Krishnamurti Subtitles

જીવવાની અને મરવાની કળા

Bombay (Mumbai) - 11 February 1984

Public Talk 3



0:41 May we continue આપણે અહીં છેલ્લા મળ્યાં
with what we were talking about ત્યારે જે વાત કરતાં હતાં,
   
0:47 last time that we met here? તેમાં આગળ વધીશું?
   
0:53 We were talking about conflict, આપણે સંઘર્ષ વિષે વાત કરતાં હતાં,
whether it is possible શું આ જગતમાં
   
1:00 to live in this world સમસ્યાઓ અને સંઘર્ષ વિના
without problems and conflict. જીવવું શક્ય છે ખરું.
   
1:11 We shall go on talking about that આપણે એને વિષે આગળ વાત કરીશું
because for most of us, કારણ કે મોટાભાગના લોકો માટે
   
1:20 life, the daily living, જીવન, રોજિંદું જીવન,
is a series of struggles, એ મથામણ,
   
1:27 conflicts, pain, સંઘર્ષ, પીડા અને વિવિધ વ્યગ્રતાઓની
and varieties of anxieties. હારમાળા હોય છે.
   
1:40 And we were asking અને આપણે પૂછતાં હતાં કે
whether it is possible, શું આ પાગલ જગતમાં
   
1:46 living in this crazy world, એવું જીવન જીવવું શક્ય છે,
to live a life  
   
1:56 in which every kind of problem જેમાં કોઈ પણ પ્રકારની
and conflict doesn't exist. સમસ્યા અને સંઘર્ષ ન હોય.
   
2:04 It may sound rather absurd, આ કદાચ થોડું વાહિયાત અથવા
or even crazy, પાગલ જેવું પણ લાગે,
   
2:12 to think about such thing, કે આપણે આવી વસ્તુ
   
2:16 to live - ‘એક પણ સંઘર્ષ વિના જીવવું’ -
without a single conflict. વિષે વિચાર કરીએ છીએ.
   
2:23 As we were saying આપણે પેલે દિવસે કહ્યું તેમ,
the other day,  
   
2:28 the enquiry into this question આ પ્રશ્નમાં તપાસ કરવા માટે
   
2:35 requires ઘણી વિવેકબુદ્ધિની,
considerable intelligence,  
   
2:39 considerable energy, ઘણી ઊર્જાની, ખંતની
application. જરૂર રહે છે.
   
2:47 Merely to discuss, or have a dialogue તમારી અને વક્તા વચ્ચે
between you and the speaker માત્ર શાબ્દિક, સૈદ્ધાંતિક
   
2:55 verbally, theoretically, ચર્ચા કે સંવાદ કરવાનો
has very little meaning. બહુ જ નજીવો અર્થ છે.
   
3:03 So, if we could તો, આજની સાંજે
together this evening આપણે સૌ
   
3:11 – in spite of the crows – - કાગડાઓના અવાજ છતાં -
   
3:15 could think together, સાથે મળીને વિચારીએ,
   
3:22 go into this problem આ સમસ્યામાં ઊંડા ઊતરીએ
   
3:26 whether there is કે જીવવાની કોઈ
an art of living એવી કળા છે,
   
3:34 in which one can live જે મુજબ માણસ
in daily life રોજિંદા જીવનમાં જીવી શકે
   
3:40 – not in a theoretical world, - સૈદ્ધાંતિક જગતમાં નહીં,
in daily life – રોજિંદા જીવનમાં -
   
3:46 to live without, માનસિક રીતે, આંતરિક રીતે
psychologically, inwardly,  
   
3:55 without all the turmoil, કોઈ દોડધામ વિના,
   
4:00 the pain of change, પરિવર્તનની પીડા વિના,
   
4:03 and the anxiety અને એ પરિવર્તનમાં જે વ્યગ્રતા
involved in that change, રહેલી છે એના વિના જીવવું,
   
4:09 whether it is possible શું આવું જીવન જીવવું
to live such a life. શક્ય છે.
   
4:17 To ask such a question આવો પ્રશ્ન પૂછવો
may seem quite incredible એ ઘણું અવિશ્વસનીય લાગે,
   
4:24 because our life, from the moment કારણ કે જન્મથી મૃત્યુ સુધી
we are born till we die, આપણું જીવન
   
4:31 is a series of conflicts, સંઘર્ષો, લડતો,
struggles,  
   
4:39 ambition, પોતાની સિદ્ધિ માટે
trying to fulfil itself, મથતી મહત્ત્વાકાંક્ષા,
   
4:43 and all the pain of existence, અને અસ્તિત્વની તમામ પીડા,
   
4:47 with sorrow, pleasure, દુ:ખ, ખુશી
and so on. વગેરેની હારમાળા છે.
   
4:54 So if we could go તો આપણે આ પ્રશ્નમાં
into this question, ઊંડા જઈએ,
   
4:58 the art of living. જીવવાની કળા.
In daily life. રોજિંદા જીવનમાં.
   
5:06 We have many arts : આપણી પાસે ઘણી કળાઓ છે:
the art of painting, ચિત્રકળા,
   
5:13 the art of making a marvellous shoe, અદ્દભુત જોડા બનાવવાની કળા,
first-class shoe, સૌથી સારા જોડા,
   
5:22 and the art of painting, અને ચિત્રકળા,
the art of engineering, ઇજનેરી કળા,
   
5:31 the art of communication સામાજિક વહેવાર અને વાતચીતની કળા
– there are many, many arts. - એમ અનેક કળાઓ છે.
   
5:39 But for most of us, probably પરંતુ આપણે, અને કદાચ
for the rest of the world too, આખી દુનિયાએ પણ
   
5:45 we have never asked ક્યારેય આ પ્રશ્ન નથી પૂછ્યો,
this question, the art of living. જીવવાની કળા.
   
5:55 To find that out... એ શોધી કાઢવા માટે...
– this is a terrible… - આ ભારે ત્રાસ...
   
6:01 Bombay is rather dirty country, મુંબઈ એક ગંદું શહેર છે,
it makes one's eyes water, આંખોમાંથી પાણી નીકળે છે,
   
6:09 I am not crying. હું રડતો નથી.
   
6:18 It requires investigation, આમાં પરીક્ષણની જરૂર છે કે,
how to live. જીવવું કેવી રીતે.
   
6:25 Because the art of living કારણ કે જીવવાની કળા
is the greatest art, એ છે સર્વોચ્ચ કળા,
   
6:30 and the most important art, અને સૌથી મહત્ત્વની કળા,
greater than any other art, અન્ય કોઈ પણ કળા કરતાં અધિક મહાન,
   
6:39 greater than the art સરકાર ચલાવવાની કળા
of governments, કરતાં અધિક મહાન,
   
6:44 the art of communication, સંવાદની કળા કરતાં અધિક મહાન,
   
6:49 in spite of all that, we have એ છતાં, આપણે ક્યારેય
never enquired very deeply પૂરા ઊંડાણથી તપાસ નથી કરી
   
6:56 what is the art of living કે આપણું રોજિંદું જીવન
our daily life, જીવવાની કળા શું છે,
   
7:06 which requires such subtlety, જેમાં અત્યંત સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિ,
   
7:09 sensitivity, સંવેદનશીલતા અને અતિશય
and a great deal of freedom. સ્વતંત્રતાની જરૂર પડે છે.
   
7:20 Because without freedom you cannot કારણ કે સ્વતંત્રતા વિના તમે
find out what is the art of living. જીવવાની કળા શું છે તે શોધી ન શકો.
   
7:29 The art of living જીવવાની કળા એ કોઈ
isn't a method, a system, રીત કે પદ્ધતિ નથી,
   
7:36 or ask another how to find કે પછી કોઈને પૂછવાનું નથી કે
the art of living, જીવવાની કળા કેવી રીતે શોધવી,
   
7:43 but requires considerable પરંતુ આમાં જરૂર છે
intellectual activity, ઘણીબધી બૌદ્ધિક પ્રવૃત્તિની
   
7:52 and also a deep abiding અને ઊંડી તેમ જ વ્યાપક
honesty. પ્રામાણિકતાની.
   
8:03 Very few of us are honest. આપણામાંના બહુ જ થોડા લોકો પ્રામાણિક છે.
   
8:10 It is getting worse દુનિયામાં આ વધુ ને વધુ
and worse in the world. બગડી રહ્યું છે.
   
8:15 We are not honest people. આપણે પ્રામાણિક માણસો નથી.
   
8:19 We say one thing, આપણે એક વસ્તુ કહીએ છીએ,
do another, બીજી વસ્તુ કરીએ છીએ,
   
8:24 we talk about philosophy, આપણે તત્ત્વજ્ઞાન વિષે, ઈશ્વર વિષે
God, વાતો કરીએ છીએ,
   
8:30 all the theories that પ્રાચીન ભારતીયોએ ઘણાબધા
the ancient Indians have invented, તાત્વિક સિદ્ધાંતોનો આવિષ્કાર કર્યો છે,
   
8:37 and we are rather good અને આપણે આ બધી બાબતોમાં
at all that kind of stuff, ખાસ્સા કુશળ છીએ,
   
8:42 but the word, the description, પરંતુ શબ્દ, વર્ણન,
   
8:49 the explanation, વિગતવાર નિવેદન
is not the deed, the action. એ કૃત્ય નથી, કાર્ય નથી.
   
8:58 And that's why there is અને આને કારણે અહી
a great deal of dishonesty. અતિશય અપ્રામાણિક્તા છે.
   
9:07 And to enquire into the art અને જીવવાની કળા બાબતે
of living there must be તપાસ કરવામાં
   
9:16 a fundamental, unshakeable, મૂળભૂત, દૃઢ, અચલ
immutable honesty. પ્રામાણિકતા હોવી જ જોઈએ.
   
9:29 Honesty એવી પ્રામાણિકતા
which is not corruptible, જે ભ્રષ્ટ ન થઈ શકે,
   
9:36 which doesn't adjust itself જે પોતાને પરિસ્થિતિઓ સાથે,
to environment, માગણીઓ સાથે,
   
9:40 to demands, વિવિધ પ્રકારના પડકારો સાથે
to various forms of challenges. અનુકૂળ ન બનાવી લે.
   
9:48 It requires a great integrity આ શોધી કાઢવામાં
to find out અખંડતાની જરૂર પડે છે,
   
9:57 because we are dealing with a very, કારણ કે આપણે એક અતિશય
very complex problem. સંકુલ સમસ્યા સાથે કામ કરવાનું છે.
   
10:03 It isn't just easy to live a life એવું જીવન જીવવું
which is perfectly orderly, જે સંપૂર્ણપણે વ્યવસ્થિત હોય,
   
10:16 without dissipating energy, જેમાં ઊર્જાનો વ્યય ન હોય,
   
10:21 without living in any kind કોઈ પ્રકારનો ભ્રમ કે રૂઢિ ન હોય,
of illusion or tradition. એ કાંઈ તદ્દન સહેલું નથી.
   
10:29 Tradition, however old, રૂઢિ, ગમે તેટલી પુરાણી હોય,
however modern, કે ગમે તેટલી આધુનિક હોય,
   
10:34 is merely carrying on એ માત્ર જૂના માળખાને
the old pattern. આગળ ચલાવે છે.
   
10:43 And the old pattern cannot અને જૂનું માળખું શક્યત: પોતાને
possibly adjust itself to the new. નવા સાથે અનુકૂળ બનાવી શકતું નથી.
   
10:53 So together, તો સાથે મળીને,
and we mean together, અને અમારો અર્થ છે ખરેખર સાથે,
   
11:00 it is not that the speaker આ એવું નથી કે વક્તા
is saying something કશુંક કહે છે
   
11:04 to which you agree જેની સાથે તમે સંમત
or disagree, કે અસંમત થાવ છો,
   
11:08 but together, exercising પણ સાથે મળીને, તમારી
your intellect, your reason, બુધ્ધિનો, વિચારશક્તિનો,
   
11:18 your sanity, તમારા ડહાપણનો પ્રયોગ કરીને,
if you have sanity, - જો તમારામાં ડહાપણ હોય તો -
   
11:23 and together, અને સાથે મળીને,
   
11:31 looking at આ અતિ સંકુલ સમસ્યાને
this very complex problem. જોવાની છે.
   
