Krishnamurti Subtitles

તમે જે કંઈ વિચારો છો, તે તમે છો

Rajghat - 18 November 1985

Public Talk 1



1:37 શું બધું બરાબર છે?
 
1:51 મને લાગે છે કે એણે માઇકની ગોઠવણમાં
કંઈ ખાસ ફેરફાર નથી કર્યો.
  
1:57 હું આશા રાખું છું કે
તમે બધાં સાંભળી શકો તેમ છો.
  
2:10 મને આશ્ચર્ય છે
કે તમે બધાં અહીં કેમ આવ્યાં છો.
  
2:18 જો તમને કોઈ ગંભીરતાથી એ પ્રશ્ન પૂછે,
 
2:25 તો તમારો શો જવાબ હોય?
 
2:29 શા માટે આપણે સૌ અહીં ગંગાકિનારે
ભેગાં થયાં છીએ
  
2:35 - અલબત્ત, પવિત્ર નદી,
 
2:38 એટલે અંશતઃ તે કારણે તમે અહીં છો.
 
2:43 અને મને આશ્ચર્ય છે કે
બીજાં કયાં કારણોસર તમે
  
2:47 અહીં આ માણસને
સાંભળવા આવ્યાં છો.
  
2:53 શું તે માત્ર પ્રતિષ્ઠાને લીધે છે?
 
3:02 શું માત્ર એ જ કે તમે
આ માણસને પહેલાં કેટલીક વાર
  
3:07 બોલતાં સાંભળ્યો છે;
 
3:10 અને એટલે તમે કહો છો,
ચાલો, જઈને સાંભળીએ?
  
3:15 તે જે કહે છે અને તમે જે કરો છો
તેની વચ્ચે શો સંબંધ છે?
  
3:23 તમે મારો પ્રશ્ન સમજો છો?
 
3:26 તે જે કહે છે અને તમે જે કરો છો
 
3:32 તેની વચ્ચે શો સંબંધ છે?
 
3:40 શું આ બે અલગ વસ્તુઓ છે?
 
3:48 અથવા, તમે માત્ર તે જે કહે છે
તે સાંભળો છો,
  
3:56 અને તમારું રોજિંદું જીવન
એમનું એમ ચાલુ રાખો છો?
  
4:04 શું તમે આપણો પ્રશ્ન સમજ્યા છો?
 
4:09 માટે આપણે બંને સાથે મળીને,
 
4:16 બે જૂના મિત્રોની જેમ,
 
4:24 આ વૃક્ષોની નીચે બેસીને, વાત કરવાના છીએ;
 
4:30 કોઈ તાત્ત્વિક, સૈદ્ધાંતિક પ્રશ્નોની નહીં,
 
4:33 પરંતુ આપણા રોજિંદા જીવનની,
 
4:37 જે કોઈક સૈદ્ધાંતિક, અતિ બૌદ્ધિક,
 
4:40 તાત્ત્વિક પ્રશ્નો કરતાં
 
4:51 ઘણું વધારે અગત્યનું છે.
 
4:58 આપણે તેની વાત પછી કરીશું.
 
5:03 તો, શું આપણે બે જૂના મિત્રોની જેમ,
 
5:11 આ પ્રશ્નો વિષે વાત કરીશું?
 
5:16 આપણી પાસે ઘણા પ્રશ્નો છે
- કેવી રીતે ધ્યાન ધરવું,
  
5:23 કયા ગુરુને અનુસરવું,
જો તમે અનુયાયી હો તો
  
5:29 કયા પ્રકારની પદ્ધતિ અપનાવવી,
 
5:37 કયા પ્રકારની રોજિંદી પ્રવૃત્તિ આચરવી,
 
5:44 વગેરે વગેરે.
 
5:46 અને પ્રકૃતિ - વૃક્ષો, નદીઓ, પર્વતો,
 
5:53 મેદાનો અને ખાઈઓ -
 
5:57 સાથે આપણો શો સંબંધ છે?
 
6:02 પ્રકૃતિ સાથે આપણો શો સંબંધ છે?
 
6:06 એક વૃક્ષ સાથે, એક ફૂલ અને
તેની પાસેથી પસાર થતા એક પંખી સાથે,
  
6:15 અને એકબીજા સાથે આપણો શો સંબંધ છે -
 
6:22 વક્તા સાથે નહીં - પણ એકમેકની સાથે,
 
6:28 તમારી પત્ની સાથે, તમારા પતિ સાથે,
તમારાં સંતાનો સાથે,
  
6:34 આ સમગ્ર પર્યાવરણ સાથે,
સરકાર, પાડોશી,
  
6:41 સમુદાય સાથે શો સંબંધ છે?
 
