Krishnamurti Subtitles

પ્રેમ, સ્વતંત્રતા, સારપ, સુંદરતા બધું એક જ છે

Bombay (Mumbai) - 12 February 1984

Public Talk 4



2:04 આ છેલ્લું પ્રવચન છે.
 
2:16 આપણે ગઇકાલે જીવવાની કળા વિષે
વાત કરતાં હતાં.
  
2:23 મને લાગે છે આપણે તેમાં
ઘણું વધુ ઊંડા ઊતરવું જોઈએ.
  
2:36 મોટાભાગના લોકોએ આને વિષે
બહુ જ થોડો વિચાર કર્યો હોય છે,
  
2:42 આપણે ભાગ્યે જ જીવન શું છે એના
મૂળ સ્વરૂપની અંદર તથા એને કેવી રીતે
  
2:53 જીવવું એ વિષે તપાસ કરી હોય છે.
 
2:58 આપણું રોજિંદું જીવન, એની બધી
ગંદી ધમાચકડી, ક્ષણભંગુર ખુશીઓ,
  
3:09 અને અતિશય પ્રમાણમાં મનોરંજન,
ધાર્મિક તેમ જ અન્ય પ્રકારનું.
  
3:20 આપણે લગભગ બધા જ શૈક્ષણિક
વિષયો ભણ્યા છીએ,
  
3:26 ડૉક્ટર, સર્જન, ઇજનેર
બનવામાં વર્ષો
  
3:31 વિતાવ્યાં છે,
 
3:41 અને ઇજનેર ક્યારેય
નથી પૂછતો કે ‘કેવી રીતે’.
  
3:46 એ ભણ્યો છે,
કદાચ પાંચ કે છ વર્ષો,
  
3:53 એ વિપુલ પ્રમાણમાં
માહિતી, દબાણ, તણાવ,
  
3:58 ભૌતિક દ્રવ્ય
વગેરે શીખ્યો છે,
  
4:03 એ ક્યારેય નથી પૂછતો કે પુલ કેવી રીતે
બનાવવો, કારણ કે એ એનું કામ છે.
  
4:11 પરંતુ આપણે, આપણા જેવા સામાન્ય લોકો
કાયમ એવું પૂછે છે કે ‘કેવી રીતે’.
  
4:22 હું એવું જીવન કેવી રીતે જીવું,
કે જેમાં એક પણ સંઘર્ષ ન હોય,
  
4:33 આપણા રોજિંદા દુર્ભાગી જીવન
 
4:35 સાથે સંકળાયેલી હોય એવી
એક પણ સમસ્યા ન હોય.
  
4:44 આપણે હંમેશાં ફેલાવો વધારવા માટે,
ક્યાંક પહોંચવા માટે મથતા હોઈએ છીએ,
  
4:50 અને જ્યારે આપણી સામે એક પ્રશ્ન,
એક પડકાર મૂકવામાં આવે છે, જેમ કે:
  
4:57 શું એવું જીવન જીવવું શક્ય છે
જેમાં કોઈ સમસ્યા ન હોય,
  
5:08 જેમાં કોઈ સંઘર્ષ ન હોય,
 
5:14 જ્યારે તમે આ પ્રશ્ન સાંભળો,
ત્યારે તમે કહો છો,
  
5:17 ‘હા, સાંભળવામાં સારું લાગે છે,
પણ મને કહો કે આ કેવી રીતે કરવું’,
  
5:24 આની રીત કઈ છે,
પદ્ધતિ કઈ છે,
  
5:27 જેથી આપણે મહાન શાંતિમય
જીવન જીવી શકીએ,
  
5:33 જેમાં આંતરિકપણે
અત્યંત વિસ્મયનો ભાવ,
  
5:40 અતિશય સુંદરતાનો ભાવ હોય.
 
5:46 પછી આપણે કહીએ છીએ, ‘મને કહો કેવી રીતે’.
 
5:51 મને લાગે છે કે આપણે આ મનમાંથી સદંતર
કાઢી નાખવું જોઈએ, શૈક્ષણિક વિષયોમાં નહીં,
  
5:59 પણ માનસિક વિશ્વમાં
આપણે ક્યારેય એવું ન પૂછવું જોઈએ કે,
  
6:04 - જો હું આદર સહિત દર્શાવી શકું તો -
 
6:09 ‘કેવી રીતે’.
ક્યારેય કોઈને પણ ન પૂછો કે, ‘કેવી રીતે’!
  
6:16 અન્ય લોકો તમને માત્ર
એક પદ્ધતિ, એક રીત આપી શકે,
  
6:21 જે પછી એક નવું બંધન
બની જાય છે,
  
6:27 એક નવો ફંદો
જેમાં તમે ફસાઈ જાવ છો.
  
6:33 માટે આપણે આજની સાંજે
આ પ્રશ્નની અંદર જવું જ રહ્યું.
  
6:40 આપણે યુદ્ધો વિષે વાત કરી છે,
 
6:46 આપણે માણસો વિષે વાત કરી છે,
 
6:48 જેઓ બાળપણથી માનસિક રીતે
દુભાયેલા છે,
  
6:55 પોતાનાં માં-બાપ તરફથી, પોતાની શાળા,
મહાવિદ્યાલય, વિશ્વવિદ્યાલય તરફથી,
  
7:02 પોતાનાં કુટુંબો તરફથી દુભાયેલા છે
- આપણે સહુ જખમી લોકો છીએ.
  
7:09 અને તે જખમ
અનિવાર્યપણે ભયને જન્મ આપે છે.
  
7:15 આપણે ભય વિષે
ઘણીબધી વાત કરી.
  
7:19 અને આપણે સમય વિષે
પણ વાત કરી.
  
7:24 માત્ર ઘડિયાળ મુજબનો
કાલક્રમિક સમય જ નહીં,
  
7:32 પરંતુ સિદ્ધિ મેળવવા માટેના
માનસિક સાધન તરીકેનો સમય:
  
7:41 હું આ છું,
પણ હું તે થઈશ,
  
7:47 હું હિંસક છું,
હું એક દિવસે અહિંસક થઈશ.
  
7:56 ‘જે છે’ તેમાંથી ‘જે હોવું જોઈએ’
તરફની આ સતત હિલચાલ
  
8:03 એ પણ સમયનો ઘટક છે.
 
8:09 કારણ કે સમય આપણા સહુ માટે
બહુ મહત્ત્વનો છે,
  
8:13 માત્ર ભૌતિક સમય જ નહીં
- અહીંથી ત્યાં જવા માટેનો -
  
8:23 પરંતુ એ આદર્શ પણ
જે વિચારે ઉપજાવેલો છે:
  
8:32 એક આદર્શની પ્રાપ્તિ મેળવવી
એ પણ સમય માગે છે.
  
8:37 આમ આપણે સમયથી બદ્ધ છીએ.
 
8:44 લેખકો અને કેટલાક અન્ય લોકોએ
પૂછ્યું છે,
  
8:50 શું સમયને અંત છે,
શું સમય અટકી જાય ખરો.
  
8:59 અને આપણે અહીં ગઈકાલે તેમ જ
બીજાં બધાં પ્રવચનો દરમિયાન કહ્યું તેમ,
  
9:05 આપણે આમાં સહભાગી છીએ.
 
9:08 આ કોઈ ભાષણ નથી
- હું આ દસ વાર કહીશ.
  
9:19 કૃપા કરીને એની તરફ
ધ્યાન ન આપો.
  
9:24 આ કોઈ પણ રીતે તમને
વિવિધ શૈક્ષણિક વિષયો બાબતે
  
9:32 માહિતગાર કે સૂચિત કરવા માટે નથી,
જે કામ એક ભાષણ કરે છે.
  
9:40 પરંતુ આ તમારી અને વક્તાની વચ્ચે
એક વાતચીત છે,
  
9:51 જીવન વિષે વાતચીત, જીવનની
અસાધારણ જટિલતા વિષે વાતચીત,
  
10:00 અતિશય વેદનાનો ભાવ,
વ્યગ્રતા, અસાધ્ય એકલતા,
  
10:12 અને માનવોએ વહાવેલાં
અખૂટ આંસુઓ,
  
10:19 પ્રેમ પામવાની ઇચ્છા હોવી
અને ક્યારેય પ્રેમ ન મળવો,
  
10:26 અથવા જો કોઈ તમને પ્રેમ કરે,
 
10:29 તો કાયમ એના ચાલ્યા જવાનો
ભય અને પીડા.
  
10:37 તો આપણે આ બધી બાબતો વિષે
વાત કરી છે.
  
10:41 અને જો આપણામાંથી કેટલાક,
કદાચ બહુ થોડાક, દસ જણ પણ,
  
10:50 જેઓ ખરેખર ગંભીર હોય
- સાચા અર્થમાં પ્રામાણિક,
  
10:59 એવી પ્રામાણિકતા
જે વિચલિત ન થઈ શકે,
  
11:03 એવી અખંડતા
જેને કદી ન તોડી શકાય,
  
11:08 ગમે તેવા સંજોગોમાં પણ -
 
11:13 જો આવા લોકો હોય,
થોડાક પણ,
  
11:19 તો પછી આપણે સમાજમાં
આમૂલ પરિવર્તન સાધી શકીએ.
  
