શું છો?
   
56:59 Your name, your form, તમારું નામ, તમારો આકાર,
the clothes you wear તમારાં વસ્ત્રો,
   
57:05 if you are a sannyasi જો તમે સંન્યાસી હો તો
of a peculiar kind, ખાસ પ્રકારનો પોશાક,
   
57:12 you have a bank account, તમારી પાસે બેન્કનું ખાતું છે,
   
57:14 you are a businessman, તમે ધંધાદારી માણસ છો,
you have had a lot of experience, તમે ઘણાબધા અનુભવો મેળવ્યા છે,
   
57:20 you have had તમે અતિશય પ્રમાણમાં
a great deal of pleasure, ખુશી મેળવી છે,
   
57:24 pain, anxiety, પીડા, વ્યગ્રતા, દુ:ખ
loneliness, sorrow મેળવ્યાં છે -
   
57:29 right? બરાબર?
You are that, aren't you? તમે તે છો, નહીં કે?
   
57:35 Right? બરાબર?
Would you acknowledge that? શું તમે આના ખરાપણાને સ્વીકારશો?
   
57:38 Or do you say, 'I am atman, કે પછી તમે કહેશો કે, ‘હું આત્મા છું,
something far superior.' કશુંક અતિ ઉચ્ચ છું.’
   
57:43 Oh yes, you all do. ઓહ હા, તમે સૌ એમ કહો છો.
   
57:47 If you say, 'I am far superior', જો તમે કહો કે, ‘હું અતિ ઉચ્ચ છું’,
that's also the invention of thought. તો તે પણ વિચારે ઉપજાવેલું છે.
   
57:56 Right? ખરું?
   
57:59 Because you have read about it, say, તમે એના વિષે વાંચ્યું છે, એટલે તમે
'By Jove, there is a higher self.' કહો છો, ‘અવશ્ય, એક ઉચ્ચતર સ્વત્વ છે.’
   
58:06 Or some guru અથવા કોઈ ગુરુ આવે છે
comes along and says, અને કહે છે,
   
58:08 'There is super-consciousness ‘એક ઉત્તમ ચેતના છે અને
and you must draw it down.' તમારે એને નીચે ખેંચી લાવવી જોઈએ.’
   
58:14 Right? ખરું?
   
58:16 So all that process is માટે તે સઘળી પ્રક્રિયા
a movement of thought, વિચારની એક ગતિ છે,
   
58:25 – and thought is time. - અને વિચાર સમય છે.
Right? ખરું?
   
58:33 Because to acquire knowledge કેમ કે જ્ઞાન સંપાદન કરવામાં
requires time. સમય લાગે છે.
   
58:38 To acquire knowledge, say Russian, જ્ઞાન સંપાદન કરવું, જેમ કે
or English, or Spanish, or French, રશિયન, અંગ્રેજી, સ્પેનિશ કે ફ્રેંચ
   
58:45 requires શીખવું એ અતિશય પ્રમાણમાં
a great deal of time. સમય માગી લે છે.
   
58:48 You may spend three months તમને ત્રણ મહિના કે એક વર્ષ લાગે,
or a year, that is time. એ સમય છે.
   
58:54 So to acquire knowledge, inwardly આમ આંતરિક કે બાહ્ય રીતે જ્ઞાન
or outwardly, requires time. Right? સંપાદન કરવામાં સમય લાગે છે. ખરું?
   
59:04 To learn about yourself તમારી જાત વિષે શીખવું
is to have time. એનો અર્થ છે સમય લેવો.
   
59:11 Right? ખરું?
Do you understand this? તમે આ સમજો છો?
   
59:17 See what game જુઓ કે તમે તમારી જાત સાથે
you are playing with yourself. કેવી રમત રમો છો.
   
59:22 I want to learn about myself હું મારી જાત વિષે શીખવા માગું છું
– self-knowledge - આત્મજ્ઞાન,
   
59:26 which I have talked જેને વિષે મેં
a great deal about – ઘણીબધી વાતો કરી છે -
   
59:31 self-knowledge, આત્મજ્ઞાન,
to know myself. મારી જાતને જાણવી.
   
59:34 And to know myself, I must અને મારી જાતને જાણવા માટે મારે
investigate, I must observe, પરીક્ષણ, અવલોકન કરવું પડે,
   
59:38 I must analyse, I must have મારે પૃથક્કરણ, આત્મનિરીક્ષણ કરવું પડે,
introspection – you follow? – - તમે સમજો છો? -
   
59:42 watch, learn, observe, ધ્યાનથી જોવું, શીખવું, અવલોકવું,
self-recollected, be aware, આત્મસ્મૃતિ, જાગૃત હોવું,
   
59:48 all that takes time. આ બધું સમય માગે છે.
   