6:44 શો છે આપણો આ બધા સાથેનો સંબંધ?
 
6:49 અથવા તો, આપણે બહુ એકલા, બહુ સ્વાર્થી,
 
6:57 માત્ર આપણા પોતાના જ જીવનમાં
 
7:06 ભારે રસ ધરાવનારાં છીએ?
 
7:16 મહેરબાની કરીને, હું પૂછું છું...
અમે તમને આ બધા પ્રશ્નો પૂછીએ છીએ.
  
7:25 માટે, બે મિત્રો તરીકે
- વક્તાનો અર્થ છે મિત્ર -
  
7:31 ગુરુ તરીકે નહીં.
 
7:35 આ દેશમાં ઘણા ગુરુઓ છે.
 
7:41 તે બધાનું કોઈ ખાસ મૂલ્ય નથી.
 
7:51 અને વક્તાનો તમારી ઉપર કોઈ છાપ પાડવાનો,
 
8:00 કે તમને શું કરવું તે કહેવાનો,
કે તમને મદદ કરવાનો બિલકુલ ઇરાદો નથી.
  
8:08 મહેરબાની કરીને આ વ્યાખ્યાન દરમ્યાન
આ સતત ધ્યાનમાં રાખજો:
  
8:13 તેનો તમને મદદ કરવાનો
બિલકુલ ઇરાદો નથી.
  
8:21 હું તમને કહીશ કે કેમ -
તેનું કારણ, તેનો તર્ક.
  
8:28 તમે લોકોએ હજારોની સંખ્યામાં
ગુરુઓને, મદદગારોને જોયા છે -
  
8:34 ખ્રિસ્તી, હિન્દુ, બૌદ્ધ,
 
8:41 દરેક પ્રકારના નેતાઓ,
માત્ર રાજનૈતિક નહીં,
  
8:48 પરંતુ કહેવાતા ધાર્મિક ક્ષેત્રમાં પણ.
 
8:52 એ શબ્દનો શો અર્થ છે
તે હું અત્યારે જાણતો નથી,
  
8:54 તે શબ્દ વિષે આપણે પછીથી વાત કરીશું.
 
8:59 તમે ભવ્ય પ્રકારના અને
મામૂલી પ્રકારના નેતાઓ જોયા છે,
  
9:04 અને આ વીસ લાખ વર્ષો જૂની,
 
9:10 લાંબી ઉત્ક્રાંતિને અંતે તમે ક્યાં છો?
 
9:14 ક્યાં છો તમે?
 
9:17 આપણે ક્યાં છીએ
- તમે, અને અહીં હાજર આપણે બધાં?
  
9:26 એમ માનવામાં આવે છે કે
આપણે આ પૃથ્વી ઉપર
  
9:32 25 લાખ વર્ષોથી જીવીએ છીએ,
 
9:37 અને તે લાંબી ક્રાંતિ
અને ઉત્ક્રાંતિ દરમ્યાન
  
9:45 આપણે હજુ જંગલી રહ્યા છીએ.
 
9:50 એવું હોઈ શકે કે આપણે અધિક સ્વચ્છ અને આરોગ્યના જાણકાર હોઈએ,
 
9:57 ઝડપી સંચાર અને પરિવહનનાં
સાધનો ધરાવતા હોઈએ,
  
10:04 પણ નૈતિકતાની રીતે, સભ્યતાની રીતે,
 
10:10 અને હું જો એ શબ્દનો ઉપયોગ કરી શકું
તો આધ્યાત્મિક રીતે જોતાં
  
10:15 આપણે હજુ જંગલી છીએ.
 
10:20 આપણે એકબીજાને માત્ર યુદ્ધમાં જ નહીં,
 
10:26 પણ આપણા શબ્દો તેમ જ હાવભાવ
દ્વારા પણ મારી નાખીએ છીએ.
  
10:31 આપણે બહુ સ્પર્ધાત્મક છીએ.
 
10:36 શું હું મારી જાત સાથે વાત કરી રહ્યો છું
કે આપણે આમાં સાથે છીએ?
  
10:46 આપણે બહુ મહત્વાકાંક્ષી છીએ.
 
10:50 દરેકને પોતાની જાત સાથે જ નિસબત છે.
 
10:54 સ્વાર્થવૃત્તિ.
 
10:57 તે આપણા જીવનનો પ્રધાન સૂર છે.
 
11:03 સ્વાર્થવૃત્તિ.
આપણાં પોતાનાં હિત, સલામતી,
  
11:10 પદવી, સત્તા વગેરે સાથે નિસબત.
 
11:20 શું આપણે આધ્યાત્મિક, ધાર્મિક,
કામધંધો વગેરે બાબતોમાં
  
11:28 આપણી પોતાની જ જાત સાથે
નિસબત નથી ધરાવતા?
  