11:27 આપણે સમાજ વિષે વાત કરી.
આપણે જે છીએ તે સમાજ છે.
  
11:34 આપણે આ સમાજ બનાવ્યો છે,
આ ગંદો, પાશવી, ઝેરીલો
  
11:45 - તમે જાણો છો આ
આધુનિક સમાજ કેવો છે.
  
11:49 આપણે આના માટે જવાબદાર છીએ,
આપણામાંથી દરેક જણ.
  
11:54 અને સમાજના માળખામાં અને
મૂળ સ્વરૂપમાં આમૂલ, પાયાનું
  
12:00 પરિવર્તન સાધવા માટે
આપણે પોતાની જાતમાં
  
12:10 જબરદસ્ત પરીક્ષણમાંથી
પસાર થવું પડે,
  
12:16 સૈદ્ધાંતિક રીતે નહીં,
સમસ્યાલક્ષી કે તત્ત્વજ્ઞાનની રીતે નહીં,
  
12:23 પરંતુ એ જોવું કે
ખરેખર આપણે શું છીએ.
  
12:30 અને એ હકીકતનો સામનો કરવો,
એનાથી પલાયન ન કરવું,
  
12:37 એની અંદર ખૂબ ઊંડા ઊતરવું.
 
12:41 અને કદાચ એના પછી
આપણામાંથી થોડાક લોકો
  
12:46 વાસ્તવમાં એક અલગ સંસ્કારિતા
લાવી શકે.
  
12:57 તથા, આપણે ગઈકાલે કહ્યું તેમ,
ઓછામાં ઓછું આજની સાંજ પૂરતું,
  
13:04 આપણે ગંભીર, પ્રામાણિક રહીએ.
 
13:08 એટલે કે,
શબ્દ એ વસ્તુ નથી,
  
13:18 વિગતવાર નિવેદન
એ વાસ્તવિકતા નથી,
  
13:22 એક પર્વતનું વર્ણન,
ભલે ગમે તેટલું સુંદર હોય,
  
13:28 ભૂરા આકાશમાં એક પર્વત
તેમ જ ઘેરા પડછાયાઓ વિષે
  
13:34 એક મહાન કાવ્ય લખવું,
 
13:37 એ બધાં વર્ણનો અને ચિત્રો
એ કાંઈ વાસ્તવિક પર્વત નથી.
  
13:43 પરંતુ મોટાભાગના લોકો
વર્ણનથી, વિગતવાર નિવેદનથી
  
13:49 સંતુષ્ટ હોય છે,
 
13:52 પછી આપણે એ વિગતવાર નિવેદનમાંથી
એક આદર્શ બનાવીએ છીએ,
  
13:59 અને ત્યાર પછી એ આદર્શને અનુસાર
જીવવા મથીએ છીએ,
  
14:03 જે ફરી પાછું
સંઘર્ષોની હારમાળા જ બને છે.
  
14:09 આપણે પાછલાં થોડાં વર્ષો દરમ્યાન
તેમ જ અહીંનાં
  
14:15 છેલ્લાં ત્રણ પ્રવચનોમાં
આ બધી વાતો કરી.
  
14:20 કૃપયા એ યાદ રાખો
કે તમે અને વક્તા
  
14:29 સાથે મળીને ઊંડાણથી,
ગંભીરતાથી,
  
14:34 અને અતિશય પ્રામાણિકતાથી
કાળજીપૂર્વકની તપાસ કરી રહ્યાં છીએ,
  
14:43 કે એવું જીવન કેવી રીતે જીવવું
જે ખરેખર એક મહાન કળા હોય.
  
14:55 તો ચાલો, આપણે વધુ તપાસ કરવાનું
શરૂ કરીએ.
  
15:07 શીખવા માટે નમ્રતા આવશ્યક છે,
ખરું કે નહીં?
  
15:17 નમ્રતા.
વિનમ્રતા કે દીનતા નહીં,
  
15:24 દૂરથી સ્વીકારનો
ભાવ નહીં,
  
15:33 પણ શીખવા માટે આપણને
અતિશય નમ્રતાની જરૂર પડે છે.
  
15:40 પરંતુ મોટાભાગના લોકોમાં
એ નમ્રતાનું લક્ષણ નથી હોતું
  
15:47 - તમે જેમનો આદર કરતાં હો તેમના માટે નહીં, એ નમ્રતા નથી,
 
15:56 એ તો માત્ર સત્તાધિકારનો
સ્વીકાર છે,
  
16:02 અને તમે સત્તાધિકારની
પૂજા કરો છો.
  
16:04 આજે સવારે જે બની રહ્યું છે
તે તમે જોયું.
  
16:13 તો, નમ્રતા જીવનમાં રહેલાં
પરિબળોમાંનું એક છે,
  
16:23 ઘમંડ નહીં, કે આડંબર નહીં.
 
16:28 એવો માણસ જે અતિશય
જ્ઞાન ધરાવે છે,
  
16:32 એ જ્ઞાન એનામાં
આપબડાઈની ભાવના લાવે છે,
  
16:37 અને એ એક મિથ્યાભિમાની માણસ છે,
 
16:40 એ એવો માણસ છે જેણે
હોદ્દો, સત્તા, ધન પ્રાપ્ત કર્યું છે,
  
16:48 અને પછી એ આડંબર જ
નમ્રતા બનવાનો યત્ન કરે છે.
  
16:55 તમે આ બધું નથી જાણતાં?
 
16:59 અને નમ્રતાનો જન્મ
આડંબરમાંથી નથી થતો.
  
17:13 જીવનની અસાધારણ જટિલતાને
સમજવા માટે
  
17:17 નમ્રતા આવશ્યક છે.
 
17:24 અને નમ્રતા... સ્વતંત્રતા સહિત.
 
17:34 આપણે વિચારીએ છીએ કે
આપણે સહુ સ્વતંત્ર છીએ,
  
17:37 આપણને જે કરવું હોય તે કરવા માટે,
આપણને જે જોઈતું હોય તે માટે,
  
17:41 આપણી ઈચ્છાઓની પૂર્તિ માટે,
 
17:46 - આ સમાજની રચના છે,
 
17:52 દરેક માણસ પોતાને જે કરવાની
ઇચ્છા હોય તે કરવા સ્વતંત્ર છે.
  
18:00 બરાબર?
તમે સહુ આવું કરો છો.
  
18:05 તમે પૈસાદાર બનવા માગો છો,
તમારી જાતને અભિવ્યક્ત કરવા માગો છો,
  
18:09 તમે પોતાને રસ્તે જ
ચાલવા માગો છો,
  
18:13 તમે તમારાં મંતવ્યો અને નિષ્કર્ષો વિષે
બહુ દૃઢ છો.
  
18:20 તમે પસંદગી કરવા સ્વતંત્ર છો.
 
18:26 અને આને આપણે સ્વતંત્રતા કહીએ છીએ.
 
18:30 અને તમે જોશો કે આ સ્વતંત્રતાએ
જગતમાં શું કર્યું છે,
  
18:37 અતિશય ગૂંચવણ પેદા કરી છે,
 
18:42 વિશ્વમાં વિધ્વંસ ફેલાવ્યો છે,
 
18:45 દરેક માણસ પોતાની જ ખાસ ઇચ્છાને
અભિવ્યક્ત કરે છે – સ્પર્ધાત્મક.
  
18:57 અને આને આપણે સ્વતંત્રતા કહીએ છીએ.
 
19:02 માટે આપણે એ તપાસવું જ રહ્યું
કે સ્વતંત્રતા એટલે શું.
  
19:10 મહેરબાની કરીને આ પ્રશ્ન
તમારી જાતને પૂછો.
  
19:18 શું સ્વતંત્રતા
એ પસંદગીની બાબત છે?
  
19:28 તમે પસંદગી કરવા માટે સ્વતંત્ર છો,
અહીંથી ત્યાં જવા માટે સ્વતંત્ર છો,
  
19:35 જુદાજુદા પ્રકારનું કામ કરવા માટે
સ્વતંત્ર છો
  
19:38 - તમને એક ન ગમે,
તો તમે બીજું કરો.
  
19:44 તમારી જાતને અભિવ્યક્ત કરવા સ્વતંત્ર છો,
તમને ગમે તેમ વિચારવા માટે,
  
19:49 એને અભિવ્યક્ત કરવા માટે સ્વતંત્ર છો,
- કદાચ લોકશાહી સમાજમાં,
  
19:55 એકહથ્થુ સત્તાવાળા દેશોમાં નહીં,
ત્યાં એ સ્વતંત્રતા નથી.
  
20:03 તો, સ્વતંત્રતા એટલે શું?
 