59:51 Right? Would you agree to that? ખરું? તમે આની સાથે સંમત થશો?
Do you see that? તમે આ જુઓ છો?
   
59:59 All that requires time. આ બધું સમય માગે છે.
   
1:00:01 To know about the moon ચંદ્ર વિષે જાણવું
requires time. એ સમય માગે છે.
   
1:00:08 This is simple. આ સરળ છે.
   
1:00:10 And also to know myself, અને મારી જાતને જાણવા માટે પણ,
we have said, 'I require time'. આપણે કહ્યું કે, ‘મને સમય જોઈએ’.
   
1:00:16 Right? ખરું?
   
1:00:20 Which means what? એનો અર્થ શો?
   
1:00:21 Oh, you are missing so much, ઓહ, તમે ઘણુંબધું ગુમાવી રહ્યા છો,
what is the matter with you? તમને થયું છે શું?
   
1:00:33 Time is the enemy of man. સમય માણસનો શત્રુ છે.
   
1:00:44 Illumination is not પ્રકાશ એ કાંઈ
enlightenment through time. સમય થકી પ્રબુદ્ધતા નથી.
   
1:00:51 It isn't a gradual process, એ ક્રમિક પ્રક્રિયા નથી,
success after success. એક સફળતા પછી બીજી સફળતા.
   
1:01:02 When you see thought is time જ્યારે તમે જુઓ કે વિચાર એ સમય છે
– of course. - અવશ્ય.
   
1:01:08 Thought is movement વિચાર ગતિ છે
and time is movement. અને સમય ગતિ છે.
   
1:01:13 Clear? So, thought and time આ સ્પષ્ટ છે? એટલે કે, વિચાર
go together. અને સમય એકસાથે જાય છે.
   
1:01:20 They are not separate. એ બંને અલગ નથી.
   
1:01:21 Thought is time વિચાર સમય છે
and time is thought. અને સમય વિચાર છે.
   
1:01:27 So thought says, વિચાર કહે છે,
I must become enlightened. મારે પ્રબુદ્ધ બનવું જ રહ્યું.
   
1:01:33 I must become, મારે બનવું જ પડે,
from what I am, what I should be. હું જે છું તેમાંથી મારે જે હોવું જોઈએ તે.
   
1:01:39 That is... Goodness, એનો અર્થ... સારપ,
need I explain all these things? મારે આ બધું સમજાવવાની જરૂર છે?
   
1:01:46 I am violent. હું હિંસક છું.
Human beings are violent. માનવો હિંસક છે.
   
1:01:53 You are violent, તમે હિંસક છો,
aren't you? નથી શું?
   
1:01:58 And you say, 'I must not અને તમે કહો છો, ‘મારે હિંસક હોવું
be violent, or become non-violent'. ન જોઈએ, અથવા અહિંસક બનવું જોઈએ.’
   
1:02:07 So to become non-violent માટે અહિંસક બનવું
takes time. એ સમય માગે છે.
   
1:02:12 During that interval of becoming અહિંસક બનવાના એ અંતરાળ
non-violent, you are being violent. દરમ્યાન, તમે હિંસક હો છો.
   
1:02:21 So non-violence is nonsense. એટલે અહિંસા વાહિયાત વાત છે.
Right? બરાબર?
   
1:02:29 What is fact is violence. જે હકીકત છે એ છે હિંસા.
   
1:02:34 So, our brains are trained આપણાં મગજો કશુંક બનવા માટે
to become. કેળવાયેલાં છે.
   
1:02:40 As you become a clerk, જેમ તમે કારકુન બનો,
reach the ladder, પછી સીડી ચડો,
   
1:02:45 the same is extended એને જ માનસિક વિશ્વમાં
to the psychological world. વિસ્તારવામાં આવે છે.
   
1:02:51 You are following? તમે સમજો છો?
   
1:02:53 There we say, 'I am ignorant, ત્યાં આપણે કહીએ છીએ, ‘હું અજાણ છું,
I must have knowledge about myself.' મને મારી જાત વિષે જ્ઞાન હોવું જોઈએ.’
   
1:02:58 'I am violent, ‘હું હિંસક છું,
I must become non-violent.' મારે અહિંસક બનવું જ રહ્યું.’
   