11:36 આખી દુનિયાનો દરેક માણસ,
 
11:40 રશિયન, અમેરિકન કે યુરોપીઅન વગેરે,
 
11:46 માત્ર પોતાની જ જાત સાથે નિસબત રાખે છે.
 
11:52 એનો અર્થ એ કે આપણે પોતાને
બાકીની માનવજાતથી અલગ કરીએ છીએ.
  
12:00 તે એક હકીકત છે.
આપણે અતિશયોકિત નથી કરી રહ્યા.
  
12:04 આપણે એવું કંઈ નથી કહી રહ્યા
જે સાચું નથી.
  
12:11 તમે જ્યાં પણ જાવ -
વક્તા આખી દુનિયામાં ફર્યો છે
  
12:18 અને હજુ બધે ફરે છે.
 
12:23 તમારામાંના કેટલાક ઘણું ફર્યા છે,
 
12:28 અને વક્તા પણ ઘણું ફર્યો છે.
 
12:31 અને જયારે તમે દુનિયામાં ઘૂમો
 
12:33 ત્યારે જુઓ છો
 
12:38 - શસ્ત્રસરંજામમાં વધારો,
 
12:43 હિંસા, ઝનૂન,
 
12:52 અને અસલામતી, અસુરક્ષાની ભારે ઊંડી લાગણી,
 
13:07 અને અલગતાનો ભાવ,
'તમે અને 'હું'. ખરું?
  
13:17 આ માનવજાતનો સહિયારો સૂર છે.
 
13:22 કૃપા કરીને, આપણે હકીકતોનો
સામનો કરી રહ્યાં છીએ,
  
13:29 નહીં કે કોઈ તાત્વિક સિદ્ધાંતો
અથવા કોઈ પ્રકારનાં દૂરનાં,
  
13:34 સૈદ્ધાંતિક, આધ્યાત્મિક વિધાનોનો.
 
13:46 આપણે હકીકતોને જોઈ રહ્યાં છીએ,
 
13:48 તમારી હકીકતોના વિરોધમાં
મારી હકીકતો નહીં - હકીકતો.
  
13:54 તમે સૌ જાણતાં જ હશો કે
 
14:02 આ દુનિયાનો દરેક દેશ,
 
14:05 ગમે તેટલો ગરીબ હોય કે તવંગર,
 
14:07 શસ્ત્રો એકઠાં કરે છે.
ખરું?
  
14:13 તમારા પોતાના દેશને જુઓ -
અપાર ગરીબી, ગેરવ્યવસ્થા,
  
14:22 ભ્રષ્ટાચાર
- તમે એ બધું જાણો છો -
  
14:28 અને શસ્ત્રસરંજામનો વધારો.
 
14:35 બીજાને મારી નાખવાની એક ક્લબ હતી,
 
14:42 હવે તમે માનવજાતને લાખોની સંખ્યામાં
 
14:49 એક એટમ બૉમ્બ કે ન્યુટ્રોન બૉમ્બથી
ઊડાવી દઈ શકો છો.
  
14:54 આપણી પાસે ક્લબમાં તીરકામઠાં વગેરે હતું,
 
14:59 હવે આપણી પાસે એટમ બૉમ્બ છે.
 
15:05 અને આપણે પ્રૌદ્યોગિક ક્ષેત્રે
અતિશય પ્રગતિ કરી છે -
  
15:09 ક્રાંતિ ચાલી રહી છે,
 
15:17 જેના વિષે આપણે બહુ ઓછું જાણીએ છીએ.
 
15:27 પ્રૌદ્યોગિક પ્રક્રિયા એટલી ઝડપી છે કે
 
15:39 ગઈકાલનું જૂનું થઇ જાય છે
- આજે કંઈક નવું.
  
15:47 અને સભ્યતાની બાબતમાં આપણે
લાખો વર્ષો પૂર્વે હતાં તેવાં જ છીએ.
  
15:56 તમે આ વિરોધાભાસને સમજો છો?
 
16:00 પ્રૌદ્યોગિક ક્ષેત્રે, કમ્પ્યુટર
માણસ કરતાં ઝડપી વિચારી શકે છે,
  
16:06 ધ્યાનની નવી પદ્ધતિઓના,
નવા ઈશ્વરોના,
  
16:15 નવા તાત્વિક સિદ્ધાંતોના
આવિષ્કાર કરી શકે છે.
  
16:20 થોડા દિવસ પહેલાં અમે
કમ્પ્યુટરના ત્રણ ચાર
  
16:26 નિષ્ણાતો સાથે વાત કરતા હતા.
 
16:33 કમ્પ્યુટર આગળ અને પાછળ વિચારી શકે છે,
 
16:38 જેને 'આર્કિટેક્ચર' કહે છે.
 