11:36 As we said the other day, આપણે અગાઉ કહ્યું તેમ,,
this is not a lecture, આ કોઈ ભાષણ નથી,
   
11:45 this is not a lecture આ તમને માહિતી, હકીકતો
to give you information, facts, જણાવવા માટેનું,
   
11:54 instruct you, સૂચના આપવા માટેનું,
to persuade you, તમને સમજાવવા માટેનું,
   
12:00 to slightly, delicately, direct you તમને થોડુંક, હળવેકથી અમુક દિશામાં
in a particular direction. દોરવા માટેનું ભાષણ નથી.
   
12:11 Not doing અમે નવી કલ્પનાઓનાં
any kind of propaganda બીજ વાવવા માટે
   
12:15 to inseminate કોઈ પ્રકારનો પ્રચાર
a new set of ideas, નથી કરી રહ્યા,
   
12:22 it is not anything આ એવા પ્રકારનું કશું જ નથી.
of that kind.  
   
12:26 That would be dishonourable એ તો વક્તાના પક્ષે
on the part of the speaker ગૌરવહીન કહેવાય,
   
12:30 when he says it is not that, જ્યારે એ કહે કે આ એવું નથી,
and he means that. અને એનો અર્થ એવો હોય કે આ એવું છે.
   
12:40 So you are exercising એટલે તમે તમારા
your own brain, પોતાના મગજનો,
   
12:48 your own sense of urgency, તમારી પોતાની ઉતાવળની અને
demand, માગણીની સમજનો ઉપયોગ
   
12:58 to find out એ શોધવા માટે કરો છો,
if there is a way of living કે શું જીવવાની એવી કોઈ રીત છે
   
13:05 which is totally orderly. જે સંપૂર્ણપણે વ્યવસ્થિત હોય.
   
13:15 So please, if you will, માટે, કૃપયા, જો તમારી ઇચ્છા હોય,
be serious for this evening. તો આજની સાંજે ગંભીર રહો.
   
13:27 You may not be serious for the rest તમે કદાચ બાકીનું વર્ષ, કે બાકીનું
of the year, or the rest of the week, અઠવાડિયું ભલે ગંભીર ન રહો,
   
13:34 but at least for once in one's life પરંતુ તમારા જીવનમાં ઓછામાં ઓછું
to be totally earnest, એક વાર સંપૂર્ણપણે આતુર રહો,
   
13:45 to be completely honest પોતાની જાત સાથે
with oneself. સર્વથા પ્રામાણિક રહો.
   
13:52 Then we can together તો પછી આપણે સાથે મળીને
go into this question : આ પ્રશ્નની અંદર જઈ શકીએ:
   
14:00 what is the art of living. જીવવાની કળા એટલે શું.
   
14:11 How are we going to find out? આપણે કેવી રીતે શોધી કાઢીશું?
The art. કળા.
   
14:19 To put everything દરેક ચીજને એના
in its right place, નિયત સ્થાને મૂકવી,
   
14:28 not exaggerating કોઈપણ બાબતમાં
one or the other, અતિશયોકિત કરવી નહીં,
   
14:32 not giving one's instinct, પોતાની સહજવૃત્તિને, આવેગોને
one's urges in one direction, એક દિશામાં વાળીને
   
14:42 and neglecting totally અન્ય દિશાઓની સદંતર ઉપેક્ષા
the other. કરવી નહીં.
   
14:46 Not trying to fulfil કોઈ એક દિશામાં સિદ્ધિ માટેનો
in a particular direction, પ્રયત્ન કરવાનો નથી,
   
14:56 but together, પરંતુ તમે અને વક્તા
you and the speaker, સાથે મળીને
   
15:05 are going to find out શોધી કાઢવાના છીએ
– for ourselves, - આપણા પોતાના માટે,
   
15:11 not that you will be told એવું નથી કે
by the speaker, વક્તા તમને કહેશે,
   
15:15 this is important આ સમજવું અગત્યનું છે.
to understand.  
   
15:22 I am sorry, હું દિલગીર છું,
the crows are having fun ! કાગડાઓ મજા કરી રહ્યા છે!
   
15:28 They are saying good night એ બધા એકબીજાને શુભરાત્રી
to each other. કહી રહ્યા છે.
   
15:38 They will quieten down થોડું અંધારું વધશે એટલે
when it gets a little darker. કાગડાઓ શાંત થઈ જશે.
   
15:46 So please, માટે કૃપયા,
for this evening at least, ઓછામાં ઓછું આજની સાંજ પૂરતું,
   
15:57 see how important it is આ જુઓ કે જીવવાની એવી રીત
   
16:01 to find out a way of living શોધી કાઢવી એ કેટલું મહત્ત્વનું છે,
   
16:06 in which conflict, problems જેમાં સંઘર્ષનું, સમસ્યાઓનું
don't exist. અસ્તિત્વ ન હોય.
   
16:16 Because conflict and problems કારણ કે સંઘર્ષ અને સમસ્યાઓ
waste our energy. આપણી ઊર્જાનો અપવ્યય કરે છે.
   
16:26 One has to find out માણસે શોધી કાઢવું પડે કે
why problems exist. સમસ્યાઓનું અસ્તિત્વ શાથી છે.
   
16:33 There are ગણિતને લગતી,
mathematical problems, ભૂગોળને લગતી
   
16:35 geographical problems, and so on વગેરે સમસ્યાઓ હોય છે
– academic problems, - શૈક્ષણિક સમસ્યાઓ,
   
16:40 we are not talking આપણે એ બધી સમસ્યાઓની
about those problems. વાત નથી કરી રહ્યાં.
   
16:44 We are talking about આપણે માનવોની સમસ્યાઓની
the problems of human beings. વાત કરી રહ્યાં છીએ.
   
16:50 They are first human beings, સૌ પ્રથમ આપણે માનવો છીએ,
afterwards they are scientists, ત્યાર બાદ આપણે વૈજ્ઞાનિકો,
   
16:54 engineers, businessmen ઇજનેરો, વેપારીઓ
– all the rest of it. વગેરે છીએ.
   
16:58 First we are human beings. સૌ પ્રથમ આપણે માનવો છીએ.
   
17:04 But when you give પરંતુ જ્યારે તમે અન્ય બાબતોને
importance to other things મહત્ત્વ આપો છો,
   
17:09 you forget that ત્યારે તમે ભૂલી જાવ છો
you are a human being. કે તમે એક માનવ છો.
   
17:15 So please, together, માટે કૃપયા, આવો, આપણે
let's find out. સાથે મળીને શોધી કાઢીએ.
   
17:23 The art of living, doesn't it mean જીવવાની કળાનો અર્થ શું એ નથી
to lead a life, a daily life, કે જીવન, રોજિંદું જીવન
   
17:32 with tremendous precision, અતિશય ચોકસાઈપૂર્વક,
accuracy of order. વ્યવસ્થિતપણે જીવવું?
   
17:46 Order વ્યવસ્થાનો અર્થ
does not mean conformity, આજ્ઞાપાલન નથી,
   
17:53 following a pattern set and એક ચોક્કસ ઢાંચાને અનુસરવું અને
adjusting yourself to that pattern. પોતાને એની સાથે અનુકૂળ કરવું એવો નથી.
   
18:04 We will go into this slowly. આપણે આમાં ધીરેથી જઈશું.
   
18:09 Does it not mean શું આનો અર્થ એ નથી કે
to become fully conscious, પોતાની અવ્યવસ્થિતતા પ્રત્યે
   
18:17 aware of one's own disorder? સંપૂર્ણત: સભાન, જાગૃત હોવું?
   
18:26 Are we aware of that? તમે એ પ્રત્યે જાગૃત છો?
   
18:29 Or do we think that is merely અથવા શું આપણે એમ વિચારીએ છીએ
an environmental difficulty, કે આ માત્ર એક બાહ્ય વાતાવરણની
   
18:36 but inwardly મુશ્કેલી છે, પણ આંતરિક રીતે
we are perfectly orderly. આપણે સંપૂર્ણત: વ્યવસ્થિત છીએ?
   
18:43 We are pointing out together આપણે સાથે મળીને એ દર્શાવીએ છીએ
   
18:47 that inwardly we live in disorder, કે આંતરિક રીતે આપણે અવ્યવસ્થામાં,
in contradiction. વિરોધાભાસમાં જીવીએ છીએ.
   
18:57 That's a fact. આ હકીકત છે.
   
18:59 Even the greatest saints સૌથી મહાન સંતો પણ
   
19:04 – they are generally - એ લોકો સામાન્યપણે થોડા
slightly neurotic – જ્ઞાનતંતુના રોગની અસરવાળા હોય છે -
   
19:08 even the greatest saints સૌથી મહાન સંતો પણ
live in disorder, અવ્યવસ્થામાં જીવે છે,
   
19:12 because they are trying કારણ કે તેઓ હંમેશ કશુંક બનવાનો
to become something all the time. પ્રયત્ન કરતા હોય છે.
   
19:20 The very becoming – બનવું એ જ -
you understand? તમે સમજો છો?
   
19:24 I hope we are following મને આશા છે કે આપણે
each other. એકબીજાને સમજીએ છીએ.
   
19:26 Becoming : I am this, બનવું : હું આ છું,
I will become that. હું તે બનીશ.
   
19:33 In that endeavour to change ‘જે છે’ તેને ‘જે હોવું જોઈએ’માં
'what is' to 'what should be', બદલવાના એ પ્રયાસમાં
   
19:41 there is an interval, a gap, અંતરાળ છે, વિશાળ અવકાશ છે,
in which conflict takes place. જેમાં સંઘર્ષ આકાર પામે છે.
   
19:49 And that conflict અને એ સંઘર્ષ
is the essence of disorder. અવ્યવસ્થાનું મૂળ છે.
   
19:55 Right? બરાબર?
   
19:57 You have understood? તમે સમજ્યા છો?
   
20:01 Where there is division જયાં વિભાજન છે
– different classes of people, - વિભિન્ન વર્ગોના લોકો,
   
20:08 races, religions, and in ourselves જાતિઓ, ધર્મો, અને આપણી અંદરનો
a contradiction, a division, વિરોધાભાસ, વિભાજન,
   
20:16 'I am this, I must become that', ‘હું આ છું, મારે તે બનવું જોઈએ’,
in that there is a division. એમાં વિભાજન રહેલું છે.
   
20:23 That very division એ વિભાજન જ
is the root of disorder. અવ્યવસ્થાનું મૂળ છે.
   
20:32 Because in that કારણ કે એમાં
there is a contradiction વિરોધાભાસ રહેલો છે
   
20:38 – right? – I am this, - ખરું? - હું આ છું,
I want to be orderly. હું વ્યવસ્થિત થવા માગું છું.
   
20:47 When I say 'I want to be orderly' જ્યારે હું કહું કે, ‘હું વ્યવસ્થિત થવા માગું છું’,
I recognise I am in confusion, ત્યારે હું જાણું છું કે હું ગૂંચવણમાં છું,
   
20:54 so I attempt આથી હું વ્યવસ્થા સાધવાનો
to bring about order, પ્રયત્ન કરું છું,
   
21:02 so I make a diagram, આથી હું વ્યવસ્થા કેવી હોય
a sketch of what is order એની એક આકૃતિ, એક આકાર બનાવું છું,
   
21:10 and then I try to follow that. અને પછી એને અનુસરવાનો યત્ન કરું છું.
   
21:13 We are saying, if you will અમે કહીએ છીએ - જો તમે કૃપા કરીને
kindly listen together, સાથે મળીને સાંભળો તો -
   
21:17 that that very fact કે એ હકીકત જ
is the cause of disorder. અવ્યવસ્થાનું મૂળ છે.
   