1:03:04 I am angry, I must become હું ક્રોધિત છું,
without anger. મારે ક્રોધરહિત બનવું જ રહ્યું.’
   
1:03:10 Now, look at it carefully. હવે, આને સાવચેતીથી જુઓ.
   
1:03:14 You are violent. Violence તમે હિંસક છો. હિંસા
is not separate from you. તમારાથી અલગ નથી.
   
1:03:22 Would you agree to that? તમે આની સાથે સંમત થશો?
   
1:03:28 The Hindus are very clever હિન્દૂઓ બહુ હોશિયાર હોય છે.
birds.  
   
1:03:32 They'll agree up to a point. તેઓ એક બિંદુ સુધી સંમત થાય છે.
I can see it in their faces. હું તેઓના ચહેરાઓ ઉપર તે જોઈ શકું છું.
   
1:03:39 But they have got પરંતુ તેઓની પાસે
behind them the idea એક કલ્પના હોય છે કે
   
1:03:42 that the 'me' is different ‘હું’ એ દૃષ્ટાથી
from the observer. ભિન્ન છે.
   
1:03:47 The person who witnesses જે જોનાર વ્યક્તિ છે
is different. તે ભિન્ન છે.
   
1:03:50 Right? You know the game ખરું? તમે જે રમત રમો છો
you are playing ! તે તમે જાણો છો !
   
1:03:58 Is that a fact? શું આ હકીકત છે?
   
1:04:01 Is it a fact that there is શું આ હકીકત છે કે
an observer different from anger? ક્રોધથી ભિન્ન એક દૃષ્ટા છે?
   
1:04:09 Careful, don't answer it, સાવચેતીથી, આનો જવાબ ન આપો,
look at it carefully. આને સાવચેતીથી જુઓ.
   
1:04:14 Anger is me. ક્રોધ છું હું.
I am not different from anger. હું ક્રોધથી ભિન્ન નથી.
   
1:04:18 Right? ખરું?
Violence is me. હિંસા છું હું.
   
1:04:23 Non-violence is not me અહિંસા હું નથી
   
1:04:28 – right? – - ખરું? -
that's just an idea. એ માત્ર એક કલ્પના છે.
   
1:04:31 The fact is I am violent. હકીકત એ છે કે હું હિંસક છું.
That is a fact. એ એક હકીકત છે.
   
1:04:35 Non-violence is non-fact. અહિંસા એ બિન-હકીકત છે.
   
1:04:39 But we pursue non-fact પણ આપણે બિન-હકીકતનો પીછો કરીએ
because we don't know છીએ કેમ કે આપણે નથી જાણતા કે
   
1:04:43 how to deal with 'what is'. ‘જે છે’ તેની સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરવો.
You are following this? તમે આ સમજો છો?
   
1:04:56 So, the observer એટલે, દૃષ્ટા
is not different from the observed. દૃશ્યથી ભિન્ન નથી.
   
1:05:05 Right? No, this is difficult. સાચું? ના, આ અઘરું છે.
   
1:05:12 Goodness ! I'll go into it. ભલું થાવ ! હું આમાં જઈશ.
   
1:05:17 You see that tree over there તમે ત્યાં પેલું વૃક્ષ જુઓ
– if you ever look at trees. - જો તમે વૃક્ષોને ક્યારેય જોતા હો તો.
   
1:05:24 When you look at a tree, the tree is જ્યારે તમે એક વૃક્ષને જુઓ, ત્યારે
obviously different from you. દેખીતી રીતે જ વૃક્ષ તમારાથી ભિન્ન છે.
   
1:05:32 Right? ખરું?
The cloud of an evening સાંજનું પ્રકાશ અને
   
1:05:36 full of light and beauty, સૌંદર્યથી સભર વાદળ
is different from you. તમારાથી ભિન્ન છે.
   
1:05:42 But when you look at that tree, પરંતુ જ્યારે તમે તે વૃક્ષને જુઓ,
what takes place? ત્યારે શું બને છે?
   
1:05:49 Do look at the tree વૃક્ષને જુઓ
– what takes place? - શું બને છે?
   
1:05:55 You immediately use the word. તમે તરત જ શબ્દનો ઉપયોગ કરો છો.
Right? ખરું?
   
1:06:01 So the word interferes એટલે શબ્દ એ વૃક્ષને જોવામાં
from looking at it. હસ્તક્ષેપ કરે છે.
   
1:06:09 She is my wife or my husband એ મારી પત્ની કે મારો પતિ છે
– finished. - થઈ રહ્યું.
   