16:41 હું અત્યારે તેમાં ઊંડો નથી જતો.
 
16:45 અને આ પાંચમી કે છઠ્ઠી પેઢીનું કમ્પ્યુટર
 
16:52 એટલું ત્વરિત અને એટલું
અસાધારણ ક્ષમતાવાળું છે -
  
16:57 તે કોઈ વસ્તુને શોધી શકે છે,
 
17:02 ઉત્પન્ન કરી શકે છે,
તેમાં ફેરફાર કરી શકે છે વગેરે.
  
17:06 હું તેની વિગતોમાં તમારી સાથે ઊંડો નહીં જાઉં.
 
17:10 અને ભાઈ, આપણા - તમારા અને મારા -
 
17:15 મગજનું શું થશે?
 
17:18 તમે મારું કહેવું સમજો છો?
 
17:21 જો કમ્પ્યુટર લગભગ બધું જ કરી શકતું હોય -
 
17:24 સિવાય કે મૈથુન, ચંદ્રને નિહાળવો વગેરે -
 
17:30 તો એ માણસ કરી શકે
એવી દરેક વસ્તુ કરી શકે.
  
17:36 આ કોઈ માન્યતા નથી,
આ હાલમાં બની રહ્યું છે.
  
17:42 તો, તમારું શું થશે?
 
17:50 આપણું એટલે કે માનવજાતનું શું થશે?
 
17:56 આપણને મનોરંજન જોઈએ છે,
 
17:59 કદાચ આ તમારી મનોરંજનની કલ્પનાનો ભાગ છે -
 
18:02 અહીં આવવું, બેસવું, સાંભળવું,
 
18:06 અને સંમત કે અસંમત થવું,
અને ઘરે પાછા જવું,
  
18:10 તમારું પોતાનું જીવન એમ ને એમ ચલાવે રાખવું.
 
18:12 આ મનોરંજનનો ભાગ છે,
 
18:18 જેમ કે ચર્ચ, મંદિર, મસ્જિદ અથવા ફૂટબૉલ,
 
18:25 આ દેશમાં ક્રિકેટ.
 
18:30 મહેરબાની કરો, આ મનોરંજન નથી.
 
18:37 તમારે અને વક્તાએ સાથે મળીને
વિચારવું જ જોઈએ,
  
18:43 નહીં કે માત્ર શાંતિથી બેસી રહેવું અને
કોઈ વિલક્ષણ માનસિક પરિસ્થિતિને,
  
18:51 કોઈ પુણ્યને આત્મસાત્ કરવું.
 
18:57 હું દિલગીર છું, તે આવું બિલકુલ નથી.
 
19:01 આપણે સમજણપૂર્વક અને તર્કસંગત રીતે
 
19:11 સાથે મળીને વિચારીશું, તેને જોઈશું.
 
19:15 તમે જુઓ અને હું જોઉં એમ નહીં,
પણ સાથે મળીને,
  
19:26 માત્ર આપણા રોજિંદા જીવનનું જ નહીં,
 
19:29 - જે બીજી કોઈ પણ બાબત કરતાં
વધારે અગત્યનું છે -
  
19:35 પરંતુ આપણા દિવસની દરેક મિનિટનું
અવલોકન કરીશું.
  
19:42 માટે સૌ પ્રથમ આપણે સાથે મળીને વિચારીશું,
 
19:49 માત્ર સાંભળવાનું, સંમત કે અસંમત
થવાનું એમ નહીં,
  
19:54 તે તો બહુ સહેલું છે.
 
19:59 મારી એવી પ્રબળ ઇચ્છા છે કે
 
20:05 આપણે સંમતિ અને અસંમતિને બાજુએ મૂકી દઈએ.
 
20:09 મોટાભાગના લોકો માટે આ બહુ અઘરું છે.
 
20:14 આપણે સંમત કે અસંમત થવા માટે
અતિ આતુર છીએ.
  
20:17 આપણી પ્રતિક્રિયાઓ બહુ ઉતાવળી છે.
 
20:23 આપણે દરેક વસ્તુનું વર્ગીકરણ કરીએ છીએ -
 
20:26 ધાર્મિક માણસ, નાસ્તિક માણસ,
સાંસારિક માણસ વગેરે વગેરે.
  
20:33 જો તમે માત્ર આજની સવાર પૂરતું પણ
કરી શકો તેમ હો,
  
20:38 તો સંમતિ અને અસંમતિને
સંપૂર્ણપણે બાજુએ મૂકી દો,
  
20:44 અને માત્ર સાથે મળીને અવલોકન કરો,
સાથે મળીને વિચારો.
  