20:07 કારણ કે એ આપણા જીવનનો
ભાગ છે.
  
20:11 આપણે ગઈકાલે કહ્યું તેમ,
મૃત્યુ આપણા જીવનનો ભાગ છે.
  
20:19 જીવવું તથા મરવું.
 
20:24 આપણે બહુ કાળજીપૂર્વક
એ વાત કરી,
  
20:28 કે શું મૃત્યુ તથા જીવન બંને
સાથે મળીને જીવી શકે.
  
20:39 આપણે ગઈકાલે દર્શાવ્યું તેમ,
 
20:43 એમાં વિપુલ પ્રમાણમાં અવધાનની,
 
20:47 વિપુલ પ્રમાણમાંતપાસની અને
અતિશય વિવેકબુદ્ધિની જરૂર પડે છે
  
20:52 - મૃત્યુ સાથે જીવવાની કળા.
 
21:01 આપણે તે વિષે વાત કરી.
 
21:05 અને એવી જ રીતે,
 
21:08 આપણે સ્વતંત્રતા એટલે શું એ વિષે
સાથે મળીને વાત કરવી જ જોઈએ.
  
21:15 શું એનું ખરેખર અસ્તિત્વ છે?
 
21:19 “સ્વતંત્રતા’ શબ્દનો એક મૂળ અર્થ
‘પ્રેમ’ પણ છે.
  
21:33 અને શું પ્રેમ
એ પસંદગીની બાબત છે?
  
21:44 માટે આપણે પોતાને માટે શોધી કાઢવું પડે
કે યથાર્થ સ્વતંત્રતા એટલે શું.
  
21:53 કશાકમાંથી સ્વતંત્રતા
 
21:57 - પીડામાંથી, વ્યગ્રતામાંથી.
‘માંથી’ સ્વતંત્રતા.
  
22:06 અને શું સ્વતંત્રતા છે ખરી?
કશાક’માંથી’ નહીં, તમે સમજો છો?
  
22:16 જો કશાકમાંથી સ્વતંત્રતા હોય,
તો તે માત્ર એક પ્રતિક્રિયા છે.
  
22:23 તે એવું છે જાણે એક જેલમાં રહેલો માણસ
કહે કે, ‘મારે જેલની બહાર નીકળવું જ પડે.’
  
22:31 આપણે માનસિક રીતે એક જેલમાં
જીવીએ છીએ,
  
22:38 અને જ્યારે તે પીડાદાયક, ગંદું,
અસંતોષકારક બની જાય,
  
22:47 ત્યારે આપણને એમાંથી
સ્વતંત્રતા જોઈએ છે.
  
22:52 એટલે અમે કહીએ છીએ કે
કશાકમાંથી સ્વતંત્રતા
  
22:57 એ બીજા પ્રકારની
જેલમાં હોવા જેવું જ છે.
  
23:05 શું આપણે એકબીજાને મળીએ છીએ,
કે હું મારી જાત સાથે વાત કરી રહ્યો છું?
  
23:15 તો સ્વતંત્રતા એટલે શું?
 
23:20 અડગ સ્વતંત્રતાનો
આ આંતરિક,
  
23:26 પ્રમાણભૂત,
ગહન ભાવ
  
23:32 - કશાકમાંથી નહીં.
 
23:38 એ સ્વતંત્રતા એટલે શું?
 
23:43 શું આપણે સાથે મળીને
આમાં તપાસ કરી શકીએ,
  
23:50 વક્તા જે કહે છે
એને સ્વીકારી લેવાનું નથી,
  
23:56 કારણ કે આપણે આ વાત થઈ ચૂકી છે.
 
23:58 જો તમે વક્તા જે કહે છે
એને સ્વીકારી લો,
  
24:02 તો પછી તમે ફરીથી સત્તાને અનુસરવાના
પુરાણા ઢાંચામાં પાછા આવી જાવ.
  
24:10 પછી વક્તા
તમારો ગુરુ બની જાય,
  
24:13 અને વક્તા
બધા ગુરુઓને નકારે છે.
  
24:18 આધ્યાત્મિક જગતમાં
 
24:21 - જો આપણે ‘આધ્યાત્મિક’
શબ્દનો ઉપયોગ કરી શકીએ તો -
  
24:27 સત્તાધિકાર એક પાપ છે.
 
24:34 માટે, ચાલો, સાથે મળીને તપાસ કરીએ
કે સ્વતંત્રતા એટલે શું.
  
24:50 કદાચ તમે ક્યારેય
એ પ્રશ્ન નથી પૂછ્યો.
  
25:00 તમે સહુ કશાકમાંથી
પલાયન કરવા માગો છો.
  
25:05 હું એકલો છું – અને મોટાભાગના લોકો
ખૂબ જ એકલવાયા હોય છે -
  
25:14 તેઓ સહુ વિવિધ પ્રકારના
મનોરંજન, ધર્મ વગેરે મારફત
  
25:20 પલાયન કરવા માગે છે.
 
25:24 પરંતુ શું એવી સ્વતંત્રતા છે
જે પ્રતિક્રિયા ન હોય?
  
25:40 અને તે શોધવા માટે, માણસે એ
તપાસ કરવી પડે કે પ્રેમ એટલે શું.
  
25:49 શું પ્રેમ એક પ્રતિક્રિયા છે?
 
25:57 શું પ્રેમ આકર્ષણ છે,
શારીરિક કે કોઈ અન્ય?
  
26:05 મહેરબાની કરીને
સાચો જવાબ શોધી કાઢવા માટે
  
26:12 આ પ્રશ્નો
તમારી જાતને પૂછો.
  
26:18 કોઈ પ્રશ્નનો સાચો જવાબ
તમે કેવી રીતે શોધો?
  
26:26 વક્તાએ પ્રશ્ન પૂછ્યો,
 
26:31 તમે સ્વાભાવિકપણે એનો જવાબ આપો છો,
જો તમે વિચારી રહ્યાં હો,
  
26:39 પ્રશ્ન સાથે આગળ જઈ રહ્યાં હો,
તો પછી તમે એ પ્રશ્નનો પ્રતિભાવ આપો છો.
  
26:45 પછી વક્તા તમારા પ્રતિભાવનો
જવાબ આપે છે.
  
26:53 આ છે ખરો સંવાદ.
 
26:57 તમારા પ્રતિભાવનો જવાબ,
પછી તમે મારા પ્રતિભાવનો પ્રતિભાવ આપો.
  
27:07 બરાબર? આપણે થોડાક અંશે
આ રીતે ચાલી રહ્યાં છીએ?
  
27:12 જેથી બંને છે - પ્રશ્ન અને જવાબ,
જવાબ અને પ્રશ્ન.
  
27:23 જો આપણે આ જવાબ-સવાલ,
સવાલ-જવાબ ચાલુ રાખીએ,
  
27:32 ગંભીરતાપૂર્વક, ઉત્કટતાપૂર્વક,
 
27:36 તો પછી એ પ્રક્રિયામાં
તમે અલોપ થઈ જાવ છો
  
27:40 અને વક્તા અલોપ થઈ જાય છે,
માત્ર પ્રશ્ન જ રહે છે, તમે સમજો છો?
  
27:47 ત્યાર પછી તે પ્રશ્નમાં જ
શક્તિ રહેલી હોય છે.
  
27:55 મહેરબાની કરીને સંમત ન થાવ,
આને તમારી જાતે ચકાસી જુઓ.
  
28:03 આ એક કળી જેવું છે, ગુલાબની કળી.
 
28:10 જો પ્રશ્નને અવકાશમાં છોડી દેવામાં આવે,
જેવો છે તેવો, તો એ એક કળી જેવું છે
  
28:17 જે ધીરેધીરે ઊઘડે છે
અને પોતાના સ્વભાવને, એ પ્રશ્નની ગહનતાને
  
28:24 પ્રગટ કરે છે, એને એની પોતાની
શક્તિ, ઊર્જા, ઝુંબેશ હોય છે.
  
28:33 એ છે સંવાદ,
 
28:36 કોઈ અન્ય માણસ કહે તે
માત્ર સ્વીકારી લેવાનું નથી.
  
28:44 તો આપણે પૂછીએ છીએ,
 
28:49 શું સ્વતંત્રતા – કશાકમાંથી નહીં –
એ પ્રેમ છે?
  
28:58 અને શું પ્રેમ એક પ્રતિક્રિયા છે?
 
29:03 એટલે કે, હું એક સુંદર સ્ત્રીને, કે પુરુષને,
કે એક અદ્દભુત પ્રતિમાને જોઉં છું
  
29:13 - મને એને મેળવવાનું ગમે,
મને એને મારી દીવાલ ઉપર ગોઠવવું ગમે,
  
29:20 રોજ રોજ એને જોવું ગમે,
 
29:23 અને દરેક વખતે હું એને જોઉં,
ત્યારે એ જુદું લાગે,
  
29:27 એ એક ભવ્ય કલાકૃતિ છે.
 