21:25 Right? બરાબર?
Have you understood? તમે સમજ્યા છો?
   
21:29 Are we together in this a little bit, આપણે આમાં થોડે અંશે
slightly? પણ સાથે છીએ?
   
21:34 Not too much, બહુ અંશે નહીં,
but just enough. પણ પૂરતું થાય એટલું.
   
21:42 So, where there is division એટલે કે, જયાં આપણી અંદર
in us psychologically, માનસિક રીતે વિભાજન હોય,
   
21:49 there must be conflict, ત્યાં સંઘર્ષ હોય જ,
and therefore disorder. અને એથી અવ્યવસ્થા હોય જ.
   
22:01 Now, as long હવે, જયાં સુધી
as there is disorder, અવ્યવસ્થા હોય,
   
22:06 trying to find order ત્યાં સુધી વ્યવસ્થા મેળવવાનો
is still disorder. પ્રયત્ન પણ અવ્યવસ્થા જ રહે છે.
   
22:14 Right? You understand ખરું? તમે મારા કહેવાનો
what I mean? અર્થ સમજો છો?
   
22:19 I am confused, હું ગૂંચવાયેલો છું,
   
22:25 my life is in disorder, મારું જીવન અવ્યવસ્થિત છે,
   
22:32 I am fragmented, હું ખંડિત છું,
broken up inside, અંદરથી તૂટી ગયેલો છું,
   
22:36 and being confused, out of that અને ગૂંચવાયેલો એવો હું,
confusion I create a pattern, એ ગૂંચવણમાંથી એક ઢાંચો,
   
22:46 an ideal, a scheme, એક આદર્શ, એક યોજના બનાવું છું,
   
22:52 and I say I am going to live અને હું કહું છું કે હું
according to that scheme. તે યોજના મુજબ જીવીશ.
   
22:56 But the origin of that scheme પરંતુ તે યોજનાનું મૂળ
is born out of my confusion. મારી ગૂંચવણમાંથી પેદા થયેલું છે.
   
23:05 Right? Clear? બરાબર? સ્પષ્ટ છે?
   
23:06 So, what I have એટલે, મારે જે સમજવાનું છે
to understand is તે એ કે
   
23:12 why am I confused, હું શા કારણે ગૂંચવાયેલો છું,
why am I disorderly. હું શા કારણે અવ્યવસ્થિત છું.
   
23:18 If I can understand that, then out જો હું એ સમજી શકું, તો પછી
of that comprehension, perception, એ આકલનમાંથી, અર્થબોધમાંથી
   
23:24 order naturally comes કોઈ પણ પ્રયત્ન વિના
without a single effort. વ્યવસ્થા સહજ જ આવે છે.
   
23:33 That is, if I can find એનો અર્થ એ કે જો હું મારી
the causation of my confusion, ગૂંચવણનું કારણ જાણી શકું,
   
23:39 then confusion doesn't exist, તો ગૂંચવણ રહેતી નથી,
then there is order. તો પછી વ્યવસ્થા હોય છે.
   
23:44 I wonder if you see this. તમે આ જુઓ છો કે કેમ?
   
23:47 Are we together in this, શું આપણે આમાં સાથે છીએ,
a little bit? થોડે અંશે?
   
23:53 Are we? Good. આપણે સાથે છીએ? સરસ.
   
23:58 When you say 'Yes, sir', જ્યારે તમે કહો છો, ‘હા, સર’,
do you really mean it? ત્યારે તમે ખરેખર એવો અર્થ કરો છો?
   
24:04 Or it is just verbal assertion કે પછી આ માત્ર શાબ્દિક કથન છે
– 'let's get on with it'. - ‘ચાલો આગળ વધીએ’.
   
24:10 That is dishonesty ! એ તો અપ્રામાણિકતા થઈ!
   
24:22 If we don't see things clearly, જો આપણે વસ્તુઓને સ્પષ્ટ ન જોઈએ,
don't say yes – say 'I don't see it' તો હા ન કહેવું – કહો કે ‘મને સ્પષ્ટ નથી’;
   
24:30 then we can together પછી આપણે સાથે મળીને
have a dialogue. સંવાદ કરી શકીએ.
   
24:35 But if you say yes, પણ જો તમે હા કહો,
   
24:40 your concern is then : તો પછી તમારી નિસબત હોય:
let's go on. ચાલો આગળ વધીએ.
   
24:47 So please, માટે કૃપયા
look at it carefully. આને કાળજીથી જુઓ.
   
24:54 We have got a whole hour. આપણી પાસે એક આખો કલાક છે.
   
24:59 And this awareness અને ગૂંચવણ વિષેની
of confusion આ જાગૃતિ
   
25:06 – not we should not - આપણે ગૂંચવાયેલા ન હોવું જોઈએ
be confused – એવું નથી -
   
25:11 but the very awareness પરંતુ ગૂંચવણ વિષેની જાગૃતિ
of confusion પોતે જ
   
25:15 brings about the cause of it, એના કારણને, કાર્યકારણના ભાવને
the causation. સ્પષ્ટ કરે છે.
   
25:23 So what is the cause? તો કારણ શું છે?
   
25:34 Do you understand? તમે સમજો છો?
   
25:36 If I am ill and જો હું બીમાર હોઉં અને
I go to the doctor, ડૉક્ટર પાસે જાઉં,
   
25:40 and the doctor અને ડૉક્ટર
– if he is fairly good – - જો હોશિયાર હોય તો -
   
25:44 says you are eating તમને કહે કે તમે અમુક વસ્તુઓ
or doing certain things ખાવ છો કે કરો છો,
   
25:48 that upset જે તમારા આખા શરીરતંત્રને
your whole organism, અસ્વસ્થ કરે છે,
   
25:51 so he says don't do this માટે આ ન કરો,
and don't do that. અને તે ન કરો.
   
25:56 So I change, એટલે હું બદલાઉં છું,
I eat properly. હું યોગ્ય આહાર લઉં છું.
   
26:01 In the same way એ જ રીતે,
if we can find the cause, જો આપણે કારણ શોધી શકીએ,
   
26:05 then the effect is changed. તો પરિણામ બદલાય છે.
   
26:10 And if there is a change in the અને જો પરિણામમાં કોઈ ફેરફાર થાય,
effect there is change in the cause. તો કારણમાં ફેરફાર થાય છે.
   
26:16 Do you understand? તમે સમજો છો?
   
26:23 Are we together આપણે સાથે છીએ
or you are asleep? કે તમે ઊંઘો છો?
   
26:30 Let's proceed. ચાલો આગળ વધીએ.
   
26:32 So, order is only possible માટે, વ્યવસ્થા ત્યારે જ શક્ય બને
   
26:40 when we understand જ્યારે આપણે અવ્યવસ્થાના
the nature of disorder. મૂળ સ્વરૂપને સમજીએ.
   
26:46 And the nature of disorder અને અવ્યવસ્થાના મૂળ સ્વરૂપનો
can be totally wiped out. સંપૂર્ણપણે નાશ કરી શકાય.
   
26:56 If I am quarrelling જો હું મારી પત્ની સાથે
with my wife, ઝઘડતો હોઉં,
   
26:59 or the wife is quarrelling અથવા પત્ની મારી સાથે
with me, ઝઘડતી હોય,
   
27:03 I find out તો હું શોધી કાઢું કે
why we are quarrelling. અમે શા કારણે ઝઘડીયે છીએ.
   
27:07 If we like to quarrel, જો અમને ઝઘડવાનું ગમતું હોય,
that's a different matter, તો એ જુદી વાત છે,
   
27:11 but if want પરંતુ જો અમે ઝઘડવાનું બંધ
to stop quarrelling કરવા માગતા હોઈએ, તો અમે કહીએ
   
27:15 we say, 'Let's talk about it, કે, ‘ચાલો આપણે એના વિષે વાત કરીએ,
let's see why we quarrel.' જોઈએ કે આપણે શા કારણે ઝઘડીએ છીએ.’
   
27:22 And then we find we are અને પછી આપણે જોઈએ છીએ કે
quarrelling about opinions, આપણે મંતવ્યો વિષે ઝઘડતા હોઈએ છીએ,
   
27:27 I want this and you want મારે આ જોઈએ અને તમારે
something different. કશુંક જુદું જોઈએ.
   
27:31 And thereby we begin આમ આપણે એકબીજા સાથે
to communicate with each other વાત કરવાનું શરૂ કરીએ છીએ અને
   
27:37 and ultimately come to some point છેવટે કોઈ એવા સ્થાન ઉપર આવીએ છીએ
where we both of us agree. કે જયાં આપણે બંને સંમત થઈએ.
   
27:43 So similarly, together, તો એવી જ રીતે, સાથે મળીને,
to live a life, જીવન જીવવું,
   
27:53 the art of living so that એવી જીવવાની કળા જેથી જીવન
it is completely orderly. સર્વથા વ્યવસ્થિત હોય.
   
28:01 That is the art of living. એ છે જીવવાની કળા.
   
28:06 Then, the art of living implies ત્યાર બાદ, જીવવાની કળાનો સૂચિતાર્થ
that there should be no fear. એ છે કે કોઈ ભય ન હોવો જોઈએ.
   
28:17 Right? Shall we go into it? બરાબર? શું આપણે એમાં જઈશું?
Are you interested in it? તમને એમાં રસ છે?
   
28:26 We are saying that અમે કહીએ છીએ કે
the art of living demands જીવવાની કળાની એ માંગ છે કે
   
28:32 that there should be કોઈ જ ભય ન હોવો જોઈએ
no fear at all  
   
28:42 – fear of psychological - માનસિક સલામતીનો ભય,
security,  
   
28:49 fear of death, મૃત્યુનો ભય,
   
28:54 fear of not પોતે કશુંક ન બનવાનો ભય,
becoming something,  
   
29:01 fear of losing, gaining – you know, હાનિ-લાભનો ભય – તમે જાણો છો,
the whole problem of fear. ભયની સંપૂર્ણ સમસ્યા.
   
29:09 Shall we talk about it શું આપણે એના વિષે સાથે મળીને
together? વાત કરીશું?
   
29:14 Whether it is possible શું ભયથી સંપૂર્ણત: મુક્ત થવું
to be free completely of fear, શક્ય છે ખરું,
   
29:24 because કારણ કે
a brain that is frightened, જે મગજ ડરી ગયેલું છે,
   
29:30 a brain that is frightened જે મગજ ડરી ગયેલું છે
is a dull mind, એ મૂઢ મન છે,
   
29:40 a mind that is not capable એવું મન જે અવલોકન કરવા માટે,
of observing, living. જીવવા માટે સમર્થ નથી.
   
29:46 Aren't you all frightened? શું તમે સૌ ભયભીત નથી?
   
29:52 Be a little honest with it. આમાં થોડા પ્રામાણિક રહો.
   
29:56 We are all frightened, આપણે સહુ આંતરિક રીતે
inwardly. ભયભીત છીએ.
   
30:02 We will first examine the inner, આપણે પહેલાં અંદરનું પરીક્ષણ કરીશું,
then we'll look at the outer, પછી બહારની તરફ જોઈશું,
   
30:07 not the other way round. એનાથી ઊલટું નહીં.
You understand? તમે સમજો છો?
   
30:13 We all want physical security, આપણને સૌને ભૌતિક સલામતી જોઈએ છે,
that's what everybody demands દરેક માણસ આની માગણી કરે છે
   
30:20 – money, position, safety, - ધન, હોદ્દો, સુરક્ષા,
security physically. શારીરિક સલામતી.
   
30:30 But we never enquire પરંતુ આપણે ક્યારેય
   
30:35 into the security, certainty, આંતરિક સલામતી, નિશ્ચિતતા વિષે
inwardly. તપાસ કરતાં નથી.
   
30:43 Because the inward activity shapes કારણ કે આંતરિક પ્રવૃત્તિ બાહ્યને
the outer, controls the outer. આકાર આપે છે, એનું નિયંત્રણ કરે છે.
   