1:06:17 Right? ખરું?
Don't you know all this? તમે આ બધું નથી જાણતા શું?
   
1:06:24 So the word is preventing you એટલે શબ્દ તમને
from observing. અવલોકન કરવામાંથી રોકે છે.
   
1:06:32 And also the word અને શબ્દ
is not the thing. એ વસ્તુ પણ નથી.
   
1:06:38 The word 'tree' ‘વૃક્ષ’ શબ્દ
is not the tree. એ વૃક્ષ નથી.
   
1:06:41 The word 'my wife' is not the wife. ‘મારી પત્ની’ શબ્દ એ પત્ની નથી.
I wonder if you see this ! તમે આ જુઓ છો ને!
   
1:06:47 If you see this, જો તમે આ જુઓ,
your relationship with your wife તો તમારો તમારી પત્ની સાથેનો સંબંધ
   
1:06:50 will be entirely different. તદ્દન વિશિષ્ટ હશે.
Oh, you people. ઓહ, તમે લોકો.
   
1:06:58 So, time is thought. તો, સમય વિચાર છે.
   
1:07:05 And thought says, અને વિચાર કહે છે,
'I am this, I must become that.' ‘હું આ છું, મારે તે બનવું જ રહ્યું.’
   
1:07:11 Therefore, the becoming આથી, બનવામાં
implies time. અભિપ્રેત છે સમય.
   
1:07:16 And what are you becoming? અને તમે શું બનો છો?
   
1:07:22 You pundits answer this, તમે પંડિતો આનો જવાબ આપો,
what are you becoming? તમે શું બનો છો?
   
1:07:28 More enlightened? વધુ પ્રબુદ્ધ?
Better human being? વધુ સારા માનવ?
   
1:07:35 You are not good, but you say, તમે સારા નથી, પણ તમે કહો છો,
'I will become good.' ‘હું સારો બનીશ.’
   
1:07:42 And when you are becoming good અને જ્યારે તમે સારા બની રહ્યા હો,
you will never be good ! ત્યારે તમે ક્યારેય સારા નહીં હો!
   
1:07:48 I wonder if you see that. તમે આ જુઓ છો કે કેમ?
   
1:07:51 So there is no becoming, which is માટે બનવાનું કશું નથી, એ તો
one of the factors of conflict. સંઘર્ષનાં પરિબળોમાંનું એક છે.
   
1:07:59 But if you say, 'All right, પરંતુ જો તમે કહો, ‘સારું,
the fact is, violence is me, હકીકત એ છે કે હિંસા હું છું,
   
1:08:07 violence is not separate હિંસા મારાથી અલગ નથી.’
from me.'  
   
1:08:11 That is a fact. એ એક હકીકત છે.
   
1:08:15 The 'me' is my face, the 'me' is my ‘હું’ છે મારો ચહેરો,
character, my – all the rest of it. ‘હું’ છે મારી પ્રકૃતિ – એ બધું જ.
   
1:08:22 But we have separated the 'me' from પરંતુ આપણે ‘હું’ને જે બની રહી છે
the thing that is happening. Right? તે વસ્તુથી અલગ કરી દીધો છે.
   
1:08:29 That is, thought has separated એનો અર્થ એ કે, વિચારે હિંસાને
violence from the thinker. વિચારકથી અલગ કરી દીધી છે.
   
1:08:40 Right? ખરું?
Are you getting tired? શું તમે થાકયાં છો?
   
1:08:44 Oh no...You must be tired. ઓહ ના.. તમે થાકયાં જ હોવાં જોઈએ.
   
1:08:51 Because you are just કેમ કે તમે જરાય સહકાર આપતાં નથી,
not co-operating, working, કામ કરતાં નથી,
   
1:08:56 that is why you say, એટલા માટે તમે કહો છો,
'I am not tired.' ‘હું નથી થાક્યો.’
   
1:08:59 If you are co-operating, જો તમે સહકાર આપી રહ્યાં હો,
working, કામ કરી રહ્યાં હો,
   
1:09:03 you'll see what an extraordinary તો તમે જોશો કે તમારાં મગજોમાં કેટલી
thing is going on with your brain. અસાધારણ વસ્તુ ચાલી રહી છે.
   
1:09:11 Look, violence is me, જુઓ, હું હિંસા છું,
greed is me, anger is me. હું લોભ છું, હું ક્રોધ છું.
   