29:32 અને આપણામાંના મોટાભાગના લોકો માટે
 
29:38 પ્રેમનું અસ્તિત્વ
કદાચ છે જ નહીં.
  
29:42 મહેરબાની કરીને,
હું આ માત્ર પૂછી રહ્યો છું,
  
29:47 હું એમ કહેતો નથી કે
એનું અસ્તિત્વ નથી.
  
29:50 આપણામાંના મોટાભાગના લોકો કદાચ
જાણતા જ નથી કે એ શું છે.
  
29:55 આપણે આકર્ષણને જાણીએ છીએ,
આપણે કોમળતાને, દયાને જાણીએ છીએ,
  
30:04 આપણે અપરાધભાવને, પશ્ચાતાપને
અને ઈર્ષાને જાણીએ છીએ.
  
30:15 આ કાગડાઓ બહુ કર્કશ અવાજ
કરે છે – હું દિલગીર છું.
  
30:22 શું એ બધું પ્રેમ છે?
 
30:27 તમે મારો પ્રશ્ન સમજો છો?
 
30:31 જો એ પ્રેમ નથી,
તો પ્રેમને કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી.
  
30:43 ત્યાર પછી એ છે સ્વતંત્રતા,
 
30:50 જે કોઈ પ્રતિક્રિયામાંથી
જન્મેલી નથી.
  
31:01 તમે એક ખ્રિસ્તી હો,
 
31:05 અને બુદ્ધિજીવી હોવાને લીધે,
કદાચ તમે બૌદ્ધ બની જાવ.
  
31:15 તમે પસંદગી કરી છે, તમે બૌદ્ધ
બનવા સ્વતંત્ર છો,
  
31:20 કારણ કે બૌદ્ધ ધર્મ બૌદ્ધિક રીતે
ઘણો વધુ સક્રિય છે, રસપ્રદ છે,
  
31:27 એમાં અતિશય ઊંડાણ છે
વગેરે.
  
31:33 અને તમે એકમાંથી મુક્ત થઈને
બીજામાં ફસાવ છો.
  
31:45 અને તમારા પોતાના
અમુક ખાસ દેવને નકારીને,
  
31:48 તમે કદાચ બુદ્ધને
પ્રેમ કરતા હો.
  
31:54 અને આને સ્વતંત્રતા કહેવામાં આવે છે.
 
32:02 કાગડાઓ સ્વતંત્ર છે!
 
32:12 આ સમજવું
બહુ મહત્ત્વનું છે,
  
32:15 બૌદ્ધિક રીતે નહીં,
શાબ્દિક રીતે નહીં,
  
32:21 પણ આની ગહનતા
અને આની સુંદરતા.
  
32:28 જ્યારે આપણે જીવવાની કળા વિષે
 
32:31 વાત કરીએ ત્યારે આપણે
એ પણ પૂછવું જોઈએ કે,
  
32:36 સુંદરતા એટલે શું?
 
32:45 ભવ્ય સ્થાપત્ય,
યુરોપનાં દેવળો,
  
32:50 વિશ્વનાં ભવ્ય મંદિરો
અને મસ્જિદો,
  
32:53 મહાન સ્થપતિઓ, મહાન ચિત્રકારો,
 
33:02 મહાન શિલ્પીઓએ બનાવેલાં
- માઇકલએન્જેલો, આહ!
  
33:11 જ્યારે તમે એ બધું જુઓ,
તો એ સુંદર છે.
  
33:15 તો શું સુંદરતા માનવરચિત છે?
 
33:23 કૃપયા, આ શોધવા માટે
તમારાં મગજોને કામે લગાડો.
  
33:29 વાઘ માનવરચિત નથી,
ભગવાનનો આભાર!
  
33:37 ખેતરમાં એક એકલું વૃક્ષ,
એકાકી,
  
33:45 જૂના અદ્દભુત વૃક્ષની
સઘળી ભવ્યતા સહિત
  
33:51 - એ માનવરચિત નથી.
 
33:54 પરંતુ જે પળે તમે વૃક્ષનું રંગીન
ચિત્ર બનાવો, તે માનવરચિત છે,
  
33:59 અને તમે એને વખાણો છો,
તમે એ મહાન કળાકાર દ્વારા
  
34:05 બનાવાયેલા ચિત્રને જોવા માટે
સંગ્રહાલયની મુલાકાત લો છો.
  
34:10 આપણું જીવન, જે
જીવવાની કળાનો ભાગ છે,
  
34:20 એ સ્વતંત્રતાની
ગહનતા, સુંદરતા
  
34:24 અને સારપ સમજવા માટે છે.
 
34:33 અને સુંદરતા
 
34:40 - ચિત્ર, કાવ્ય,
અદ્દભુત લેખક વગેરે નહીં -
  
34:49 પણ સુંદરતા એટલે શું?
 
34:51 એક સુંદર પુરુષ,
એક સુંદર સ્ત્રી,
  
34:54 એક ચહેરો જેમાં ઊંડાણ હોય.
 
35:03 જીવનમાં એ
સૌંદર્યલક્ષી ગુણધર્મ વિના,
  
35:10 જે આવે છે સંવેદનશીલતામાંથી,
 
35:13 જે ઉદ્ભવે છે
સઘળી ઇન્દ્રિયોની ક્રિયામાંથી,
  
35:21 કોઈ એક ખાસ ઇન્દ્રિય,
અથવા બે, કે ત્રણ ઇન્દ્રિયો નહીં,
  
35:26 પરંતુ ઇન્દ્રિયોની
સંપૂર્ણ ગતિવિધિ.
  
35:34 નિ:શંક, સુંદરતા ત્યારે હોય છે
જ્યારે સ્વની હાજરી નથી હોતી.
  
35:40 તમે સમજો છો?
 
35:46 જ્યારે હું નથી,
ત્યારે સુંદરતા છે.
  
35:52 જ્યારે હું નથી,
ત્યારે પ્રેમ છે.
  
36:01 અને એટલે પ્રેમ, સ્વતંત્રતા,
સારપ, સુંદરતા આ બધું એક છે.
  
36:09 કશુંક અલગ અલગ નથી,
જેની પાછળ પડીએ એવું કશું નથી,
  
36:16 માણસ સુંદરતાની પાછળ પડે છે અને
પોતાની બાકીની જિંદગી એમાં વિતાવે છે.
  
36:22 પણ આ બધું એકબીજા સાથે સંકળાયેલું છે.
 
36:28 સારપ, એ શબ્દ,
જો કે છે ઘણો જૂનો,
  
36:35 પણ એ જ શબ્દમાં
અસાધારણ ગહનતા છે.
  
36:41 સારપની ગહનતાને
ત્યારે જ અનુભવી શકાય,
  
36:46 જ્યારે સ્વતંત્રતા હોય,
 
36:49 જ્યારે પ્રેમ હોય, સુંદરતા હોય.
 
37:01 આપણે સાથે મળીને આ અસાધારણ
સમસ્યા વિષે વાત કરવી જ જોઈએ,
  
37:07 જેમ ગઈકાલે આપણે મૃત્યુ અને
દુ:ખ સહન કરવા વિષે કરી હતી,
  
37:13 આપણે ધર્મ એટલે શું એ વિષે
તપાસ કરવી જ જોઈએ,
  
37:18 કારણ કે એ આપણા
જીવનનો ભાગ છે.
  
37:29 સાચો ધર્મ એટલે શું
એ શોધી કાઢવાનું છે
  
37:36 - આ બધી ઢોંગી વસ્તુઓ નહીં
જે દુનિયામાં ચાલી રહી છે -
  
37:39 માફ કરજો, જો તમે ખ્રિસ્તી હો,
તો વક્તા જે કહી રહ્યો છે
  
37:42 એનાથી અસ્વસ્થ ન થતા,
 
37:46 હિન્દુઓ પણ મહેરબાની કરીને
અસ્વસ્થ કે ગુસ્સે ન થતા
  
37:52 - આ બધી અંધશ્રધ્ધાઓની જાળ છે,
 
37:57 માન્યતાઓની, આશાઓની જાળ છે
 
38:02 જે ભયમાંથી જન્મેલી છે.
તમે ઈશ્વરને ઉપજાવો છો.
  
38:10 એ બધી જ ધાર્મિક વિધિઓ
તથા બધી જ વસ્તુઓ જે ચર્ચમાં,
  
38:17 દેવળમાં,
મંદિરમાં અને મસ્જિદમાં છે,
  
38:21 એ વિચાર દ્વારા એકત્ર કરાયેલી છે.
 
38:26 કોઈ એ વાતને નકારી શકે નહીં.
 
38:30 અને આપણે દર્શાવ્યું છે કે
વિચાર એક ભૌતિક પ્રક્રિયા છે,
  
38:38 કારણ કે વિચાર
અનુભવ, જ્ઞાન, સ્મૃતિ ઉપર આધારિત છે,
  
38:44 જે બધું મગજમાં સંગૃહીત છે
અને મગજના કોષોમાં રહેલું છે,
  
38:52 આથી એ ભૌતિક પ્રક્રિયા છે.
 