30:51 Right? ખરું?
You understand it? તમે આ સમજો છો?
   
30:56 So, we are asking, માટે, આપણે પૂછીએ છીએ,
the art of living consists જીવવાની કળામાં માત્ર
   
31:02 not only having સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા હોવી
complete order, એટલું જ નહીં, પરંતુ
   
31:08 but also to be totally, આંતરિક રીતે, માનસિક રીતે
psychologically, ભયથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત હોવું
   
31:13 inwardly free of fear. પણ સામેલ છે.
   
31:17 Is that possible? શું એ શક્ય છે?
   
31:23 Because we have lived કારણ કે આપણે બાળપણથી
with fear from childhood. ભય સાથે જીવ્યાં છીએ.
   
31:32 Fear of the husband, fear પતિનો ભય, પત્નીનો ભય,
of the wife, fear of not achieving, ઉપલબ્ધિ ન મળવાનો ભય,
   
31:44 fear of not fulfilling, પરિપૂર્ણતા ન પામવાનો ભય,
fear of not being satisfied સંતુષ્ટ ન હોવાનો ભય,
   
31:51 – you know the nature of fear, - મને ખાતરી છે કે તમે સૌ
I am sure, all of you. ભયના મૂળ સ્વરૂપને જાણો છો.
   
31:57 So, we are asking what is તો, આપણે પૂછીએ છીએ કે ભયનું
the nature and the structure of fear. મૂળ સ્વરૂપ અને માળખું શું છે.
   
32:08 Ask yourself the question first. પહેલાં તમારી જાતને આ પ્રશ્ન પૂછો.
   
32:12 What is fear, ભય શું છે,
how does it arise, એ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે,
   
32:19 what is the cause of it, એનું કારણ શું છે,
the root cause of it? એનું મૂળ કારણ?
   
32:25 I may be afraid મને અંધારાની બીક હોય,
of darkness,  
   
32:28 I may be afraid મને લોકોના અભિપ્રાયની બીક હોય,
of public opinion,  
   
32:33 I may be afraid of somebody મને એવા કોઈકની બીક હોય
who is going to beat me up. કે જે મને માર મારવાનું હોય.
   
32:44 There are વિવિધ પ્રકારના
various forms of fear. ભય હોય છે.
   
32:49 So shall we deal with the various તો શું આપણે વિવિધ પ્રકારો સાથે
forms one by one – એક પછી એક કામ કરીશું -
   
32:58 your particular fear, her particular તમારો અમુક ભય, આમનો અમુક
fear, or my particular fear – ભય, અથવા મારો અમુક ભય -
   
33:04 or shall we go together and find out કે પછી આપણે સાથે મળીને
the root of it, the cause of it? એનું મૂળ, એનું કારણ શોધી કાઢીશું?
   
33:12 Right? બરાબર?
Which do you want? તમને બેમાંથી કયું જોઈએ છે?
   
33:16 The various branches of fear, ભયની વિવિધ શાખાઓ,
or the very hidden root, કે ભયનું સાવ છુપાયેલું મૂળ,
   
33:24 hidden nature of fear? છુપાયેલું મૂળ સ્વરૂપ?
   
33:29 You understand? તમે સમજો છો?
What is the root of fear? ભયનું મૂળ શું છે?
   
33:39 The speaker is asking you વક્તા તમને આ પ્રશ્ન
this question, પૂછી રહ્યો છે,
   
33:46 and if you will kindly અને જો તમે કૃપયા
be honest this evening આજની સાંજે પ્રામાણિક રહો
   
33:52 – you can be dishonest - ત્યાર પછી તમે અપ્રામાણિક
afterwards, રહી શકો છો,
   
33:55 that's your nature, એ તમારો સ્વભાવ છે,
that's what you want – તમને એ જોઈએ છે -
   
33:59 but for this evening find out પણ આજની સાંજે તમારા પોતાના માટે
for yourself what is the root of it, એ શોધી કાઢો કે આનું મૂળ શું છે,
   
34:09 what brings આ બધો ભય
all this fear about. શેમાંથી આવે છે.
   
34:15 Because fear કારણ કે ભય
is most destructive. સૌથી વધુ વિનાશક છે.
   
34:22 In it, એમાં માણસ
one lives in an enclosed... બંધિયાર રીતે જીવે છે...
   
34:28 a sense of physical શારીરિક રીતે જ્ઞાનતંતુઓના
nervous tension, તણાવનું ભાન,
   
34:35 feeling small, frightened, નજીવા કે ભયભીત હોવાની લાગણી,
you know, the feeling of fear, તમે જાણો છો, ભયની લાગણી,
   
34:41 and where there is fear every kind અને જયાં ભય હોય, ત્યાં દરેક પ્રકારનું
of neurotic action takes place, ચિંતાગ્રસ્ત કાર્ય થાય છે,
   
34:49 irrational, જે બુદ્ધિહીનતા છે તે
pretending to be rational. બુદ્ધિગમ્ય હોવાનો દેખાવ કરે છે.
   
34:55 So it is important to find out એટલે તમારા પોતાના માટે આ શોધી કાઢવું
for yourself what is the root of it. અગત્યનું છે કે આનું મૂળ શું છે.
   
35:03 Or are there many roots of it, અથવા આનાં ઘણાં મૂળ છે,
or only one single root? કે માત્ર એક જ મૂળ છે?
   
35:20 Probably you have not કદાચ તમે આના વિષે
thought about this, વિચાર્યું નથી,
   
35:25 you are too busy તમે પૈસા કમાવામાં
earning money, અતિ વ્યસ્ત છો,
   
35:30 you are too busy તમે તમારી સ્થિતિ વિષે
worrying about your states, ચિંતા કરવામાં અતિ વ્યસ્ત છો,
   
35:35 you haven't probably ever given તમે કદાચ ક્યારેય આ શોધી કાઢવા
thought or enquiry માટે વિચાર કે તપાસ કર્યાં નથી
   
35:41 to find out if you can live કે તમે ભય વિના
without fear. જીવી શકો કે કેમ.
   
35:51 Change from 'what is' ‘જે છે’ તેમાંથી
to 'what should be' ‘જે હોવું જોઈએ’ તરફનો બદલાવ
   
35:55 is one of the causes of fear. એ ભયનાં કારણોમાંનું એક છે.
   
35:59 I may not ever arrive there, હું કદાચ ક્યારેય ત્યાં ન પહોંચું,
so I am frightened of that too. આથી હું એનાથી પણ ડરું છું.
   
36:06 I am also frightened હું જે બધું બની રહ્યું છે
of what is going on. એનાથી પણ ડરું છું,
   
36:11 I am also frightened of the past. હું ભૂતકાળથી પણ ડરું છું.
Right? ખરું?
   
36:18 So we are trying together તો આપણે સાથે મળીને શોધી
– not accepting કાઢવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ
   
36:22 what the speaker is saying – - વક્તા જે કહે
to find out. તે સ્વીકારતા નથી.
   
36:29 That requires honesty, આમાં પ્રામાણિકતાની,
scepticism, સંશયની જરૂર પડે છે,
   
36:36 not accepting a thing વક્તા જે કહે તેમાંની એકપણ
that the speaker is saying, વસ્તુ સ્વીકારવાની નથી,
   
36:44 but to see for ourselves પરંતુ આપણા પોતાના માટે
   
36:49 the essence and ભયના તથ્યને તથા માળખાને
the structure of fear. જોવાનાં છે.
   
36:57 Right? બરાબર?
What is fear? ભય એટલે શું?
   
37:03 Not what we are afraid about. આપણને શેનાથી બીક લાગે છે એ નહીં.
   
37:09 I am afraid about death મને મૃત્યુની બીક લાગે છે
– suppose – - ધારો કે -
   
37:12 because I am getting old કારણ કે હું વૃધ્ધ થઈ રહ્યો છું
and I am getting frightened. અને હું ડરું છું.
   
37:18 We are not asking અમે એ નથી પૂછતા કે
what you are afraid of, તમને શેનાથી બીક લાગે છે,
   
37:25 but what is fear 'per se', પણ ભય ‘સ્વત:’ છે શું,
in itself. એના પોતાનામાં શું છે.
   
37:31 You understand? તમે સમજો છો?
   
37:36 Are you getting tired? તમે થાકી ગયા છો?
   
37:39 All right. સારું.
So what is fear itself? તો ભય પોતે શું છે?
   
37:46 How does it come about? એ શેમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે?
   
37:53 We will go together આપણે આનું પરીક્ષણ
into the investigation of it, સાથે મળીને કરીશું,
   
37:58 but you must together share it, પણ તમારે આમાં સહભાગી બનવું પડે,
not verbally accept it. શાબ્દિક રીતે સ્વીકારવાનું નહીં.
   
38:07 Then if you verbally accept it, જો તમે શાબ્દિક રીતે, તાત્વિક સિદ્ધાંત
theoretically or intellectually, તરીકે કે બૌદ્ધિક રીતે આને સ્વીકારો,
   
38:11 at the end of it તો અંતે તમે
you are still frightened. ભયભીત જ રહેશો.
   
38:14 And that's a waste of time, અને એ તો સમયનો બગાડ છે,
your time and the speaker's time. તમારા સમયનો અને વક્તાના સમયનો.
   
38:21 But if you and the speaker પરંતુ જો તમે અને વક્તા
can walk together, સાથે મળીને ચાલી શકો,
   
38:26 journey together ભયના સમગ્ર મૂળ સ્વરૂપની અંદર
into the whole nature of fear, સાથે મળીને મુસાફરી કરી શકો,
   
38:32 and you yourself અને તમે તમારી જાતે
   
38:35 capture the truth of the cause ભયના કારણના સત્યને પામી શકો,
of fear, then you are free. તો પછી તમે મુક્ત છો.
   
38:42 Unless you want to be frightened સિવાય કે તમે તમારું બાકીનું જીવન
for the rest of your life ભયભીત રહેવા માગતા હો
   
38:45 – you may like it, because people - તમને કદાચ એ ગમતું હોય, કેમ કે
do love some kind of fear લોકોને કોઈક પ્રકારનો ભય ગમતો હોય છે
   
38:50 because that makes them feel કારણ કે એનાથી લોકોને લાગે છે કે
   
38:55 at least they have something તેઓની પાસે પકડી રાખવા માટે
to hold on to. કશુંક તો છે.
   
39:10 What is the past? ભૂતકાળ એટલે શું?
   
39:15 Please listen, કૃપયા સાંભળો,
we are talking about fear. આપણે ભય વિષે વાત કરીએ છીએ.
   
39:19 What is the past, what is ભૂતકાળ શું છે, વર્તમાન શું છે,
the present, and what is the future? અને ભવિષ્ય શું છે?
   
39:30 The past is all that you have ભૂતકાળ એ બધું છે જે તમે
accumulated as memory, સ્મૃતિ તરીકે સંગ્રહ કરેલું છે,
   
39:38 the remembrance બની ગયેલી ઘટનાઓનું
of things gone, સ્મરણ,
   
39:45 and the present is the past, અને વર્તમાન એ જ ભૂતકાળ છે,
   
39:51 modifying itself જે પોતાનામાં ભવિષ્ય માટેના
to the future. ફેરફારો કરતો રહે છે.
   
39:54 Right? ખરું?
This is the actual fact. આ વાસ્તવિક હકીકત છે.
   
39:59 So you are એટલે તમે
the past memories, ભૂતકાળની સ્મૃતિઓ છો,
   
40:06 past remembrances, ભૂતકાળનાં સ્મરણો છો,
past accidents, ભૂતકાળના અકસ્માતો છો,
   
40:12 the whole accumulation ભૂતકાળનો સમગ્ર સંચય છો.
of the past. You are that. એ છો તમે.
   
40:19 You are the bundle તમે સ્મૃતિઓનું પોટલું છો.
of memories. That's a fact. એ હકીકત છે.
   