20:51 શું તમે તેમ કરશો?
 
20:56 તમારો મત અને મારો મત,
તમારી વિચારવાની રીત અને
  
21:03 મારી વિચારવાની રીત -
આ બધું જ બિલકુલ બાજુએ મૂકી દો.
  
21:11 આપણે એમ કરી શકીએ?
 
21:12 માત્ર એક કલાક પૂરતું. મૂંઝાવ નહીં.
 
21:16 બહુ લાંબું ન વિચારો.
 
21:23 કારણ કે સંમતિ અને અસંમતિ
લોકોના ભાગલા પાડે છે.
  
21:31 'હું તમારી સાથે સંમત છું',
અથવા 'હું તમારી સાથે સંમત નથી'
  
21:34 એમ કહેવું અતાર્કિક છે,
 
21:40 એનો અર્થ એ કે કાં તો તમે
તમારા મતને, તમારા નિર્ણયને,
  
21:45 તમારા મૂલ્યાંકનને વળગી રહીને
તેનું પ્રક્ષેપણ કરો છો,
  
21:51 અથવા તો તમે અસંમત થઈને એમ કહો છો
કે, 'માફ કરો, હું તમારી સાથે સંમત નથી'.
  
21:57 વ્યક્તિગત લાભ અને
કોરે મૂકવાનું એક બીજું રૂપ.
  
22:06 શું આપણે માત્ર રમૂજ ખાતર
આજની સવાર પૂરતું એમ કરી શકીશું?
  
22:11 માત્ર ગંમત ખાતર, અથવા
મનોરંજન ખાતર, જો તમે ઇચ્છો તો.
  
22:16 આપણા અભિપ્રાયો, નિર્ણયો,
 
22:22 સંમતિ, અસંમતિને ભૂલી જઈએ,
 
22:24 માત્ર એક સારું, સાફ મન રાખીએ,
 
22:32 ધાર્મિક, લાગણીશીલ કે ભાવાવેશવાળું નહીં,
 
22:39 પરંતુ એવું મન જે સ્પષ્ટપણે વિચારતું હોય -
 
22:44 જો તે શક્ય હોય તો.
 
22:48 એવું મન જે સિદ્ધાંત, અભિપ્રાય,
 
22:53 સ્વીકાર, અસ્વીકાર વગેરે ગૂંચવાડાઓમાં ન પડે.
 
22:59 આપણે તે કરી શકીશું?
 
23:07 કદાચ તમે આ ક્યારેય કર્યું નથી.
 
23:13 તો આવો, આગળ વધીએ.
 
23:20 વિચારવું એટલે શું?
 
23:24 દુનિયાનો દરેકેદરેક માણસ,
 
23:29 સૌથી અજાણ, સૌથી અસભ્ય કે
 
23:37 એક નાનકડા ગામમાં રહેતા
એક નાના માણસથી લઈને
  
23:43 સૌથી મહાન વ્યવહારદક્ષ વૈજ્ઞાનિક સુધી,
 
23:51 એ સૌમાં કંઈક સહિયારું છે.
તમે એ નથી નોંધ્યું?
  
23:57 વિચારવું.
તેઓ વિચારે છે -
  
24:03 ગામડાનો માણસ જેણે કદી કંઈ વાંચ્યું નથી,
સ્કૂલ, કૉલેજ કે યુનિવર્સીટીમાં કદી ગયો નથી,
  
24:11 પણ અહીં આવેલા તમારામાંના મોટા ભાગના
 
24:14 લોકો તો સુશિક્ષિત છે.
ખરું?
  
24:24 તો તમે વિચારો છો અને
ગામડાનો માણસ વિચારે છે. ખરું?
  
24:29 હિમાલયમાં જે માણસ
સંપૂર્ણ એકાંતમાં બેઠેલો છે,
  
24:32 તે પણ વિચારે છે.
 
24:36 એટલે કે, દુનિયાનો દરેક માણસ વિચાર કરે છે.
 
24:45 ખરું?
 
24:48 અને આ વિચારવું તે
અનાદિકાળથી ચાલ્યું આવે છે.
  
24:58 એટલા માટે આપણે સૌ પ્રથમ
એ પ્રશ્ન પૂછવો જોઈએ -
  
25:01 અને આપણે ઘણા પ્રશ્નો પૂછવાના છીએ -
 
25:03 કે વિચારવું એટલે શું?
 
25:08 તમે શેના વિષે વિચારો છો?
 
25:11 અને તમે શેના વિષે વિચારો છો?
 
25:15 વિચારવું એટલે શું? ખરું?
 
25:21 તમે સૌ પ્રથમ એ પ્રશ્નનો જવાબ આપશો?
 
25:25 પુસ્તકોમાંથી નહીં. ખરું?
 