38:57 વિચાર જે કાંઈ સર્જન કરે છે
તેને પવિત્રતા સાથે કોઈ જ સંબંધ નથી.
  
39:04 તમે વિચારે ઉપજાવેલી વસ્તુઓની
પૂજા ભલે કરો,
  
39:10 તમે તમારા ગુરુની અને
તમારાં શાસ્ત્રોની પૂજા ભલે કરો
  
39:15 - બાઇબલ, કુરાન,
જે કોઈ પુસ્તકો તમે વાંચતાં હો તે,
  
39:19 કહેવાતું ધાર્મિક સાહિત્ય -
 
39:22 પરંતુ તે બધું જ
વિચારની નીપજ છે,
  
39:28 સીધેસીધું ઈશ્વરના મુખેથી
કે મૂળ સ્રોતમાંથી આવેલું નથી.
  
39:38 તે બધું ધર્મ નથી.
ખરું?
  
39:45 મોટાભાગના લોકો માટે આને
સ્પષ્ટતાથી જોવું બહુ અઘરું હોય છે
  
39:51 કારણ કે આપણે હંમેશાં આપણા હ્રદયમાં
કશાક માટે આશા ધરાવતા હોઈએ છીએ,
  
39:59 જે આપણને બળ આપશે,
 
40:02 જે આપણને આપણી
જીવલેણ વેદનામાંથી મુક્ત કરશે.
  
40:09 આપણને કોઈ જોઈએ છે જે આપણને
રાહત આપે, ઉપર રહેલા પરમ પિતા.
  
40:17 હું તમને એક સરસ ટુચકો કહેવા માગું છું,
પણ હું નહીં કહું – આ એ માટેનો સમય નથી.
  
40:26 તો, આપણને કોઈ જોઈએ છે,
જે આપણને રાહત આપે,
  
40:33 કોઈક એવું જે આપણને
કહે કે શું કરવું,
  
40:36 કોઈ પૂજા કરવા માટે,
આપણી એકલતા અને નિરાશામાં
  
40:42 વળગી રહેવા માટે કોઈ જોઈએ છે.
 
40:47 જ્યારે આપણે આંસુ વહાવતા હોઈએ, ત્યારે
આપણને આપણો હાથ પકડનારું કોઈ જોઈએ છે.
  
40:56 અને આથી વિચાર આ બધા
અસાધારણ ભ્રમો ઉપજાવે છે,
  
41:04 જેમ કે ભગવાન, તમામ ધાર્મિક કર્મકાંડો,
 
41:08 બધી જ વસ્તુઓ જેની તમે મંદિરોમાં,
મસ્જિદોમાં અને દેવળોમાં ઉપાસના કરો છો,
  
41:14 - તે બધું જ
વિચારની નીપજ છે.
  
41:19 અને માટે અમે કહીએ છીએ કે,
તે બધું ધર્મ નથી.
  
41:28 તમે આ જોશો?
 
41:32 માત્ર બૌદ્ધિક રીતે નહીં, તો પછી તો એ
એક રમત બની જાય, મૂર્ખાઈભરેલી રમત,
  
41:40 પરંતુ જો તમે વાસ્તવિકપણે જુઓ
તો એનો કોઈ જ અર્થ નથી,
  
41:50 એ માત્ર એક છલના છે,
મિથ્યાચાર છે,
  
41:55 કારણ કે એને આપણા રોજિંદા જીવન સાથે
કશું જ લાગતુંવળગતું નથી.
  
42:05 તમારી પાસે અતિ પ્રાચીન તેમ જ
પ્રાગૈતિહાસિક કાળથી દરેક પ્રકારના
  
42:12 ભગવાન રહ્યા છે,
 
42:17 તથા આ ભગવાનો, અને દેવીઓ,
અને તેઓનાં કર્મકાંડોએ
  
42:22 માનવના મગજને,
માનવના પાશવીપણાને,
  
42:25 માનવનાં યુદ્ધોને બદલ્યાં નથી.
 
42:36 તમે તમારા ગુરુઓની પૂજા કરો,
તેઓને અનુસરો,
  
42:39 પણ તમે કોઈ યુદ્ધ
અટકાવવાના નથી,
  
42:42 તમે તમારું પોતાનું સમગ્ર અસ્તિત્વ
બદલવાના નથી.
  
42:46 તો આપણે એ તપાસ કરવી પડે
કે ધર્મ એટલે શું.
  
42:54 તપાસ કરવા માટે માણસે બધી
અંધશ્રદ્ધા કે વહેમોથી,
  
43:01 બધા સત્તાધિકારથી
કુદરતી રીતે જ મુક્ત હોવું જોઈએ.
  
43:09 તમે તેવું કરશો?
 
43:13 પુસ્તકની સત્તા,
પરંપરાની સત્તા,
  
43:18 તમારા પોતાના અનુભવના આધારે,
તમે પોતાને માટે
  
43:22 સર્જેલી સત્તા.
 
43:28 તમે આ બધું સમજો છો?
 
43:30 જેથી તમારું મન,
તમારું મગજ
  
43:36 દરેક પ્રકારના ભ્રમથી
મુક્ત રહે.
  
43:41 શું એ શક્ય છે?
 
43:44 કારણ કે મગજ ભ્રમોને,
દંતકથાઓને ઉપજાવે છે.
  
43:54 ગ્રીસની, પ્રાચીન ઇજિપ્તની
બધી પુરાણકથાઓ,
  
43:59 અને તમારી પોતાની ખ્રિસ્તી
અને હિન્દૂ પુરાણકથાઓ
  
44:05 - બધું જ વિચારનો
આવિષ્કાર છે,
  
44:13 સુપરસ્ટાર વગેરે.
 
44:22 શું મગજ ખરેખર
એ બધાંથી મુક્ત થઈ શકે?
  
44:30 મગજ ઘણા સૈકાઓથી
અનુબંધિત થયેલું છે,
  
44:38 પ્રચાર દ્વારા,
પરંપરા દ્વારા, પુસ્તકો દ્વારા
  
44:44 - કે ધર્મ શું છે.
 
44:49 તમે એનાથી મુક્ત થશો?
 
44:57 નાસ્તિક થઈ જવાનું નથી,
જે એક અન્ય પ્રતિક્રિયા જ છે,,
  
45:06 પરંતુ એવું મગજ હોવું
જે સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર હોય.
  
45:17 એ પોતાની જાતમાં
અતિશય પ્રમાણમાં પરીક્ષણ માગે છે,
  
45:24 દરેક વિચાર, દરેક કાર્યની ગતિવિધિ પ્રત્યે
અતિશય પ્રમાણમાં ધ્યાન માગે છે,
  
45:34 જેથી તમારું સમગ્ર અસ્તિત્વ
 
45:43 દરેક પ્રકારના ભ્રમથી
સંપૂર્ણપણે રહિત થઈ જાય,
  
45:50 જે સહેલું નથી કેમ કે આપણે
ઇચ્છાના મૂળ સ્વરૂપને સમજતાં નથી.
  
45:59 એ સુખસગવડ માટેની, થોડી મદદ માટેની
ઇચ્છા છે - તમે સમજો છો? -
  
46:08 જે ભ્રમોનું સર્જન કરે છે.
 
46:15 દિવ્યપ્રકાશ પામવાની ઇચ્છા,
તમને સહુને એ જોઈએ છે.
  
46:26 માટે આપણે એ તપાસવું પડે
કે ઇચ્છા એટલે શું.
  
46:33 તમે આ સમજો છો?
 
46:36 આપણે ગંભીરતાપૂર્વક, પ્રામાણિકતાપૂર્વક
તપાસવું પડે
  
46:45 - ઓછામાં ઓછું આ એક કલાક માટે -
 
46:49 પ્રામાણિકતાપૂર્વક તમારી જાત માટે
શોધી કાઢો કે ઇચ્છા એટલે શું,
  
46:57 કેમ ઇચ્છાએ આપણને આપણે જેવા છીએ
તેવા બનાવ્યા છે,
  
47:02 એકબીજા સાથે લડતા, સ્પર્ધાત્મક,
એકબીજાને ધિક્કારતા,
  
47:14 સત્તા માટેની ઇચ્છા.
 
47:21 સત્તા, પછી તે રાજકીય સત્તા હોય
કે પૂજારીની સત્તા હોય,
  
47:28 અથવા મંદિરમાં રહેલી
મૂર્તિની સત્તા હોય,
  
47:35 પતિની પોતાની પત્ની ઉપરની,
પોતાની પુત્રવધુઓ ઉપરની
  
47:41 સત્તા હોય
- તમે સમજો છો? – સત્તા.
  
47:47 એક માણસ પાસે અતિ જ્ઞાન હોય,
તો એ તેને અતિશય સત્તા આપે છે.
  