40:27 If you had no memories જો તમને કોઈ સ્મૃતિઓ ન હોય,
you don't exist. તો તમારું અસ્તિત્વ ન હોય.
   
40:34 So you are that. માટે તમે એ છો.
   
40:37 The past – please listen – ભૂતકાળ – કૃપયા સાંભળો -
is time, isn't it? સમય છે, ખરું કે નહીં?
   
40:46 The past has been ભૂતકાળને સમય થકી
gathered through time. એકત્ર કરવામાં આવ્યો છે.
   
40:54 I have had an experience, મને એક અનુભવ થયો છે,
a week ago, એક અઠવાડિયા પહેલાં,
   
41:01 that experience એ અનુભવે એક સ્મૃતિ
has left a memory, છોડી છે,
   
41:09 and that memory is born અને એ સ્મૃતિ ભૂતકાળના
from the past experience, અનુભવમાંથી જન્મી છે,
   
41:14 which is, when I use the word એટલે કે, જ્યારે હું ‘ભૂતકાળ’ શબ્દનો
'past', it's already time. પ્રયોગ કરું, ત્યારે એ સમય જ છે.
   
41:19 Right? Agreed? ખરું? તમે સંમત છો?
   
41:23 So it is time. તો આ સમય છે.
The past is time. ભૂતકાળ સમય છે.
   
41:28 And also the past is memory, અને ભૂતકાળ સ્મૃતિ, જ્ઞાન,
knowledge, experience. અનુભવ પણ છે.
   
41:36 Right, sirs? બરાબર, સર?
   
41:40 The past is ભૂતકાળ મગજમાં
experience, knowledge, સ્મૃતિ તરીકે સંગ્રહાયેલાં
   
41:46 stored in the brain અનુભવ અને જ્ઞાન છે,
as memory,  
   
41:49 and from memory અને સ્મૃતિમાંથી
thought arises. વિચાર ઉદ્ભવે છે.
   
41:54 This is a fact. આ એક હકીકત છે.
   
41:56 So time, which is the past, માટે સમય, જે ભૂતકાળ છે,
   
42:03 and also memory, અને સ્મૃતિ પણ,
which is the past, જે ભૂતકાળ છે,
   
42:06 so time and thought એટલે સમય અને વિચાર
are the same, એક જ છે,
   
42:13 they are not separate. એ બંને અલગ નથી.
   
42:16 Are you understanding this? તમે આ સમજો છો?
   
42:23 Are we together? શું આપણે સાથે છીએ?
A little bit? થોડાક અંશે?
   
42:31 So, we are asking, તો, આપણે કહીએ છીએ કે,
fear is both time and thought. ભય એ સમય અને વિચાર બંને છે.
   
42:42 I did something a week ago, મેં એક અઠવાડિયા પહેલાં કશુંક કર્યું,
which caused fear, જેનાથી ભય પેદા થયો,
   
42:52 I remember that fear, હું એ ભયને યાદ કરું છું,
   
42:57 and I want to prevent અને હું એને ફરી બનતાં
that happening again. અટકાવવા માગું છું.
   
43:02 So there is the past incident એટલે ભૂતકાળનો એક બનાવ છે
which caused fear, જેનાથી ભય પેદા થયો,
   
43:08 and it is recorded અને મગજમાં સ્મૃતિ તરીકે
in the brain as memory. એની નોંધણી થઈ છે.
   
43:16 That recording is time. એ નોંધણી એ સમય છે.
Right? ખરું?
   
43:24 This speech, this talk, આ બોલવું તે, આ પ્રવચન,
is being recorded, આની નોંધણી થઈ રહી છે,
   
43:29 this recording is time, આ નોંધણી એ સમય છે,
   
43:33 between the word and the thing, શબ્દ અને વસ્તુ વચ્ચે જે છે,
that is time. તે સમય છે.
   
43:38 I hope you understand મને આશા છે કે તમે
all this. આ બધું સમજો છો.
   
43:42 And thought is also time, અને વિચાર સમય પણ છે,
   
43:47 because thought comes કારણ કે વિચાર અસ્તિત્વમાં આવે છે
into being through memory, સ્મૃતિ થકી,
   
43:53 through knowledge, જ્ઞાન થકી,
through experience, અનુભવ થકી,
   
43:58 so thought and time are similar, માટે વિચાર અને સમય એકસમાન છે,
together એકસાથે છે,
   
44:04 they are not separate. બંને અલગ નથી.
Right? બરાબર?
   
44:10 And we are asking, અને આપણે પૂછીએ છીએ,
is that the root of fear? શું એ ભયનું મૂળ છે?
   
44:18 Time and thought, સમય અને વિચાર,
time-thought? સમય-વિચાર?
   
44:24 That is, I am afraid of death. એટલે કે, મને મૃત્યુનો ડર છે.
Right? ખરું?
   
44:30 I am still young, old, whatever, હું હજુ યુવાન છું, વૃધ્ધ છું,
I am healthy, જે કાંઈ હોય તે, હું તંદુરસ્ત છું,
   
44:34 but death is waiting for me, પરંતુ મૃત્યુ મારી રાહ જોઈ રહ્યું છે,
and I am afraid of death. અને મને મૃત્યુની બીક છે.
   
44:40 That is, I have એટલે કે, મેં એને
put it away from me, મારાથી દૂર મૂકી દીધું છે,
   
44:48 but I am still afraid of that. પણ હજુ મને મૃત્યુની બીક છે.
   
44:52 Aren't you all afraid of death? તમને સહુને મૃત્યુની બીક નથી?
Yes? No? હા? ના?
   
45:00 You must be strange people જો તમને મૃત્યુની બીક ન હોય,
if you are not afraid of death. તો તમે સહુ વિલક્ષણ લોકો છો.
   
45:10 So, fear, the root of fear, માટે, ભય, ભયનું મૂળ છે
is thought-time. સમય-વિચાર.
   
45:21 Don't say 'How am I એવું ન કહો કે, ‘હું કેવી રીતે
to stop time and thought?' સમય અને વિચારને અટકાવું?’
   
45:29 If you say 'how' then you જો તમે ‘કેવી રીતે’ કહો, તો તમે
demand a system, a method, એક પદ્ધતિની, એક રીતની માગણી કરો છો,
   
45:36 then you will practise that method પછી તમે એ રીત મુજબનું આચરણ કરશો,
which means time. જેનો અર્થ છે સમય.
   
45:42 Right? So you are back again ખરું? આમ તમે ફરી પાછા
in the same old pattern. એના એ જ જૂના ઢાંચામાં આવી જાવ છો.
   
45:48 Have you understood? તમે સમજ્યા છો?
   
45:50 But if you understand, grasp, પરંતુ જો તમે સમજો, મજબૂત પકડ મેળવો,
   
45:55 have an insight into the nature ભયના મૂળ સ્વરૂપમાં તથા ભયના કારણમાં
of fear and the causation of fear, અંતર્દૃષ્ટિ મેળવો,
   
46:03 which is thought and time, જે વિચાર અને સમય છે,
if you really grasp that, જો તમે ખરેખર એની મજબૂત પકડ મેળવો,
   
46:10 then hold it, તો એને પકડી રાખો,
don't run away from it ! એનાથી દૂર ભાગી ન જાવ.
   
46:16 Look... જુઓ...
   
46:21 I don't know why I should મને ખબર નથી કે શા માટે મારે
explain all these things, આ બધું વિગતવાર સમજાવવું પડે છે,
   
46:25 they are all so simple. આ બધું એટલું તો સરળ છે.
   
46:29 But you are all very complicated પણ તમે સહુ લોકો બહુ અટપટા છો,
people, too intellectual, બહુ બુદ્ધિજીવી, બહુ ભણેલા,
   
46:35 too learned, too experienced, બહુ અનુભવી છો, તમે ક્યારેય કશાનેય
you can never meet anything simply. સરળતાથી મળી શકતા નથી.
   
46:45 We'll go into it. આપણે આમાં ઊંડા જઈશું.
   
46:53 Fear arises from something કશુંક અગાઉ બની ગયું હોય
that has happened before. એમાંથી ભય ઉત્પન્ન થાય છે.
   
47:00 I have had a toothache, મને દાંતનો દુખાવો થયો, હું દાંતના
go to the dentist, he heals it, ડૉક્ટર પાસે ગયો, એણે સાજો કર્યો,
   
47:08 but it has been recorded, પણ એની નોંધણી થઈ છે,
   
47:15 the pain has been recorded. એ પીડાની નોંધણી થઈ છે.
   
47:18 Where there is a recording there જયાં નોંધણી હોય, ત્યાં
must be the memory and saying સ્મૃતિ હોવાની જ અને એ કહે કે,
   
47:23 'I hope it will not happen ‘મને આશા છે કે આવું આવતીકાલે
again tomorrow.' ફરી નહીં થાય.’
   
47:27 So, the pain of yesterday તો, ગઈકાલની પીડા નોંધાય છે,
is recorded, then the memory, પછી સ્મૃતિ,
   
47:36 which is the recording, જે નોંધણી છે, એ કહે છે,
says, 'I hope I won't have it' ‘મને આશા છે કે આવું નહીં થાય’
   
47:40 – the whole process of that - આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ભય છે.
is fear. Right? ખરું?
   
47:47 If you understand જો તમે આના
the principle of it, મૂળ તત્ત્વને સમજો,
   
47:53 the fundamental ભયની પાયાની
nature of fear, પ્રકૃતિને સમજો,
   
47:58 then you can deal with it, તો તમે આની સાથે કામ કરી શકો,
but if you are escaping from fear, પરંતુ જો તમે ભયથી પલાયન કરતા હો,
   
48:04 trying to rationalise it, trying એમ કહીને તાર્કિક રીતે સમજાવવાનો
to say, 'How am I, tell me, પ્રયત્ન કરતા હો કે, ‘હું કેવો છું, મને કહો,
   
48:11 help me to escape from it', મને આમાંથી છૂટવામાં મદદ કરો’,
then at the end of it, as you are, તો એના અંતમાં, તમે જેવા છો તેવા,
   
48:17 for the rest of your life તમારા બાકીના જીવનપર્યંત
you are frightened. Right? ભયભીત જ રહેશો. ખરું?
   
48:24 So the root of fear તો ભયનું મૂળ છે
is time-thought. સમય-વિચાર.
   
48:33 If you understand that – see જો તમે આ સમજો – આનું
the beauty of it, the subtlety of it. સૌંદર્ય જુઓ, આની બારીકાઈ જુઓ.
   
48:45 And the other thing is : અને બીજી વસ્તુ છે:
   
48:51 people are afraid લોકોને બીક છે
– as you are – - તમારી જેમ જ -
   
48:53 most human beings throughout આખી દુનિયામાં મોટાભાગના લોકોને
the world are afraid of death. મૃત્યુની બીક લાગે છે.
   
49:01 That's one of the આ જીવનના મૂળભૂત
fundamental fears of life. ભયમાંનો એક છે.
   
49:07 And we all know અને આપણે સહુ જાણીએ છીએ કે
death is for everybody, દરેકનું મૃત્યુ છે,
   
49:14 for you and the speaker. તમારું અને વક્તાનું છે.
   
49:16 That's an absolute certainty. એ અંતિમ નિશ્ચિતતા છે.
Right? ખરું?
   
49:22 You can't escape from that. તમે એનાથી પલાયન કરી ન શકો.
   
49:25 You might live longer તમે કદાચ લાંબું જીવો,
by not wasting your energy, તમારી ઊર્જાને વેડફયા વિના,
   
49:31 by leading a simple, સાદું, ડહાપણભરેલું,
sane, rational life, બુધ્ધિયુક્ત જીવન ગાળીને,
   
49:36 but however way you live, પણ તમે ભલે ગમે તે રીતે જીવો,
death is inevitable. તો પણ મૃત્યુ અનિવાર્ય છે.
   
49:46 Would you accept that? તમે એ સ્વીકારશો?
   