1:09:23 Later on I say, 'I have been angry', પછીથી હું કહું છું કે, ‘હું ક્રોધિત
but the fact is anger, થયો છું’, પણ હકીકત એ છે કે
   
1:09:31 jealousy, hate, anxiety... ક્રોધ, ઈર્ષા, દ્વેષ, વ્યગ્રતા...
is me. હું જ છું.
   
1:09:39 So the observer એટલે દૃષ્ટા જ
is the observed. Right? દૃશ્ય છે. બરાબર?
   
1:09:47 Right, sir? Do you see this? ખરું, સર? તમે આ જુઓ છો?
Oh no, you don't. ઓહ ના, તમે નથી જોતાં.
   
1:09:57 Sir, one of the factors of conflict સર, સંઘર્ષનાં પરિબળોમાંનું એક
is that we have divided એ છે કે આપણે વિચારકને
   
1:10:05 the thinker from thought. વિચારથી અલગ કર્યો છે.
Right? ખરું?
   
1:10:13 Without thought વિચાર વિના
there is no thinker. Right? કોઈ વિચારક નથી. ખરું?
   
1:10:18 But we have separated the thinker, પણ આપણે વિચારકને, અનુભવનારને
the experiencer from the experience. અનુભવથી અલગ કર્યો છે.
   
1:10:24 We have separated analyser આપણે પૃથક્કરણ કરનારને
from the analysed. Right? પૃથક્કરણથી અલગ કર્યો છે. ખરું?
   
1:10:31 Haven't you noticed this? So there is શું તમે આ નોંધ્યું નથી? આને લીધે
perpetual conflict, division. કાયમ સંઘર્ષ, વિભાજન રહે છે.
   
1:10:37 So the observer એટલે દૃષ્ટા જ
is the observed. દૃશ્ય છે.
   
1:10:42 The experiencer અનુભવનાર જ
is the experience. અનુભવ છે.
   
1:10:47 Go into the question of આ પ્રશ્ન કે 'મારી પાસે સમય નથી',
– I have got no time. એમાં ઊંડા જાવ.
   
1:10:54 You all want to experience, તમે સૌ અનુભવ કરવા માગો છો,
don't you? ખરું કે નહીં?
   
1:10:57 Nirvana નિર્વાણ
or some other factor, અથવા કોઈ અન્ય પરિબળ,
   
1:11:01 sex or any other જાતીયતા કે બીજું કશુંક
– you want to experience. - તમે અનુભવ કરવા માગો છો.
   
1:11:04 What is experience? અનુભવ એટલે શું?
   
1:11:12 How do you know તમે એ કેવી રીતે જાણો કે
it is an experience? આ એક અનુભવ છે?
   
1:11:17 Only you know it જ્યારે તમે એને ઓળખો,
when you recognise it. Right? ત્યારે જ તમે એને જાણો છો. ખરું?
   
1:11:22 So, see what is happening : તો, જુઓ કે શું બની રહ્યું છે:
   
1:11:25 when you recognise it, જ્યારે તમે એને ઓળખો,
it is not new. ત્યારે એ નવું નથી.
   
1:11:30 But yet you call that, પણ છતાં તમે એમ કહો છો કે,
'I must have new experience.' ‘મને નવો અનુભવ થવો જોઈએ.’
   
1:11:34 So all experiences, એટલે સઘળા અનુભવો,
when recognised, જ્યારે ઓળખવામાં આવે,
   
1:11:38 are merely ત્યારે માત્ર
the past remembrance. ભૂતકાળનું સ્મરણ જ હોય છે.
   
1:11:42 Yes, sir, get this into your blood હા, સર, આને તમારી રગરગમાં પ્રસરાવો
and you will see what takes place. અને તમે જોશો કે શું બને છે.
   
1:11:48 Then your mind is so alert, પછી તમારું મન એટલું સતેજ,
so aware, so attentive, એટલું જાગૃત, એટલું સચેત હોય છે
   
1:11:53 there is no experience at all. કે કોઈ જ અનુભવ નથી હોતો.
You won't understand all this. તમે આ બધું નહીં સમજો.
   
1:11:59 So, we are enquiring તો, આપણે સંઘર્ષનાં કારણની મહીં
into the cause of conflict. તપાસ કરી રહ્યાં છીએ.
   
1:12:07 One of the cause of conflict સંઘર્ષનાં કારણોમાંનું એક છે દ્વૈત.
is duality. Right? ખરું?
   
1:12:15 Violence and non-violence, હિંસા અને અહિંસા,
that's duality. એ છે દ્વૈત.
   
1:12:20 Good and the bad, સારું અને નરસું,
hate and love. દ્વેષ અને પ્રેમ.
   