47:57 સત્તા કોઈ પણ સ્વરૂપે અનિષ્ટ,
કદરૂપી, પાશવી છે.
  
48:05 અને આપણને સહુને સત્તા જોઈએ છે
 
48:10 - સત્તાનો અર્થ છે પૈસા.
 
48:15 પૈસાનો અર્થ છે તમારે જે કરવું હોય
તે કરવાની સ્વતંત્રતા.
  
48:22 માટે માણસ પાસે એક એવું મગજ
 
48:27 હોવું જોઈએ જે બધા અધિકાર
અને સત્તાથી સ્વતંત્ર હોય.
  
48:33 તમે આ કરશો?
 
48:38 તમે આનો અભ્યાસ કરશો?
 
48:40 તમે આમાં ઊંડા ઊતરશો?
 
48:43 કે પછી તમે માત્ર સાંભળી રહ્યાં છો,
 
48:47 એક કલાક કશુંક સાંભળો છો
 
48:52 જે સાચું છે અને પછી અહીથી જાવ
ત્યારે આને ભૂલી જાવ છો.
  
48:57 તમે આવું કરવાનાં છો.
 
49:05 માટે જો તમે એવું કરવાનાં હો,
તો તમારે અહીં ન હોવું જોઈએ,
  
49:13 કારણ કે એ ઝેર તરીકે
કામ કરશે
  
49:18 - કશુંક સાચું સાંભળવું
અને એને જીવવું નહીં.
  
49:25 તો પછી તમારામાં સંઘર્ષ થશે,
 
49:32 અને સંઘર્ષ મગજને નષ્ટ કરે છે,
પતિત કરે છે.
  
49:39 માટે કાં તો ન સાંભળો, અથવા તમારા
સંપૂર્ણ હ્રદય અને મન સહિત સાંભળો,
  
49:48 જેથી શબ્દ જ ક્રિયા હોય.
 
49:55 એ બંને અલગ નથી.
 
50:00 તો શું તમારી પાસે એવું મગજ હોઈ શકે
જે બધી પરંપરાથી,
  
50:08 બધા સત્તાધિકારથી પૂરેપૂરું સ્વતંત્ર હોય
 
50:14 - તમારા પોતાના અધિકાર સહિત,
 
50:16 એટલે કે તમારી જાતમાં
જે આત્મવિશ્વાસ હોય છે,
  
50:21 એ તમને એક પ્રકારનો
સત્તાધિકાર આપે છે.
  
50:24 તમે સમજો છો, આ એક
બહુ જટિલ સમસ્યા છે.
  
50:28 પોલીસ અધિકારીની સત્તા,
સરકારની સત્તા, કાયદો
  
50:34 - જેનું દેખીતી રીતે જ તમે બિલકુલ
પાલન નથી કરતાં - કરવેરાની સત્તા.
  
50:41 શું બધું બરાબર છે,
શું હું...
  
50:48 તો, શું તમારું મગજ
આ બધાંથી સ્વતંત્ર થઈ શકે,
  
50:58 અને તે સ્વતંત્રતા
એક પ્રતિક્રિયા ન હોય,
  
51:01 કારણ કે તમે સત્તાધિકારના
મૂળ સ્વરૂપને સમજો છો,
  
51:05 તમે પરંપરાના
મૂળ સ્વરૂપને સમજો છો,
  
51:11 - જે છે માત્ર અનુસરણ કરવું,
યાંત્રિકપણે સ્વીકારવું,
  
51:17 જે મગજને પતિત કરે છે.
 
51:24 તમે એને જુઓ છો, અને તેથી એને
દૂર કરી દો છો, એ એક પ્રતિક્રિયા નથી.
  
51:31 જો તમે પ્રતિક્રિયા કરો, તો તમે
ફરી પાછા પુરાણા ઢાંચામાં પહોંચી જાવ છો.
  
51:38 માટે પછી આપણે પૂછી શકીએ,
ધર્મ એટલે શું.
  
51:42 તમે સમજો છો?
તો પછી જ તમે શોધી શકશો.
  
51:50 અને એમાં અભિપ્રેત છે ધ્યાન.
 
51:59 હું એ શબ્દનો પ્રયોગ કરી શકું?
 
52:07 કારણ કે એ શબ્દનો પ્રયોગ
દરેક પ્રકારના ગુરુએ,
  
52:14 અને ધનાઢ્ય ગુરુઓએ કર્યો છે,
 
52:19 તેઓનાં સત્તા અને હોદ્દાની મદદથી
 
52:22 તેઓ તમને શીખવે છે.
દુનિયાના વિભિન્ન ભાગોમાં
  
52:25 ઘણી નિશાળો છે,
 
52:27 જે તમને ધ્યાન શીખવે છે,
તિબેટની પધ્ધતિનું ધ્યાન.
  
52:33 - હે પ્રભુ, આ બધું કેટલું
બેવકૂફીભરેલું લાગે છે -
  
52:41 તિબેટનું, બૌદ્ધ,
હિન્દૂ, ઝેન,
  
52:48 અને તમારા પોતાના ગુરુ એક ખાસ
પ્રકારના ધ્યાનનો આવિષ્કાર કરે,
  
52:55 અને તમે એમાં પકડાઈ જાવ છો.
 
52:58 પરંતુ તમે ક્યારેય તપાસ નથી કરતાં,
 
53:01 - કારણ કે તમે કશુંક મેળવવા માટે
અતિ લોભી છો -
  
53:06 તમે ક્યારેય તપાસ નથી કરતાં
કે ધ્યાન એટલે શું.
  
53:10 એનો અર્થ શો છે?
કેવી રીતે ધ્યાન ધરવું તે નહીં.
  
53:17 જો તમે પૂછો કે ધ્યાન કેવી રીતે ધરવું,
તો એ બહુ સહેલું છે:
  
53:21 આમ કરો અને તેમ ન કરો,
દસ કલાક સુધી શીર્ષાસન કરો...
  
53:26 માથા ઉપર ઊભા રહો,
અમુક ખાસ મુદ્રામાં બેસો,
  
53:31 અમુક રીતે શ્વાસ લો,
તમારા મનનું, વિચારનું નિયંત્રણ કરો.
  
53:36 અને વિચારનું નિયંત્રણ કરનાર
નિયંત્રક કોણ છે?
  
53:42 તમે એ પૂછ્યું છે?
 
53:45 કોણ છે એ નિયંત્રક,
 
53:47 જ્યારે તમે ધ્યાનમાં તમારા વિચારનું
નિયંત્રણ કરવા માગતા હો છો,
  
53:51 અથવા જ્યારે તમે કામધંધા ઉપર,
કે બીજે ક્યાંક હો છો
  
53:55 - ત્યારે નિયંત્રક કોણ છે?
 
54:00 શું નિયંત્રક પણ વિચારનો જ ભાગ નથી?
 
54:04 ખરું? એ નથી કે?
 
54:09 એટલે કે, નિયંત્રક, જે પણ વિચાર જ છે,
એ વિચારનું નિયંત્રણ કરે છે.
  
54:17 આપણે જે રમત રમીએ છીએ
તે તમે સમજો છો?
  
54:25 તો, ધ્યાન એટલે શું?
 
54:32 આપણે જે ધ્યાન કરીએ છીએ
તે ઇચ્છામાંથી ઉદ્ભવેલું છે.
  
54:41 નહીં? આપણે મનની શાંતિ
પ્રાપ્ત કરવા માગીએ છીએ
  
54:47 - એનો જે કોઈ અર્થ હોય તે,
મને ખબર નથી.
  
54:50 આપણે દિવ્ય પ્રકાશને
પ્રાપ્ત કરવા માગીએ છીએ,
  
54:54 આપણે નિર્વાણ પામવા માગીએ છીએ,
 
55:11 આપણે કશુંક બનવા માગીએ છીએ.
ખરું?
  
55:17 આપણે હંમેશાં...
એ ધ્યાનનો ભાગ છે
  
55:21 - સીડી ઉપર ચડો,
સ્વર્ગની સીડી -
  
55:25 જે સફળતાની સીડી
ચડવા જેવું છે,
  
55:28 એ જ વસ્તુ છે,
બહુ ફરક નથી.
  
55:31 એક માણસ જે જન્મથી કારકુન છે,
 
55:35 તે સંચાલક બનવા માગે છે;
 
55:40 તમે ભગવાન જાણે શું બનવા માટે
ધ્યાન કરો છો.
  
55:48 તો તમે ધ્યાન કરો છો.
 
55:51 માટે જો તમે એ બધું
એક બાજુએ મૂકી શકો,
  
55:56 તો પછી ધ્યાન શું છે?
 
56:02 એ શોધી કાઢવા માટે, ચાલો, આપણે
ટૂંકાણમાં એ જોઈએ કે ઇચ્છા શું છે.
  
56:13 ઇચ્છા એટલે શું?
 
56:18 ઇચ્છાનો સ્રોત શું છે?
 
56:21 ઇચ્છા કેવી રીતે
ફૂટી નીકળે છે?
  