25:28 કોઈ ગીતા કે ઉપનિષદ કે બાઇબલ
 
25:32 કે કુરાનમાં કહેવાયેલું હોય
તે નહીં - વિચારવું એટલે શું?
  
25:47 સાહેબ, તમે સ્કૂલ, કૉલેજ કે
 
25:51 યુનિવર્સીટીમાં ભણેલા અમલદાર
 
25:56 કે મુખ્યપ્રધાન કે વડાપ્રધાન હો
 
25:59 અથવા ગામડાના નાનામાં નાના માણસ હો,
 
26:02 એ બધામાં કંઈક સહિયારું છે.
 
26:07 બીજી ઘણી બાબતો જેની ચર્ચા આપણે પછી કરીશું તે સિવાય -
 
26:11 વિચારવું એટલે શું?
 
26:15 આપણે સૌ વિચારીને જીવીએ છીએ.
 
26:20 આપણાં રોજિંદા કાર્યો વિચાર ઉપર આધારિત છે.
 
26:27 આ પ્રશ્નના પૂરા ઊંડાણમાં જઈને
આપણે શોધી કાઢવાનું છે.
  
26:37 તમે ભૌતિકશાસ્ત્રી હો કે મજૂર,
 
26:43 અથવા તો ગમે તે પ્રકારના માણસ હો,
આપણે સૌ વિચારીએ છીએ.
  
26:50 તમે એક રીતે વિચારતા હો,
અને બીજો માણસ બીજી રીતે વિચારતો હોય,
  
26:54 પણ તે વિચારવાની જ પ્રક્રિયા છે.
ખરું?
  
27:01 તો તે શું છે?
 
27:09 જો તમારી પાસે કોઈ સ્મૃતિ ન હોય
તો તમે વિચારી શકો ખરા?
  
27:20 જો સ્મૃતિ ન હોય,
તો તમે આગળનું કે પાછળનું
  
27:24 આવતીકાલે કે એક કલાક પછી
શું કરવાનું છે અથવા તો
  
27:29 ગઈકાલે કે આજે સવારે શું કર્યું હતું
તે વિષે વિચારી ન શકો.
  
27:33 તમે આગળનું ને પાછળનું વિચારી શકો છો.
 
27:40 તેને કમ્પ્યુટરની પ્રૌદ્યોગિક ભાષામાં
'આર્કિટેક્ચર' કહે છે,
  
27:45 અને કમ્પ્યુટર આ કરી શકે છે.
 
27:52 તેથી તમારે ભેગા મળીને શોધવું જોઈએ,
 
27:57 ભારતીય વિચારસરણી
 
28:02 અને યુરોપીઅન વિચારસરણી એમ નહીં.
 
28:06 વક્તા જે કહે છે તે તમે સમજો છો
કે નહીં એ હું જાણતો નથી -
  
28:12 પૌર્વાત્ય, બુદ્ધ, હિન્દુ,
મુસલમાન, ખ્રિસ્તી
  
28:21 કે કોઈ પણ સંપ્રદાયની વિચારધારા મુજબ નહીં.
 
28:29 બરાબર? તો વિચારવું એટલે શું?
 
28:40 મને કહો. વિચારવું એટલે શું?
શા માટે તમે વિચારો છો?
  
28:52 શું તમે મૂંઝાઈ ગયા છો?
 
28:57 કોઈ જવાબ નથી?
 
29:02 હું માનું છું કે તમે મારી સાથે આવતીકાલે
 
29:05 અથવા પરમદિવસે વાત કરશો.
 
29:08 આપણે સાથે મળીને ચર્ચા કરવાના છીએ.
 
29:14 જ્યાં સુધી તમે વિચારવાની
પ્રક્રિયાને ન સમજો,
  
29:24 જ્યાં સુધી તમે એને ખરેખર ન સમજો,
 
29:29 ત્યાં સુધી આપણું જીવન
હંમેશ ઘણું મર્યાદિત રહેશે.
  
29:36 માટે આપણે ખૂબ ઊંડાણમાં, ગંભીરતાપૂર્વક,
 
29:40 એક ભૌતિક્શાસ્ત્રીની જેમ,
એક વૈજ્ઞાનિકની જેમ,
  
29:44 વિચારવાની આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને
અતિશય ઝીણવટથી તપાસવી પડે,
  
29:49 જે આપણા જીવનને ઘડે છે.
 
29:59 માણસે પોતાના વિચારો દ્વારા
ઈશ્વરનું સર્જન કર્યું છે.
  
30:06 ઈશ્વરે માણસનું સર્જન કર્યું નથી.
 