1:12:26 Why do we have duality? શા માટે આપણે દ્વૈતમાં જીવીએ છીએ?
   
1:12:30 Don't translate it to advaita આનું અદ્વૈત કે કોઈ અન્ય સંસ્કૃત
or some other Sanskrit word શબ્દમાં ભાષાંતર ન કરતાં
   
1:12:33 and get away with it. અને એવી રીતે છટકી ન જતાં.
   
1:12:36 Why do we have duality? શા માટે આપણે દ્વૈતમાં જીવીએ છીએ?
What is duality? દ્વૈત એટલે શું?
   
1:12:42 You are a woman, I am a man, તમે સ્ત્રી છો, હું પુરુષ છું,
you are tall, I am short, તમે ઊંચા છો, હું નીચો છું,
   
1:12:46 you are fair, another is light, તમે ગોરા છો, બીજું કોઈ શ્યામ છે,
or lighter, whatever it is. કે વધારે શ્યામ છે, જે કાંઈ હોય તે.
   
1:12:53 Right? Only duality exists બરાબર? દ્વૈત માત્ર ત્યાં જ હોય છે
when there is comparison. જયાં સરખામણી હોય છે.
   
1:13:00 Are you following all this? તમે આ બધું સમજો છો?
   
1:13:03 When I compare myself with you, જ્યારે હું મારી જાતને તમારી સાથે સરખાવું,
I have created duality. ત્યારે મેં દ્વૈતનું સર્જન કર્યું છે.
   
1:13:10 Right, sir? ખરું, સર?
   
1:13:17 So if I don't compare, માટે જો હું સરખામણી ન કરું,
there is no duality. તો કોઈ દ્વૈત નથી.
   
1:13:23 That is, એનો અર્થ એ કે,
I have invented non-violence મેં અહિંસાનું સર્જન કર્યું છે
   
1:13:31 – this country is full of that, - આ દેશ એનાથી ભરેલો છે,
non-violence, અહિંસા, ઓછામાં ઓછું તેઓ
   
1:13:34 at least they talk about it. એના વિષે વાતો કરે છે.
   
1:13:39 But the fact is પરંતુ હકીકત એ છે કે
they are violent. તેઓ હિંસક છે.
   
1:13:43 The fact. હકીકત.
The fact has no duality. હકીકતમાં કોઈ દ્વૈત નથી.
   
1:13:50 Ah, I see that, I just discovered it. આહ, હું તે જોઉં છું, મેં અત્યારે જ
You understand? તે શોધ્યું. તમે સમજો છો?
   
1:13:56 The fact has no opposite. હકીકતની વિરુદ્ધ કશું નથી.
   
1:14:07 I am angry, that's a fact. હું ક્રોધિત છું, એ એક હકીકત છે.
   
1:14:12 When I say, 'I must not be angry', જ્યારે હું કહું કે, ‘મારે ક્રોધિત ન હોવું
then duality arises. જોઈએ’, ત્યારે દ્વૈત પેદા થાય છે.
   
1:14:20 So – very interesting, એટલે – બહુ રસપ્રદ,
use your brains, તમારાં મગજોનો ઉપયોગ કરો,
   
1:14:24 go into all this – આ બધાની અંદર જાવ -
so, I am angry. તો, હું ક્રોધિત છું.
   
1:14:31 That is a fact. એ એક હકીકત છે.
What am I to do? મારે શું કરવાનું છે?
   
1:14:34 I won't say, હું એવું નહીં કહું કે,
'I must not be angry', ‘મારે ક્રોધિત ન હોવું જોઈએ’,
   
1:14:37 then I am in conflict, તો પછી હું સંઘર્ષમાં આવું છું,
you understand? તમે સમજો છો?
   
1:14:42 I won't suppress it. હું તેને દાબી નહીં દઉં.
   
1:14:46 There is no suppression, there is no આમાં કોઈ દમન નથી, કોઈ
escape, there is no transcending it. પલાયન નથી, કોઈ અતિક્રમ નથી.
   
1:14:52 So what happens? તો શું બને છે?
   
1:14:56 Go on, sir, what happens when there આગળ જાવ, સર, શું બને છે જ્યારે
is no movement away from the fact? હકીકતથી દૂર જવાની કોઈ ગતિ ન હોય?
   
1:15:09 Go. જાવ.
   
1:15:14 It is : the movement away from it એટલે કે: એનાથી દૂર જવાની ગતિ
creates conflict, creates duality. સંઘર્ષ સરજે છે, દ્વૈત સરજે છે.
   