49:53 Not accept – it is a fact. સ્વીકારવાનું નહીં – એ એક હકીકત છે.
   
49:57 Would you face that fact? તમે એ હકીકતનો સામનો કરશો?
   
50:03 You are going to die ! તમે મરવાના છો!
So is the speaker. એમ જ વક્તા પણ.
   
50:11 You – who are you? તમે – તમે કોણ છો?
   
50:23 Who are you, sirs and ladies તમે કોણ છો, સજ્જનો અને સન્નારીઓ
– who are you? - તમે કોણ છો?
   
50:28 Your money, your position, તમારું ધન, તમારો હોદ્દો,
   
50:33 your capacity, તમારી ક્ષમતા,
your dishonesty, તમારી અપ્રામાણિકતા,
   
50:40 your confusion, તમારી ગૂંચવણ,
your anxiety, તમારી વ્યગ્રતા,
   
50:44 your loneliness, તમારું બૅન્કનું ખાતું,
your bank account તમારું બૅન્કનું ખાતું,
   
50:50 – you are all that, - તમે એ બધું છો,
aren't you? નહીં કે?
   
50:53 Be simple and honest. સરળ અને પ્રામાણિક રહો.
It is so ! આ આવું છે!
   
51:01 And we are asking, અને આપણે પૂછીએ છીએ,
   
51:07 what is the art of living જ્યારે આપણે મૃત્યુ પામવાના છીએ
when we are going to die? તો જીવવાની કળા શી છે?
   
51:16 It is there, એ તો છે જ,
whether you like it or not. ભલે તમને ગમે કે ન ગમે.
   
51:20 What is the art of living જીવવાની કઈ એવી કળા છે
so that one is not afraid of death? જેથી માણસને મૃત્યુની બીક ન રહે?
   
51:27 You understand? તમે સમજો છો?
   
51:33 Let's go into it. ચાલો આમાં ઊંડા જઈએ.
   
51:35 Let's go into it, not verbally, not ચાલો આમાં ઊંડા જઈએ, શાબ્દિક રીતે નહીં,
intellectually, not theoretically, બૌદ્ધિક રીતે નહીં, સૈદ્ધાંતિક રીતે નહીં,
   
51:41 but actually, so that you know પણ વાસ્તવિક રીતે, જેથી તમે જાણો
what death means. કે મૃત્યુનો અર્થ શો છે.
   
51:49 We are not advocating suicide. અમે આપઘાતની દલીલ નથી કરતા.
   
51:57 There are certain philosophers, અમુક તત્ત્વજ્ઞાનીઓ,
the existentialists and others, અસ્તિત્વવાદીઓ અને અન્ય લોકો છે,
   
52:03 who say life is a perpetual going up જેઓ કહે છે કે જીવન કાયમ કોઈ ટેકરીની
the hill and coming down the hill, ઉપર ચઢવા અને નીચે ઉતરવા,
   
52:13 pushing up the hill, and after you ઉપર જવા માટે જોર કરવા અને અમુક ઊંચાઈએ
reach a certain height, coming down. પહોંચ્યા પછી નીચે આવવા જેવું છે.
   
52:19 And life, such a life has no meaning, અને જીવન, આવા જીવનનો કોઈ અર્થ નથી,
therefore commit suicide. માટે આપઘાત કરો.
   
52:29 Do you understand? તમે સમજો છો?
   
52:35 We are not saying અમે એમ નથી કહેતા કે
that is the way to live, જીવન જીવવાનો રસ્તો એ છે,
   
52:40 that's not the art of living. એ જીવન જીવવાની કળા નથી.
   
52:43 But we are asking ourselves, પરંતુ આપણે આપણી જાતને પૂછીએ છીએ,
why are we afraid of death. શા કારણે આપણને મૃત્યુની બીક લાગે છે.
   
52:54 Whether we are young, આપણે યુવાન હોઈએ કે વૃધ્ધ,
old, and so on, અથવા જેવા પણ હોઈએ,
   
53:00 why is there this torment પણ શા કારણે આ તીવ્ર વ્યથા
of which we are so... જેનો આપણે આટલો બધો...
   
53:05 – it may be conscious - એ સભાનપણે હોય કે
or unconscious. અભાનપણે હોય.
   
53:12 And the fear of death અને મૃત્યુનો ભય એ દુ:ખ
is also suffering. Right? સહન કરવું પણ છે. બરાબર?
   
53:19 Suffering in leaving મારા કુટુંબને છોડવામાં
my family, suffering દુ:ખ સહન કરવું
   
53:25 – you know, all the things - તમને ખબર છે, મે સંચય કરેલી
I have accumulated, બધી જ વસ્તુઓ,
   
53:29 and I am leaving all that. અને હું એ બધું છોડું છું.
   
53:38 So, the art of living is not only to જીવનની કળા માત્ર એ શોધી કાઢવું જ નથી
find out how to live our daily life, કે આપણું રોજિંદું જીવન કેવી રીતે જીવવું,
   
53:47 but also to find out પરંતુ એ શોધી કાઢવું પણ છે
   
53:51 what the significance of death is, કે જીવતા હોઈએ તે દરમ્યાન
while living. Right? મૃત્યુનો મર્મ શો છે. બરાબર?
   
54:03 What is death? મૃત્યુ એટલે શું?
   
54:07 There is the biological, એક જૈવિક, શારીરિક અંત છે,
organic ending through disease, રોગ થકી,
   
54:16 through old age, through accident, મોટી ઉંમરને લીધે, અકસ્માતથી,
through some misfortune કોઈ દુર્ઘટના થકી
   
54:23 – I go down the street, a brick may - હું રસ્તા ઉપર જતો હોઉં, અને બનવાજોગ
fall on me by chance and I am killed. મારી ઉપર એક ઈંટ પડે અને હું મરી જાઉં.
   
54:34 So what do we mean by dying? તો આપણે મરવાનો અર્થ શો કરીએ છીએ?
   
54:40 If we can understand that જો આપણે એ સમજી શકીએ,
   
54:44 then life and death તો જીવન અને મૃત્યુ
can live together. સાથેસાથે રહી શકે.
   
54:52 You understand? તમે સમજો છો?
   
54:53 Not death at the end માણસના આખા જીવનના
of one's whole… અંતમાં મૃત્યુ નહીં...
   
54:59 when the organism ends, જ્યારે જીવતંત્ર અંત પામે,
but to live together, પણ સાથે મળીને જીવવું,
   
55:03 to live with death and life. મૃત્યુ અને જીવન સાથે જીવવું.
   
55:10 Have you ever asked તમે ક્યારેય આ પ્રશ્ન
this question? પૂછ્યો છે?
   
55:15 Probably not. કદાચ નહીં.
You ask that question. તમે એ પ્રશ્ન પૂછો.
   
55:20 Put it to yourself, this question તમારી જાત સમક્ષ આ પ્રશ્ન મૂકો
whether it is possible to live કે જીવવું શક્ય છે
   
55:27 – which is the art of living – - જે છે જીવવાની કળા -
living, and living with death. જીવવું, અને મૃત્યુની સાથે જીવવું.
   
55:41 Then to find that out you must પછી એ શોધી કાઢવા માટે તમારે એ
find out what is living. Right? શોધી કાઢવું પડે કે જીવવું એટલે શું. ખરું?
   
55:51 Which is more important, વધારે મહત્ત્વનું શું છે,
   
55:53 dying or living? મરવું કે જીવવું?
Before or after? પહેલાં કે પછી?
   
56:01 You understand my question? તમે મારો પ્રશ્ન સમજો છો?
   
56:05 Most people are concerned મોટાભાગના લોકોની નિસબત
with after, પછી સાથે હોય છે,
   
56:09 whether there is reincarnation, કાં તો પુનર્જન્મ હોય,
all that kind of stuff. અથવા બીજું કશું હોય.
   
56:14 But they never ask, પરંતુ તેઓ ક્યારેય એ નથી પૂછતા,
   
56:17 which is more important, કે વધારે મહત્ત્વનું શું છે,
the living, which is an art... જીવવું, જે એક કળા છે...
   
56:23 If there is right living, જો સાચું જીવન હોય,
   
56:26 perhaps death તો કદાચ મૃત્યુ પણ
is also part of right living, સાચી રીતે જીવવાનો એક ભાગ છે,
   
56:31 – you understand – - તમે સમજો છો -
not at the end of one's stupid life ! મૂર્ખાઈભરેલા જીવનના અંતમાં નહીં!
   
56:38 So one must enquire first, માટે માણસે પહેલાં એ તપાસ કરવી પડે,
what is living. કે જીવવું એટલે શું.
   
56:48 You answer it, sir. તમે આનો જવાબ આપો, સર.
   
56:50 We will discuss it, આપણે આની ચર્ચા કરીશું,
have a dialogue about it, આને વિષે સંવાદ કરીશું,
   
56:53 but you have to answer પણ તમારે આનો જવાબ
that question for yourself. પોતાને માટે આપવો જ રહ્યો.
   
57:00 Which means, જેનો અર્થ છે,
what is your life? તમારું જીવન શું છે?
   
57:04 What's your daily life, તમારું રોજિંદું જીવન શું છે,
which is what your life is, એટલે કે જે તમારું જીવન છે,
   
57:10 a long series of daily lives. રોજેરોજના જીવનની હારમાળા છે.
   
57:14 What are those એ બધાં જીવનોની
long series of lives? લાંબી હારમાળા શું છે?
   
57:21 Pain, anxiety, insecurity, પીડા, વ્યગ્રતા, બિનસલામતી,
uncertainty. Right? અનિશ્ચિતતા. ખરું?
   
57:31 Some kind of illusory devotion to તમે ઉપજાવેલી કોઈક વસ્તુ પ્રત્યે
some entity which you have invented, ભ્રામક ધાર્મિકતા,
   
57:40 some kind of fanciful, illusory કોઈક પ્રકારનું કાલ્પનિક, ભ્રામક
existence, a make-believe life, અસ્તિત્વ, એક ઢોંગ ભરેલું જીવન,
   
57:48 having faith, having belief શ્રદ્ધા હોવી, માન્યતા હોવી
– all that is what you are. Right? - તમે આ બધું છો. ખરું?
   
57:56 You are attached to your house, તમે તમારા મકાન સાથે,
to your money, to your bank, તમારા ધન સાથે, તમારી બૅન્ક સાથે,
   
58:02 to your wife, children. તમારી પત્ની, બાળકો પ્રત્યે
Right? આસક્ત છો. ખરું?
   
58:06 You are attached, hold, right? તમે જોડાયેલા છો, પકડો છો, ખરું?
This is your life. આ તમારું જીવન છે.
   
58:13 Would you contradict that? તમે આનો વિરોધ કરશો?
   
58:18 Would you contradict that? તમે આનો વિરોધ કરશો?
   
58:21 The description, which વક્તાએ દર્શાવેલું વર્ણન
the speaker has pointed out, આ છે, કે
   
58:26 that you live તમે સતત મથામણ,
a constant struggle,  
   
58:31 constant effort, સતત પ્રયત્ન,
comfort, pain, સગવડ, પીડા,
   
58:39 loneliness, sorrow એકલતા, વિષાદને જીવો છો
– that's your life. - એ છે તમારું જીવન.
   
58:47 And you are afraid અને તમે એને છોડવાથી
to let that go. ગભરાવ છો.
   
58:52 And death says, 'My friend, અને મૃત્યુ કહે છે, ‘મારા મિત્ર,
you can't take it with you. તમે એને તમારી સાથે ન લઈ જઈ શકો.
   
58:58 You can't take your money, your તમે તમારું ધન, તમારું કુટુંબ, તમારું જ્ઞાન,
family, your knowledge, your beliefs.' તમારી માન્યતાઓ સાથે ન લઈ જઈ શકો.’
   
59:04 Death says you have to leave મૃત્યુ કહે છે, તમારે એ બધું
all that behind. પાછળ છોડી દેવું રહ્યું.
   