56:28 જે વસ્તુનો ઇન્દ્રિયબોધ થાય છે
એ વસ્તુમાંથી ઇચ્છા જન્મે છે?
  
56:39 હું એક સુંદર ગાડી જોઉં છું,
એ જોવું તે ઈચ્છાનું સર્જન કરે છે.
  
56:45 બરાબર? કૃપયા, સાવચેતીથી,
હું જે કહું છું એની સાથે સંમત ન થાવ.
  
56:52 આપણે હમણાં જ એનાથી
વિરોધી વાત કરવાનાં છીએ,
  
56:57 માટે ફંદામાં ફસાતા નહીં.
 
57:06 શું વસ્તુ
ઇચ્છાનું સર્જન કરે છે?
  
57:12 હું એક સુંદર મકાન જોઉં છું
અને મને એ જોઈએ છે.
  
57:19 હું એક અત્યંત બુદ્ધિશાળી,
 
57:26 સુંદર ઊંડાણવાળું
(અસ્પષ્ટ) જોઉં છું,
  
57:30 અને કહું છું, ‘હે પ્રભુ,
મારી પાસે આ હોત તો સારું.’
  
57:36 માટે આપણે ખૂબ કાળજીપૂર્વક તપાસવું પડે
કે ઇચ્છા એટલે શું.
  
57:43 ઇચ્છાનું દમન કરવાનું નથી.
 
57:46 અમે એવું નથી કહેતા કે ઇચ્છાનું દમન કરો
અથવા તો ઇચ્છાને તાબે થઈ જાવ.
  
57:52 જેમ કે, મુનિઓ
ઇચ્છાનું દમન કરે છે,
  
57:56 અને અન્ય લોકો
ઇચ્છામાં રાચે છે.
  
58:01 માટે આપણે સાથે મળીને
આપણા પોતાના માટે શોધી કાઢવું પડે
  
58:05 - આપણી મેળે,
કોઈ કહે એમ નહીં,
  
58:09 અને વક્તા તમને
કહી નથી રહ્યો,
  
58:11 ભગવાનને ખાતર,
એ તમને કહી નથી રહ્યો!
  
58:17 ઇચ્છા એટલે શું, તે શોધી કાઢો.
 
58:24 એક વસ્તુ
- એક ગાડી, કે એક સ્ત્રી,
  
58:31 કે એક સુંદર વૃક્ષ,
 
58:37 તે બધું જે તમે એક
રમણીય બાગમાં જુઓ છો,
  
58:41 લીલું ઘાસ,
ફૂલોની ક્યારી,
  
58:46 વહેલી પરોઢની સુગંધ,
બાગમાં વસંત,
  
58:51 તમે એ બધું જુઓ છો
અને કહો છો,
  
58:54 ‘વાહ પ્રભુ, મને ઇચ્છા છે કે
મારી પાસે આવો એક બાગ હોય.’
  
59:01 શું તમે સહુ આ પ્રકારની ઇચ્છાને
જાણતાં નથી? હા, સર.
  
59:08 તો, આપણે નથી દમન કરતાં
કે નથી એમાં રાચતાં,
  
59:13 આપણે ઇચ્છા એટલે શું
એ વિષે તપાસ કરીએ છીએ.
  
59:21 જો તમે ઇચ્છાના મૂળ સ્વરૂપને
તથા માળખાને સમજો,
  
59:25 તો પછી તમે એની સાથે કામ કરી શકો.
 
59:32 તમે એક ગાડીને જુઓ છો
- હું એ બેવકૂફીભરેલું ઉદાહરણ લઉં છું,
  
59:36 તમે તમારું પોતાનું અમુક ખાસ
ઉદાહરણ લઈ શકો છો -
  
59:42 તમે કશુંક યાંત્રિક જુઓ છો
- એક ગાડી, એક સરસ ઘડિયાળ.
  
59:50 જોવું, એટલે કે દૃશ્ય,
જોવું,
  
59:58 પછી એ જોવામાંથી,
સંવેદના – બરાબર? -
  
1:00:07 એ સંવેદનામાંથી
શું બને છે?
  
1:00:12 સ્પર્શ સંવેદનાનો ભાગ છે
– ખરું? –
  
1:00:17 પછી – એક મિનિટ –
પછી શું બને છે?
  
1:00:21 જો તમે આ વક્તા પાસેથી
પહેલાં આ સાંભળ્યું હોય,
  
1:00:26 તો એનું એ ફરી ન કહેશો,
 
1:00:29 કેમ કે એનો કશો જ અર્થ નથી.
પુનરાવર્તન.
  
1:00:33 એકવાર મેં એક પોપટને જોયો હતો,
 
1:00:38 સુંદર પોપટ,
આકર્ષક પીંછાં,
  
1:00:43 એનો માલિક જે કાંઈ વાતો કરતો,
તેનું તે જ પોપટ રટયા કરતો.
  
1:00:51 તમે લોકો સામાન્ય રીતે આવું કરો છો
- પુનરાવર્તન, પુનરાવર્તન...
  
1:00:57 માટે કૃપયા પુનરાવર્તન ન કરો,
 
1:01:02 જો એમ કરો તો તમે ગૌરવવિહીન
ઉધારના માણસ બની જાવ.
  
1:01:12 આ રીતે, જોવું, સંપર્ક,
સંવેદના.
  
1:01:22 હવે, એના પછી
શું બને છે?
  
1:01:25 બહુ ધીમેથી જાવ,
શોધી કાઢો.
  
1:01:33 હું એક મિત્રએ આપેલી બહુ સારી ઘડિયાળ
બારીમાં જોઉં છું. હું અંદર જાઉં છું,
  
1:01:40 એને ચકાસું છું, સ્પર્શ કરું છું,
અનુભવ કરું છું, એનું વજન જોઉં છું,
  
1:01:46 કોણે એને બનાવી છે
- અને પછી શું થાય છે?
  
1:01:53 પછી વિચાર એમાં પ્રવેશે છે,
 
1:01:58 એક માનસિક છબી બનાવે છે, અને કહે છે,
‘મને ઇચ્છા છે કે આ મારી પાસે હોત.’
  
1:02:04 એટલે કે, જોવું, સંપર્ક,
સંવેદના,
  
1:02:13 પછી તરત જ વિચાર
માનસિક છબીનું સર્જન કરે છે
  
1:02:19 અને પછી એ જ પળે, જ્યારે વિચાર
 
1:02:22 તમે એ ગાડીમાં બેઠેલા હો એવી,
કે તમે એ ઘડિયાળ પહેરેલી હોય એવી
  
1:02:26 માનસિક છબીનું સર્જન કરે છે,
એ જ પળે ઇચ્છાનો જન્મ થાય છે.
  
1:02:31 ખરું? આપણે આ બાબતે
સ્પષ્ટ છીએ?
  
1:02:35 ઓછામાં ઓછું બૌદ્ધિક રીતે.
 
1:02:45 હવે, જો તમે આ જુઓ છો,
 
1:02:49 તો શું જોવું, સંપર્ક, સંવેદના
 
1:02:54 વચ્ચે અંતરાળ હોઈ શકે?
 
1:03:00 વિચાર એનો એક આકાર બનાવે
તે પહેલાં અંતરાળ.
  
1:03:09 તમે સમજો છો?
 
1:03:13 હું જે કહી રહ્યો છું
તે તમે સમજો છો?
  
1:03:22 તમે સમજો છો?
 
1:03:24 એક અંતરાળ.
 
1:03:30 તમે આ કરી શકો છો?
આ બધું બહુ ઝડપી છે.
  
1:03:37 માટે જ્યારે તમે એને ધીમું પાડો,
એક ચલચિત્રની જેમ, ધીમું પાડો,
  
1:03:44 તો પછી તમે દરેક વસ્તુને
વિસ્તૃત વિગતવાર જુઓ છો.
  
1:03:52 અને તે છે ઇચ્છા.
માટે અંતરાળને વધારો.
  
1:04:04 કેમ કે તમે ઇચ્છા છો,
 
1:04:07 તમે જ વિચાર અને ઈચ્છાનું
માળખું છો.
  
1:04:14 માટે જો તમે સમજો,
 
1:04:16 જો તમે વિચારના મૂળ સ્વરૂપને
 
1:04:22 તથા તમારી પ્રતિક્રિયાઓને જુઓ,
 
1:04:24 તો તમે આખાય તંત્રને ધીમું પાડી શકો,
બહુ જ શાંતિથી, ધીરેથી.
  
1:04:30 અથવા તો તમે આ
તત્ક્ષણ સમજો.
  
1:04:37 એમાં શોધી કાઢવા માટે
અવધાનની, જુસ્સાની જરૂર પડે છે.
  
1:04:44 તો, ચાલો આપણે ધ્યાનના વિષય
તરફ પાછા જઈએ.
  