1:15:24 And volumes have been written અને હોશિયાર ભારતીયોએ દ્વૈત વિષે
by clever Indians about duality. ગ્રંથો લખ્યા છે.
   
1:15:33 The speaker has said there is no વક્તાએ કહ્યું છે કે
duality right from the beginning શરૂઆતથી જ કોઈ દ્વૈત નથી,
   
1:15:36 because there is only કારણ કે માત્ર
the fact. હકીકત છે.
   
1:15:41 But when I want to get over પરંતુ જ્યારે હું હકીકત ઉપર કાબૂ મેળવવા
the fact, then I create duality. માગું, ત્યારે હું દ્વૈતનું સર્જન કરું છું.
   
1:15:48 Right, sir? See. ખરું, સર? જુઓ.
Then what takes place? પછી શું બને છે?
   
1:15:52 How to remain with the fact? હકીકતની સાથે કેવી રીતે રહેવું?
You understand? તમે સમજો છો?
   
1:15:57 Not move away from the fact. હકીકતથી દૂર જવાનું નહીં.
   
1:16:00 Any movement away from the fact હકીકતથી દૂર જવાની કોઈપણ ગતિ
is conflict and duality. સંઘર્ષ તથા દ્વૈત છે.
   
1:16:07 So, when you remain with the fact, તો, જ્યારે તમે હકીકતની સાથે રહો,
what takes place? ત્યારે શું બને છે?
   
1:16:16 You work it out. I am working તમે આનું આકલન કરો. હું આકલન
it out, but you work it. કરી રહ્યો છું, પણ તમે આકલન કરો.
   
1:16:21 What happens જ્યારે તમે હકીકતની સાથે રહો,
when you remain with the fact? ત્યારે શું બને છે?
   
1:16:29 Which means what? એનો અર્થ શો?
You are… તમે...
   
1:16:33 I can tell you, you will say, હું તમને કહી શકું છું, તમે કહેશો,
'Yes, yes', and go away. ‘હા, હા’, અને દૂર ચાલ્યાં જશો.
   
1:16:39 You don't apply ! તમે કામ કરતાં નથી!
   
1:16:45 Sir, look, when I move away સર, જુઓ, જ્યારે હું હકીકતથી દૂર
from the fact, I have lost energy. ચાલ્યો જાઉં, ત્યારે મેં ઊર્જા ખોઈ છે.
   
1:16:54 Right? ખરું?
Do you see that? તમે આ જુઓ છો?
   
1:16:57 When I move away from the fact, જ્યારે હું હકીકતથી દૂર ચાલ્યો જાઉં,
it is a wastage of energy. Right? તો તે ઊર્જાનો અપવ્યય છે. ખરું?
   
1:17:06 So when there is no movement માટે જ્યારે હકીકતથી દૂર જવાની
away from the fact, કોઈ ગતિ ન હોય, ત્યારે
   
1:17:11 all energy is there. સઘળી ઊર્જા ત્યાં જ રહે છે.
   
1:17:15 Which means, complete attention જેનો અર્થ છે, હકીકતની સાથે
there, with the fact. સંપૂર્ણ અવધાન.
   
1:17:22 And when there is complete attention, અને જ્યારે સંપૂર્ણ અવધાન હોય,
then it is like light, ત્યારે તે પ્રકાશ જેવું હોય છે,
   
1:17:29 high powered light હકીકતની ઉપર અતિ શક્તિશાળી
being thrown on the fact. પ્રકાશ ફેંકાતો હોય એવું.
   
1:17:35 And then the fact reveals અને પછી હકીકત પોતાની
all its content. બધી સામગ્રી પ્રગટ કરે છે.
   
1:17:40 You understand? તમે સમજો છો?
Then the fact has no meaning. પછી હકીકતનો કોઈ અર્થ નથી.
   
1:17:44 Oh, come on ! ઓહ, વધો આગળ!
You understand? તમે સમજો છો?
   
1:17:55 Now, look : we said knowledge હવે, જુઓ: આપણે કહ્યું કે જ્ઞાન
is an enemy of love, પ્રેમનું શત્રુ છે,
   
1:18:13 and love has no opposite. અને પ્રેમની વિરુદ્ધ કશું નથી.
   
1:18:18 But we have made opposite પણ આપણે વિરુદ્ધને બનાવ્યું છે
– hate. - દ્વેષ.
   
1:18:25 Sorry – slight cramp. માફ કરજો –પગ સહેજ ખેંચાય છે.
   