30:10 એ બહુ જ નબળો ઈશ્વર હોવો જોઈએ
જેણે આવા માણસો સર્જ્યા
  
30:15 જે કાયમ એકબીજા સાથે લડ્યા જ કરે છે.
 
30:21 એ તો કોઈ મૂર્ખ, બુઢ્ઢો ઈશ્વર હોવો જોઈએ.
 
30:27 તો, વિચારવું એટલે શું?
અને આપણે એમાંથી સમસ્યાઓ કેમ બનાવી છે?
  
30:35 ખરું?
આપણી પાસે વિચારવા અંગે સમસ્યાઓ છે.
  
30:44 એટલે આપણે ઝીણવટથી એ પણ તપાસવું પડે
કે આપણે કયા કારણે સમસ્યાઓ છે.
  
30:52 તમે સમજો છો?
શું આપણે આમાં થોડે અંશે સાથે છીએ,
  
30:56 એકબીજાને અનુસરીએ છીએ,
 
30:59 કે પછી તમે સૌ ઊંઘી ગયાં છો?
 
31:04 તો પહેલી વાત, આપણા જીવનમાં
સમસ્યાઓ કેમ છે?
  
31:18 સમસ્યા એટલે શું?
 
31:23 આપણી પાસે ઘણી સમસ્યાઓ છે:
રાજકીય સમસ્યાઓ,
  
31:27 આર્થિક સમસ્યાઓ,
નાણાંકીય સમસ્યાઓ,
  
31:31 એક ધર્મની બીજા
ધર્મ વિરુદ્ધ સમસ્યાઓ,
  
31:34 ભાતભાતની સમસ્યાઓ - ઓહ!
તમે સમજો છો?
  
31:39 શું તમારી પાસે હજારો સમસ્યાઓ નથી?
 
31:46 સમસ્યા એટલે શું?
 
31:52 અને તે ‘સમસ્યા’ શબ્દનો અર્થ -
 
31:56 તેનો અર્થ શું?
અર્થ.
  
32:00 શબ્દકોશ પ્રમાણે એનો અર્થ છે
 
32:03 કશુંક તમારી તરફ ફેંકવામાં આવેલું હોય તે,
કોઈ પડકાર,
  
32:08 એવું કશુંક કે જેનો તમારે
સામનો કરવાનો છે.
  
32:14 આ છે સમસ્યાનો અર્થ.
ખરું?
  
32:19 આપણે આમાં સાથે છીએ,
કે હું મારી જાત સાથે વાત કરી રહ્યો છું?
  
32:27 તો સૌ પહેલું, 'સમસ્યા' શબ્દનો અર્થ છે
તમારી તરફ ફેંકવામાં આવેલું હોય તે.
  
32:36 તમે કોઈ યુક્તિથી તેને ટાળી ન શકો,
તેનાથી દૂર ભાગી ન જઈ શકો,
  
32:40 તમે તેને દબાવી ન શકો.
તે છે, એક દૂખતા અંગૂઠાની માફક.
  
32:49 એવું કેમ કે આપણા આખા જીવનમાં,
 
32:54 જન્મથી લઈને મૃત્યુ સુધી,
સમસ્યાઓ હોય છે -
  
33:00 મૃત્યુ વિષે, ભય વિષે,
સેંકડો બાબતો વિષે? ખરું?
  
33:07 શું તમે આ પ્રશ્ન પૂછો છો,
 
33:09 કે માત્ર હું જ તમારા વતી પૂછું છું?
 
33:15 તમે આ બધા ઉપર કોઈ
પ્રતિક્રિયા આપતા લાગતા નથી.
  
33:27 તમારા જન્મના થોડાં વર્ષો પછી
 
33:34 તમે સ્કૂલ જાવ છો.
 
33:40 ત્યાં તમારે વાંચવું, લખવું પડે છે.
 
33:45 બાળક માટે તે સમસ્યા
બની જાય છે. ખરું?
  
33:53 અને પછી એને બિચારાને
ગણિત શીખવું પડે છે,
  
33:58 અને તે સમસ્યા બની જાય છે.
 
34:01 અને મા કહે છે, 'આ કર, તે ન કર' -
 
34:06 તે સમસ્યા બની જાય છે.
ખરું?
  
34:11 એટલે કે, બાળપણથી આપણો ઉછેર
સમસ્યાઓમાં થાય છે. ખરું?
  
34:23 હું કશુંક વિચિત્ર કહી રહ્યો છું?
 
34:32 તમે બધા ભારે ગંભીર દેખાવ છો!
 
34:39 હું તે શબ્દ વાપરવા બદલ દિલગીર છું,
પણ તમે બધા બહુ ગંભીર દેખાવ છો.
  
34:47 કદાચ માત્ર આજની સવારે જ
- કંઈ વાંધો નહીં.
  