59:10 Right? ખરું?
Would you agree to that? તમે એની સાથે સંમત થશો?
   
59:16 Or do you deny that? કે એને નકારશો?
   
59:20 Face it, sirs. આનો સામનો કરો, સર.
   
59:23 So, the art of living is તો, જીવવાની કળા એ છે
   
59:32 – need I answer it? - મારે આનો જવાબ આપવાની જરૂર છે?
   
59:36 You see, you are waiting તમે જુઓ, તમે મારા જવાબ આપવાની
for me to answer it. રાહ જોઈ રહ્યાં છો.
   
59:44 Look sir, I am attached જુઓ સર, હું મારી પત્ની સાથે
to my wife, જોડાયેલો છું,
   
59:52 or to a certain conclusion, અથવા અમુક નિષ્કર્ષ સાથે,
   
59:56 I am tremendously હું એની સાથે
attached to it. જબરદસ્ત રીતે જોડાયેલો છું.
   
1:00:04 Now, death says to me, હવે મૃત્યુ મને કહે છે,
   
1:00:07 'You can't. When I'll come ‘તમે ન લઈ જઈ શકો, હું આવું ત્યારે
you'll have to let go.' તમારે એને છોડવું જ પડશે.’
   
1:00:16 Now, is it possible for me, હવે, શું મારા માટે હું જીવતો હોઉં ત્યારે,
living, to let go? એને છોડવું શક્ય છે?
   
1:00:25 Yes, sir ! Will you? હા, સર! તમે છોડશો?
Will you let go? તમે છોડશો?
   
1:00:34 Absolute silence. સંપૂર્ણ શાંતિ.
   
1:00:40 I am attached હું મારા ફર્નીચર સાથે
to my furniture, જોડાયેલો છું,
   
1:00:45 I have polished it, મેં એને ઘસીને ચળકતું કર્યું છે,
I have looked after it, મેં એની કાળજી કરી છે,
   
1:00:48 it's an old piece of furniture, એ જૂનું ફર્નિચર છે,
   
1:00:52 I won't give it away, હું એ કોઈને નહીં આપું.
it's mine. એ મારું છે.
   
1:00:56 I have lived with it for years, હું એની સાથે વર્ષોથી જીવ્યો છું,
eighty years. It's part of me. એંસી વર્ષ. એ મારો ભાગ છે.
   
1:01:05 When I am attached to that piece જ્યારે હું એ ફર્નિચર સાથે જોડાયેલો હોઉં,
of furniture, that furniture is me. તો એ ફર્નિચર હું છું.
   
1:01:13 I know you laugh, હું જાણું છું તમે હસો છો,
   
1:01:19 but you won't let પણ તમે એ ફર્નીચરને
that furniture go. છોડશો નહીં.
   
1:01:27 So death says to you, તો મૃત્યુ તમને કહે છે,
   
1:01:30 'My friend, you can't take ‘મારા મિત્ર, તમે એ મેજ
that desk with you.' તમારી સાથે ન લઈ જઈ શકો.’
   
1:01:36 So can you be totally free, તો શું તમે સંપૂર્ણપણે મુક્ત રહી શકો,
   
1:01:41 totally free of that attachment એ ફર્નીચર પ્રત્યેની આસક્તિથી
to that piece of furniture? સંપૂર્ણપણે મુક્ત?
   
1:01:49 You live with that furniture, તમે એ ફર્નિચર સાથે જીવો,
   
1:01:51 but totally free પરંતુ એની આસક્તિથી
of attachment to that. સંપૂર્ણપણે મુક્ત.
   
1:01:57 That is death. એ છે મૃત્યુ.
You understand? તમે સમજો છો?
   
1:02:01 So that you are living, જેથી તમે જીવતા રહો,
living and dying all the time. દરેક સમયે જીવતા અને મરતા.
   
1:02:10 Oh, you don't see ઓહ, તમે આનું સૌંદર્ય જોતાં નથી!
the beauty of it !  
   
1:02:15 You don't see તમે આ મુક્તિને જોતાં નથી
the freedom that it gives you કે આ તમને
   
1:02:19 the energy, the capacity. ઊર્જા, ક્ષમતા આપે છે.
   
1:02:26 Where you are attached જયાં તમે આસક્ત હો,
there is fear, ત્યાં ભય હોય છે,
   
1:02:30 there is anxiety, વ્યગ્રતા,
uncertainty. અનિશ્ચિતતા હોય છે.
   
1:02:34 Uncertainty, fear, અનિશ્ચિતતા, ભયને કારણે
causes sorrow. વિષાદ થાય છે.
   
1:02:49 And to go into the question અને વિષાદના પ્રશ્નમાં ઊંડા
of sorrow – that's part of life. ઊતરવું – એ જીવનનો એક ભાગ છે.
   
1:02:56 Everyone on earth has suffered, પૃથ્વી ઉપર સૌએ દુ:ખ સહન કર્યું છે,
has shed tears. આંસુ વહાવ્યાં છે.
   
1:03:10 Haven't you shed tears? તમે આંસુ વહાવ્યાં નથી?
   
1:03:16 Your husband તમારો પતિ તમારી
doesn't care for you, સંભાળ નથી લેતો,
   
1:03:21 he uses you એ તમારો ઉપયોગ કરે છે
and you use him. અને તમે એનો ઉપયોગ કરો છો.
   
1:03:28 And you suddenly realise અને તમે અચાનક અનુભવો છો કે
how ugly that is, એ કેટલું કદરૂપું છે,
   
1:03:37 and you suffer. અને તમે દુ:ખ સહન કરો છો.
   
1:03:42 Man has killed man throughout આખાયે ઇતિહાસ દરમ્યાન માનવે
history in the name of religion, માનવનો વિનાશ કર્યો છે,
   
1:03:48 in the name of God, ધર્મને નામે, ઈશ્વરને નામે,
in the name of nationality… Right? રાષ્ટ્રીયતાને નામે... ખરું?
   
1:03:57 So man તો માનવે અપાર દુ:ખ
has suffered immensely. સહન કર્યું છે.
   
1:04:05 And they have never been અને તેઓ ક્યારેય એ સમસ્યાનો
able to solve that problem, ઉકેલ લાવી નથી શક્યા,
   
1:04:13 never suffer. કે ક્યારેય દુ:ખ સહન ન કરવું.
   
1:04:16 Because where there is suffering કેમ કે જ્યારે આપણે દુ:ખ સહન
there is no love. કરીએ છીએ, ત્યારે પ્રેમ નથી હોતો.
   
1:04:26 In suffering there is દુ:ખ સહન કરવામાં
not only self-pity, માત્ર આત્મ દયા જ નહીં,
   
1:04:31 there is also fear of loneliness, પણ એકલતાનો, વિયોગનો,
of separation, of division, વિભાજનનો ભય, વસવસો,
   
1:04:44 a remorse, guilt – all that અપરાધભાવ – આ બધું જ
is contained in that word. એ શબ્દમાં સમાવિષ્ટ છે.
   
1:04:54 And we have never આપણે ક્યારેય આ સમસ્યાનો
solved this problem. ઉકેલ લાવ્યા નથી.
   
1:05:02 We put up with it, આપણે એને સહન કરી લઈએ છીએ,
we shed tears આપણે આંસુ વહાવીએ છીએ,
   
1:05:08 and carry the memory અને પુત્રની, કે ભાઈની,
of the son,  
   
1:05:11 or the brother, or the wife, or the કે પત્નીની કે પતિની સ્મૃતિને
husband for the rest of your life. બાકીના જીવનપર્યંત સાથે રાખીએ છીએ.
   
1:05:23 Is there an end to sorrow? શું વિષાદનો અંત છે ખરો?
   
1:05:29 Or must man forever કે પછી માનવે હંમેશ માટે
and ever carry this burden? આનો બોજો ઉઠાવવો જ રહ્યો?
   
1:05:40 To find that out એ શોધી કાઢવું તે પણ
is also the art of living. જીવવાની કળા છે.
   
1:05:52 The art of living ભયનું ન હોવું તે
is to have no fear. જીવવાની કળા છે.
   
1:06:00 And also the art of living અને વિષાદ ન હોવો તે પણ
is to have no sorrow. જીવવાની કળા છે.
   
1:06:10 So to enquire into માટે આ જટિલ સમસ્યાની મહીં
that complex problem, તપાસ કરવાની છે, કે
   
1:06:17 why man not only શા કારણે માનવ અન્ય માનવો પ્રત્યે
has been inhuman માત્ર અમાનવીય જ નહીં,
   
1:06:25 but also cruel પરંતુ ક્રૂર પણ રહ્યો છે,
to other people,  
   
1:06:29 brutal, violent, killing પાશવી, હિંસક, હજારો, લાખોની સંખ્યામાં
by the millions, thousands. લોકોને મારી નાખતો રહ્યો છે.
   
1:06:38 And how many people અને કેટલા બધા લોકોએ
have shed tears over their sons, પોતાના પુત્રો, કે પતિઓ,
   
1:06:43 or their husbands, કે અન્ય સંબંધીઓ માટે
or their relations, and so on? આંસુ વહાવ્યાં છે?
   
1:06:49 And we are still carrying on અને આપણે હજુયે એનો એ જ
the same old rotten, પુરાણો ઢાંચો, એકબીજાને મારી નાખવાની
   
1:06:52 filthy, brutal game, ગંદી, પાશવી રમત
killing each other. આગળ ચલાવીએ છીએ.
   
1:07:04 You are going to have, I believe મેં અહીં આવતી વખતે જોયું,
I saw as we came down, કે અહીં નૌકાસૈન્યનો
   
1:07:10 a naval show here. એક કાર્યક્રમ થવાનો છે.
   
1:07:15 Right? Yes, sir. ખરું? હા, સર.
   
1:07:21 And you are very proud of your army, તમે સૌ તમારા લશ્કર અને નૌકાસૈન્ય
and your navy, and all that rot ! વગેરે માટે ખૂબ અભિમાન ધરાવો છો.
   
1:07:29 And every country is proud દરેક દેશ હજારો લોકોના વિનાશ માટેનાં
of its own military instruments પોતાનાં લશ્કરી ઉપકરણો માટે
   
1:07:35 to kill thousands of people. અભિમાન ધરાવે છે.
   
1:07:44 And you agree that we should not, તમે સંમત છો કે આપણે આ ન કરવું જોઈએ,
and you carry on the next day, અને બીજે દિવસે આગળ ચાલ્યાં જાવ છો,
   
1:07:55 never enquiring whether you ક્યારેય એ તપાસ નથી કરતાં કે તમે
can stop in yourself violence, તમારી અંદર હિંસા અટકાવી શકો છો કે નહીં,
   
1:08:10 why wars exist. યુધ્ધોનું અસ્તિત્વ શા કારણે છે.
   
1:08:15 Do you realise, sirs, there have તમે સમજો છો, સર, કે છ હજાર
been wars for six thousand years વર્ષોથી યુધ્ધો થતાં આવ્યાં છે
   
1:08:22 – man killing man. - માણસ માણસને મારી નાખે છે.
   
1:08:26 The filthiness, એ બધાંની ગંદકી, કુરૂપતા.
the ugliness of it all.  
   
1:08:35 And you don't mind. અને તમને વાંધો નથી.
   
1:08:38 It is happening far away એ ક્યાંક દૂર બની રહ્યું છે,
somewhere, and you don't mind. અને તમને વાંધો નથી.
   
1:08:45 But you are preparing પરંતુ તમે પણ એની જ
for it too. તૈયારી કરી રહ્યાં છો.
   
1:08:51 So that is one માટે આ જીવનની
of the problems of life, સમસ્યાઓમાંની એક છે,
   
1:08:56 whether it is possible કે શું વિષાદ વિના જીવવું
to live without sorrow. શક્ય છે ખરું.
   
1:09:10 What is sorrow? વિષાદ એટલે શું?
   