1:18:29 I am working too hard હું તમારા માટે બહુ સખત
for you, that's what it is. કામ કરું છું, એ છે આ.
   
1:18:45 So, sirs, we have examined a very, તો, સર, આપણે એક અતિ જટિલ
very complex problem. પ્રશ્નને તપાસ્યો છે.
   
1:18:54 We have examined together. આપણે સાથે મળીને તપાસ્યો છે.
   
1:18:59 The speaker has not examined, વક્તાએ તપાસ્યો નથી,
you have examined. તમે તપાસ્યો છે.
   
1:19:06 The speaker is merely વક્તા માત્ર તમારા અવાજ તરીકે
acting as your voice. કામ કરી રહ્યો છે.
   
1:19:14 The speaker is merely વક્તા માત્ર ‘જે છે’ તે
showing 'what is'. દેખાડી રહ્યો છે.
   
1:19:21 And you are looking at it, અને તમે એને જુઓ છો,
looking at yourself. તમારી જાતને જુઓ છો.
   
1:19:29 And when you look જ્યારે તમે તમારી જાતને
at yourself carefully, કાળજીપૂર્વક જુઓ,
   
1:19:34 you are nothing ત્યારે તમે ભૂતકાળ સિવાય
but the past, કાંઈ જ નથી,
   
1:19:40 past memories, past remembrances, ભૂતકાળની સ્મૃતિઓ, ભૂતકાળનાં સ્મરણો,
past pleasures. ભૂતકાળની ખુશીઓ.
   
1:19:48 And when you suffer, as most જ્યારે તમે દુ:ખ સહન કરો, જેવું લગભગ
human beings do, unfortunately, બધા માનવો કરે છે, ત્યારે દુર્ભાગ્યે
   
1:19:57 again, escape from it. પાછું તમે એમાંથી પલાયન કરો છો.
   
1:20:01 So when you remain with a fact, તો જ્યારે તમે હકીકતની સાથે રહો,
it is like looking ત્યારે એ એક કળીને
   
1:20:08 at a bud, જોવા જેવું હોય છે,
looking at a rose bud. એક ગુલાબની કળીને જોવા જેવું.
   
1:20:13 And you will see the rose bud open, અને તમે ગુલાબની કળીને ખૂલતી જોશો,
the perfume of it, એની સુગંધ,
   
1:20:18 the beauty of it, the quality of it, એની સુંદરતા, એની ગુણવત્તા,
the gentleness, the tenderness. એની કુમાશ, એની કૂણાશ જોશો.
   
1:20:27 And when you observe the fact, જ્યારે તમે હકીકતનું અવલોકન કરો,
it fades away. Right. ત્યારે એ લોપ પામે છે. ખરું?
   
1:20:35 We will continue આપણે આવતા શનિ-રવિવારે
next weekend, આગળ જઈશું,
   
1:20:39 talking about fear, sorrow, ભય, દુ:ખ,
   
1:20:47 what is religion, ધર્મ એટલે શું,
what is meditation, ધ્યાન એટલે શું, મૃત્યુ એટલે શું,
   
1:20:51 what is death, because all this એ વિષે વાત કરીશું, કારણ કે
is part of our life. આ બધું આપણાં જીવનનો ભાગ છે.
   
1:20:58 You cannot separate તમે એકને બીજાથી
one from the other. અલગ ન કરી શકો.
   
1:21:04 You cannot say, 'I am going તમે એમ ન કહી શકો કે, ‘હું ધ્યાન
to meditate', and be a stupid person. ધરીશ’, અને એક મૂર્ખ માણસ રહો.
   
1:21:12 To understand life, this whole જીવનને, જીવનની આ સમગ્ર
complex problem of life, સમસ્યાને સમજવા માટે,
   
1:21:18 you need great patience. તમારામાં અતિશય ધીરતા જોઈએ.
   
1:21:22 Not the patience of time સમયની ધીરતા નહીં
– patience. - ધીરતા.
   
1:21:27 You need a brain that is alive, તમારામાં એવું મગજ જોઈએ જે જીવંત,
questioning, asking, doubting, પ્રશ્નો કરતું, પૂછતું, શંકા કરતું હોય,
   
1:21:38 and then you will find out અને પછી તમે તમારી જાત માટે
for yourself without word શબ્દ વિના એ શોધી કાઢશો
   
1:21:42 that which is not જે શબ્દોથી મપાય એવું નથી.
measured by words.  
   
1:21:48 Sorry if I have kept you. માફ કરજો, મેં તમને વધુ રોક્યા હોય તો.