1:04:50 એટલે કે, જો તમે સમજ્યા હો,
શાબ્દિક રીતે નહીં,
  
1:04:53 પણ જો તમે ઇચ્છાના મૂળ સ્વરૂપને
તથા માળખાને સમજ્યા હો,
  
1:05:02 તો પછી આપણે પાછા જઈ શકીએ અને
ધ્યાન એટલે શું તે શોધી શકીએ.
  
1:05:08 શું સભાન ધ્યાન
ધ્યાન છે ખરું?
  
1:05:16 તમે મારો પ્રશ્ન સમજો છો?
 
1:05:21 શું તે છે?
દેખીતી રીતે જ, નથી.
  
1:05:27 જો હું રોજ સભાનપણે
દસ મિનિટ બેસું,
  
1:05:31 અથવા સવારે વીસ મિનિટ,
બપોરે વીસ મિનિટ,
  
1:05:34 સાંજે વીસ મિનિટ બેસું,
 
1:05:37 તો પછી એ
માનસિક રાહત, વામકુક્ષી જેવું,
  
1:05:44 સરસ સગવડિયું, મનોરંજનપ્રદ
‘ખાટલામાં સૂઈ જવા જેવું’ બને છે
  
1:05:51 - એને કહેવાય છે,
 
1:05:53 હું એને નામ નહીં આપું,
તમે એ બધો ધંધો જાણો છો.
  
1:05:56 તો, ધ્યાન એટલે શું?
 
1:05:58 જો તમે સભાનપણે ધ્યાન ધરો,
 
1:06:01 તો એમાં એક દિશા, એક હેતુ,
સિદ્ધિ માટેની ઇચ્છા રહેલી હોય છે.
  
1:06:12 નિ:શંક તે ધ્યાન નથી,
ખરું ને?
  
1:06:15 એ તો એક કારકુન
સંચાલક બનવા મથતો હોય એવું છે
  
1:06:19 - એ કામ, કામ,
કામ કરતો રહે છે.
  
1:06:25 એ બંને વસ્તુઓ એકસમાન છે.
 
1:06:27 તમે એકને ધંધો કહો છો, અને
બીજાને ધાર્મિક સિદ્ધિ કહો છો.
  
1:06:33 બંને યથાતથ એક જ વસ્તુ છે.
શું આપણે આ જોઈએ છીએ?
  
1:06:40 તમે જે લોકો ધ્યાન કરો છો,
તે આ જુઓ છો?
  
1:06:43 અલબત્ત, નથી જોતા.
 
1:06:47 એનો અર્થ છે તમારું
માનીતું મનોરંજન છોડી દેવું.
  
1:06:55 માટે આપણે કહીએ છીએ કે
સભાન ધ્યાન એ ધ્યાન નથી
  
1:07:03 કારણ કે એ ઇચ્છામાંથી ઉદ્ભવેલું છે.
 
1:07:08 આથી એ પ્રાપ્તિ માટેની, કશુંક બનવા
માટેની ઇચ્છામાંથી ઉદ્ભવેલું છે,
  
1:07:16 જે છે સ્વનું કશુંક બનવું.
 
1:07:24 સ્વત્વ,
ભગવાન બની રહેલો ‘હું’.
  
1:07:30 આ એટલું તો બેવકૂફીભરેલું લાગે છે.
 
1:07:34 એ શબ્દનો પ્રયોગ કરવા બદલ
મને ક્ષમા કરજો.
  
1:07:36 તો પછી શું છે ધ્યાન?
 
1:07:39 જો એ સભાન ધ્યાન નથી,
તો પછી શું છે ધ્યાન?
  
1:07:44 તમે સમજો છો?
 
1:07:53 ‘ધ્યાન’ શબ્દનો અર્થ એ પણ છે કે
ચિંતન કરવું, વિચાર કરવો,
  
1:08:01 અને માપવું પણ
- માપવું.
  
1:08:07 એ અર્થનો ભાગ છે, ‘ધ્યાન’ શબ્દના
મૂળ અર્થનો ભાગ છે,
  
1:08:12 સંસ્કૃતમાં અને અન્ય ભાષાઓમાં.
 
1:08:16 હવે, શું તમારું મગજ
માપવાનું બંધ કરી શકે?
  
1:08:26 તમે સમજો છો?
હું આ છું, હું તે હોઈશ.
  
1:08:31 હું મારી જાતને
તમારી સાથે સરખાવું છું,
  
1:08:35 તમે કેટલા દેખાવડા છો,
તમે આકર્ષક છો,
  
1:08:37 તમે હોશિયાર છો, તમારાં લક્ષણો
સારાં છે, તમારામાં ઊંડાણ છે,
  
1:08:41 તમે સૌંદર્યલક્ષી... અતિ સુંદર
વસ્ત્રો પહેરો છો
  
1:08:47 - મને તે જોઈએ છે.
 
1:08:50 તમે માપો છો,
જે સરખામણી છે.
  
1:08:52 ખરું?
તમે સરખામણી કરવાનું બંધ કરી શકો?
  
1:08:57 સંમત ન થાવ
- સરખામણી કરવાનું બંધ કરો,
  
1:09:00 શોધી કાઢો કે સરખામણીની ગતિવિધિ વિના
જીવવાનો અર્થ શો છે.
  
1:09:12 તો તમે સમજો છો?
 
1:09:17 પ્રેમ એ કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી,
 
1:09:24 માટે એ સ્વતંત્ર છે
 
1:09:27 - તમને જે ગમે તે અભિવ્યક્ત કરવું
એવું નહીં, એ તો એક પ્રતિક્રિયા છે.
  
1:09:36 અને સ્વતંત્રતા
એ પ્રેમનો ભાગ છે.
  
1:09:43 જયાં પ્રેમ છે
ત્યાં વિવેકબુદ્ધિ છે,
  
1:09:47 જે વિચારમાંથી ઉદ્ભવેલી નથી.
 
1:09:51 વિવેકબુદ્ધિ મગજની બહારનું
કશુંક છે
  
1:09:54 - હું આ બધામાં નહીં જાઉં,
એ અતિશય અટપટું છે.
  
1:09:57 કરુણાના જેવું.
 
1:10:00 કરુણા, પ્રેમ, સ્વતંત્રતા
મગજની બહાર રહેલાં છે.
  
1:10:07 હું જાણું છું, હું આમાં જઈ શકું એમ છું
- સમય બિલકુલ નથી.
  
1:10:14 મગજ અનુબંધિત છે,
માટે આને સમાવી ન શકે.
  
1:10:20 એટલે, ધ્યાન એ કોઈ
સભાન ઈરાદાપૂર્વકની ક્રિયા નથી.
  
1:10:33 એક સંપૂર્ણપણે અલગ પ્રકારનું
ધ્યાન છે
  
1:10:38 જેને વિચાર અને ઇચ્છા સાથે
કશું જ લાગતુંવળગતું નથી.
  
1:10:46 અને એનો અર્થ છે
એવું મગજ જે ખરેખર,
  
1:10:54 જો હું આ શબ્દનો પ્રયોગ કરી શકું તો,
ખાલી છે.
  
1:11:01 માણસે વિચાર દ્વારા બનાવેલી
બધી જ વસ્તુઓથી ખાલી.
  
1:11:12 અને જયાં અવકાશ છે ત્યાં
 
1:11:19 - કારણ કે સ્વતંત્રતાનો અર્થ એ છે,
પ્રેમનો અર્થ એ છે, અવકાશ,
  
1:11:24 વિશાળ, અસીમ અવકાશ -
 
1:11:29 અને જયાં અવકાશ છે
ત્યાં શાંતિ અને ઊર્જા છે.
  
1:11:41 જો તમે આખો દિવસ
પોતાના વિષે વિચાર કરતાં હો,
  
1:11:48 જેવું મોટાભાગના લોકો કરતા હોય છે,
 
1:11:52 તો તમે મગજની અસાધારણ ક્ષમતાને
તમારી જાત વિષેની
  
1:11:56 એક નાનકડી બાબત જેટલી
સંકુચિત કરી નાખી છે,
  
1:12:01 આથી તમારી પાસે અવકાશ નથી.
 
1:12:08 અને એટલે મગજ,
જો કે એની પોતાની તાલબદ્ધતા છે
  
1:12:15 - વક્તા કોઈ મગજ વિષેનો
નિષ્ણાત નથી, પણ એ
  
1:12:20 લાંબું જીવ્યો છે, પોતાનામાં સમયનો
અભ્યાસ કર્યો છે, અન્ય લોકોને જોયા છે -
  
1:12:28 મગજની પોતાની તાલબદ્ધતા છે
જેને એકલી છોડી દઈ શકાય છે.
  
1:12:37 પરંતુ જ્યારે મગજ શાંત હોય,
બબડાટ ન કરતું હોય, નિસ્તબ્ધ, બિલકુલ...
  
1:12:46 ત્યાર પછી ત્યાં એ હોય છે
જે શબ્દોથી માપી શકાતું નથી,
  
1:12:54 જે શાશ્વત છે,
અનામી છે.