1:09:14 Why, when my son dies શા માટે જ્યારે મારો પુત્ર અવસાન પામે
   
1:09:19 – my son, not yours, - મારો પુત્ર, તમારો નહીં,
that's your affair – એ તમારી બાબત છે -
   
1:09:24 when my son dies જ્યારે મારો પુત્ર અવસાન પામે,
something has broken in me, ત્યારે મારી અંદર કશુંક તૂટી જાય છે,
   
1:09:35 especially if I am a woman. ખાસ કરીને જો હું સ્ત્રી હોઉં તો.
   
1:09:40 I have born him in my womb, મેં એને મારા ગર્ભમાં ધારણ કર્યો છે,
give birth, and I have nursed him, જન્મ આપ્યો છે, અને એને ઉછેર્યો છે,
   
1:09:49 looked after him, એની સંભાળ લીધી છે,
   
1:09:53 and the pain of all that and અને એ બધાંની પીડા અને ખુશી,
the pleasure, the joy of the mother, માતાનો હર્ષ,
   
1:10:00 and then he ends up અને પછી એને અંતે
being killed મારી નાખવામાં આવે છે
   
1:10:07 – for your country. - તમારા દેશને માટે.
   
1:10:12 Your honour demands તમારું ગૌરવ એ માગણી કરે છે કે
that he'll be killed. એને મારી નાખવામાં આવશે.
   
1:10:17 You understand all this, તમે આ બધું સમજો છો,
don't you? નહીં કે?
   
1:10:22 Why do you allow it? કેમ તમે આ ચાલવા દો છો?
   
1:10:35 So what is sorrow? તો વિષાદ એટલે શું?
   
1:10:47 Is it that my son, શું એવું છે કે મારો પુત્ર,
– gone, can never return, - જતો રહ્યો, કદી પાછો ન આવી શકે,
   
1:10:54 though I think we'll meet next life, જો કે હું વિચારું છું કે અમે આગલા જન્મમાં,
or in heaven, or in hell – કે સ્વર્ગમાં, કે નર્કમાં મળીશું -
   
1:11:05 he is gone, that's a fact. એ જતો રહ્યો છે, એ હકીકત છે.
   
1:11:08 But I carry the memory, પણ હું સ્મૃતિને આગળ ચલાવું છું,
   
1:11:14 I keep his picture હું એનું ચિત્ર મારા હ્રદયની
round my heart. આજુબાજુ રાખું છું.
   
1:11:21 I live on that memory, હું એ સ્મૃતિને આધારે,
shedding tears. આંસુ વહાવતો જીવું છું.
   
1:11:28 I can't forget. હું ભૂલી શકતો નથી.
   
1:11:32 It is part of my burden. એ મારા બોજાનો એક ભાગ છે.
   
1:11:39 Don't you know all this? તમે આ બધું નથી જાણતાં શું?
   
1:11:43 Or is the speaker saying કે પછી વક્તા કશુંક
something irrelevant? અસંગત બોલી રહ્યો છે?
   
1:11:54 And you have never asked તમે ક્યારેય પૂછ્યું નથી કે આપણે
why we suffer. શા કારણે દુ:ખ સહન કરીએ છીએ.
   
1:12:05 And we have never enquired અને આપણે ક્યારેય વિષાદ વિષે,
into sorrow, into suffering, દુ:ખ સહન કરવા બાબતે
   
1:12:11 and asked તપાસ કરી નથી અને પૂછ્યું નથી કે,
whether it can ever end, શું એનો ક્યારેય અંત થઈ શકે ખરો,
   
1:12:16 not at the end માણસના જીવનના
of one's life, અંતમાં નહીં,
   
1:12:22 but now, today. પણ અત્યારે, આજે.
   
1:12:31 If you begin to enquire into it જો તમે એમાં તપાસ કરવાનું શરૂ કરો,
– as we are doing now I hope – - જે મને આશા છે કે અત્યારે આપણે
   
1:12:39 what is the cause? કરી રહ્યાં છીએ - તો કારણ શું છે?
   
1:12:42 Is it self-pity? શું એ આત્મ દયા છે?
   
1:12:46 Is it that he was young, શું એ છે કે એ યુવાન હતો, તાજગીભર્યો,
fresh, alive – and gone? ખુશખુશાલ – અને જતો રહ્યો?
   
1:12:59 Is it that શું એ છે કે
I am attached to him? હું એના પ્રત્યે આસક્ત છું?
   
1:13:03 Face all this, sirs ! આ બધાંનો સામનો કરો, સર!
   
1:13:08 Is it I am attached to him? શું હું એના પ્રત્યે આસક્ત છું?
   
1:13:14 And that attachment, અને તે આસક્તિ,
what is that attachment? શું છે તે આસક્તિ?
   
1:13:21 To whom am I attached? હું કોના પ્રત્યે આસક્ત છું?
To my son? મારા પુત્ર પ્રત્યે?
   
1:13:26 What do I mean by my son? ‘મારો પુત્ર’ કહેવાનો મારો અર્થ શો છે?
   
1:13:30 – be rational, logical – - બુદ્ધિગમ્ય, તર્કસંગત રહો -
   
1:13:35 what is my son? મારો પુત્ર એટલે શું?
   
1:13:37 I have a picture of him, મારી પાસે એનું એક ચિત્ર છે,
I have an image of him, મારી પાસે એની એક માનસિક છબી છે,
   
1:13:42 I want him to be something. હું એ કશુંક ખાસ બને એમ ઇચ્છું છું.
Right? ખરું?
   
1:13:48 I want him to be something, હું એ કશુંક ખાસ બને એમ ઇચ્છું છું,
and he is my son. અને એ મારો પુત્ર છે.
   
1:14:01 And I am attached અને હું અત્યંત આસક્ત છું
desperately  
   
1:14:06 because he will કેમ કે એ મારો ધંધો
carry on my business, આગળ વધારશે,
   
1:14:17 he will be better એ વધારે પૈસા કમાવામાં
at getting more money. મારા કરતાં વધુ હોશિયાર હશે.
   
1:14:21 You know, you are all playing તમને ખબર છે, તમે સહુ આ રમત
this game, you know it very well. રમો છો, તમે આ બહુ સારી રીતે જાણો છો.
   
1:14:29 And that's one side. And that's one side.
   
1:14:32 And also I have અને મને એને માટે
a certain affection for him. અમુક સ્નેહ પણ છે.
   
1:14:38 We won't call it love, આપણે એને પ્રેમ નહીં કહીએ,
   
1:14:42 but we'll call it પણ આપણે એને અમુક
a certain kind of affection. ખાસ પ્રકારનો સ્નેહ કહીશું.
   
1:14:46 If you loved your son જો તમે તમારા પુત્રને પ્રેમ કરતા હતા,
   
1:14:50 you would have તો તમે એને જુદા પ્રકારનું
a different kind of education, શિક્ષણ આપ્યું હોત,
   
1:14:53 a different kind જુદા પ્રકારનો
of upbringing, ઉછેર આપ્યો હોત,
   
1:14:59 not just follow your footsteps. માત્ર તમારાં પગલે ચાલવા ન કહ્યું હોત.
   
1:15:03 He is the new generation, એ નવી પેઢી છે,
   
1:15:09 and a new generation may be અને નવી પેઢી તમારી પેઢી કરતાં
totally different from yours, સંપૂર્ણપણે વિશિષ્ટ હોઈ શકે,
   
1:15:16 I hope he is. મને આશા છે કે તમારો પુત્ર વિશિષ્ટ છે.
   
1:15:19 I want him to be હું એવું ઈચ્છું છું કે
a new generation, એ નવી પેઢી હોય,
   
1:15:21 of a different type મારા કરતાં જુદા પ્રકારની
of person than me. વ્યક્તિ હોય.
   
1:15:29 Not follow હું જે કરું છું એનું
what I have been doing અનુસરણ ન કરે
   
1:15:32 – engineer, businessman, - ઇજનેર, વેપારી,
and all that business. અને એ બધા ધંધા.
   
1:15:42 But I want him પરંતુ હું ઈચ્છું છું કે
to inherit my money, એ મારા ધનનો, મારી સંપત્તિનો,
   
1:15:46 my possessions, my house મારા મકાનનો વારસ હોય
   
1:15:52 – you know the game - તમે સહુ જે રમત રમો છો
you are all playing. એ તમે જાણો છો.
   
1:15:59 And when he dies અને જ્યારે એ અવસાન પામે,
everything is broken. ત્યારે એ બધું જ તૂટી જાય છે.
   
1:16:06 That is, my picture of him, એટલે કે, મારું પુત્ર વિષેનું ચિત્ર,
my wanting him to be this and that, એ આ કે તે બને એ મારી ઇચ્છા,
   
1:16:12 that just comes to an end, એ બધાંનો તદ્દન અંત આવે છે,
and I am shocked. અને મને આઘાત લાગે છે.
   
1:16:21 And I turn પછી હું મારા ભત્રીજા,
to my nephew, my niece, મારી ભત્રીજી, કે કોઈ અન્ય તરફ
   
1:16:27 to someone to carry on વળું છું, જે આ જ ઢાંચો
the same pattern, આગળ ચાલુ રાખે,
   
1:16:32 because I have lots of money કારણ કે મારી પાસે અતિશય પૈસા છે,
or a single room. અથવા એક ઓરડો છે.
   
1:16:38 Don't you know all this? તમને આ બધી નથી ખબર?
   
1:16:41 How cruel all this is. આ બધું કેટલું નિષ્ઠુર છે.
   
1:16:46 And this is one of the causes અને મહાન વિષાદનાં
of great sorrow. કારણોમાંનું આ એક છે.
   
1:16:56 And death of course અને મૃત્યુ ખરેખર
is the final sorrow. અંતિમ વિષાદ છે.
   
1:17:05 But if you are living, પરંતુ જો તમે જીવતા હો,
with death and life together, મૃત્યુ અને જીવન એકસાથે મળીને,
   
1:17:13 then there is no change. તો પછી કોઈ પરિવર્તન નથી.
   
1:17:21 You are incarnating તમે દરરોજ તાજગીસભર
every day afresh – not you, પુનર્જન્મ પામો છો – તમે નહીં,
   
1:17:26 a new thing is incarnating એક નવી વસ્તુ દરરોજ તાજગીસભર
every day afresh. પુનર્જન્મ પામે છે.
   
1:17:34 And in that અને એમાં મહાન સૌંદર્ય છે.
there is great beauty.  
   
1:17:38 That is creation. એ સર્જન છે.
   
1:17:42 Not merely painting a picture, નહીં કે માત્ર ચિત્ર દોરવું,
building a house, and architecture, મકાન બનાવવું, સ્થાપત્ય,
   
1:17:48 but living with this : પણ આની સાથે જીવવું:
death and life. મૃત્યુ અને જીવન.
   
1:17:56 And in that અને એમાં અસાધારણ મુક્તિ છે.
there is tremendous freedom.  
   
1:18:05 And freedom implies also, અને મુક્તિનો સૂચિતાર્થ એ પણ છે,
   
1:18:07 the root meaning of that word ‘મુક્તિ’ શબ્દનો મૂળ અર્થ
'freedom' is also love. પ્રેમ પણ છે.
   
1:18:17 Living, the art of living જીવવું, જીવવાની કળા
and the art of dying, together. અને મરવાની કળા, એકસાથે.
   
1:18:26 That brings about great love. એમાંથી મહાન પ્રેમ સધાય છે.
   
1:18:30 And love અને પ્રેમની પોતાની વિવેકબુદ્ધિ છે,
has its own intelligence,  
   
1:18:34 not the intelligence એ કપટી મનની બુદ્ધિ નથી.
of a cunning mind.  
   
1:18:40 Intelligence is something વિવેકબુદ્ધિ કે પ્રજ્ઞા
outside of the brain. એ મગજની બહારની વસ્તુ છે.
   
1:18:47 We will talk about that આપણે એને વિષે
tomorrow. આવતીકાલે વાત કરીશું.