34:53 તો બાળપણથી આપણે લાખો
સમસ્યાઓને મનમાં સંઘરીએ છીએ.
  
35:01 આપણું મગજ સમસ્યાઓમાં
અનુબંધિત છે.
  
35:07 તે ક્યારેય સમસ્યાઓથી મુક્ત નથી હોતું.
 
35:13 જેમ જેમ તમે મોટા થાવ, પુખ્ત બનો,
તેમ તેમ કામવાસના અંગેની, પૈસા કમાવા અંગેની,
  
35:23 શું કરવું અને શું ન કરવું,
સમાજનું અનુસરણ કરવું કે નહીં,
  
35:26 બળવો કરવો કે નહીં વગેરે સમસ્યાઓ, અને
છેવટે તમે સમાજને, પરિસ્થિતિને શરણે જાવ છો.
  
35:34 આમ, આ બધું સમસ્યા બને છે.
 
35:39 દુનિયાનો દરેક રાજકારણી એક
સમસ્યાને હલ કરે છે
  
35:44 અને તેમાંથી બીજી સમસ્યા પેદા કરે છે.
 
35:47 તમે આ બધું નોંધ્યું નથી?
 
35:52 એટલે માણસની ખોપરીમાં રહેલા મગજમાં
 
35:56 પોતાનામાં જ એક સમસ્યા છે.
 
36:05 તમે સમજો છો?
 
36:07 તો સમસ્યાઓને હલ કરવા માટે આપણું
મગજ ક્યારેય પણ સમસ્યારહિત હોઈ શકે?
  
36:14 તમે મારો પ્રશ્ન સમજો છો?
 
36:18 જો મગજ સમસ્યારહિત ન હોય,
 
36:21 તો એ કેવી રીતે કોઈ પણ સમસ્યાને
હલ કરી શકે? તમે સમજો છો?
  
36:27 આ તર્કસંગત છે. ખરું?
 
36:32 એટલે કે, મગજ, તમારું મગજ,
 
36:35 જે ખોપરીમાં રહેલું છે,
જે સ્મૃતિઓનું વહન કરે છે -
  
36:41 હું વિગતોમાં નથી ઊતરતો -
 
36:43 જેણે અસાધારણ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરેલી છે,
 
36:52 એ મગજનું પોષણ અને કેળવણી થયાં છે
સમસ્યાઓ ધારણ કરવા માટે.
  
37:00 ખરું?
 
37:03 માટે આપણે અત્યારે પૂછીએ છીએ:
શું મગજ, તમારું મગજ,
  
37:08 ક્યારેય પહેલાં સમસ્યારહિત હોઈ શકે,
 
37:12 અને ત્યાર પછી એ સમસ્યાઓને હલ કરી શકે.
 
37:15 એ તર્કસંગત છે. ખરું?
 
37:20 તો શું તમે પહેલાં સમસ્યારહિત હોઈ શકો?
 
37:27 કે તે અશક્ય છે?
 
37:32 તમે મારો પ્રશ્ન સમજો છો?
 
37:40 આપણું મગજ હિન્દુ તરીકે અને
 
37:45 હિન્દુ ધર્મનાં જુદાંજુદાં વિભાજનો પ્રમાણે
અનુબંધિત છે.
  
37:52 આપણે, આપણું મગજ એક બૌદ્ધ તરીકે,
એક સાધુ તરીકે,
  
37:59 એમ ઘણા બધા સંકુચિત ધર્મોમાં અનુબંધિત છે,
 
38:08 આપણું મગજ તજ્જ્ઞતાથી
અનુબંધિત થયેલું છે. ઓ પ્રભુ!
  
38:17 તમને આ બધામાં રસ નથી?
 
38:23 તમારી સામે જોઈને હું મારી જાતને પૂછું છું -
 
38:26 તમને આ બધામાં રસ નથી?
 
38:32 કે પછી આ એક ટેવ છે -
સભામાં જવું, સાંભળવું,
  
38:37 અને કહેવું, 'હા, બિલકુલ ખરું, બિલકુલ ખરું'.
 
38:44 તમે રમૂજી લોકો છો, સારું.
 
38:51 તો, શરુ કરીએ.
 
38:54 આપણે જે વાતાવરણમાં જીવીએ છીએ
એનાથી આપણું મગજ અનુબંધિત છે,
  
39:02 તમારા શિક્ષણથી,
તમારા ધર્મથી,
  
39:08 તમારી ગરીબી કે અમીરીથી,
 
39:14 સાધુઓ તરીકે તમે લીધેલી પ્રતિજ્ઞાઓથી -
 
39:17 મને ખબર નથી કેમ,
પણ તમે લીધી છે -
  
39:20 અને તે યાતના બને છે, સમસ્યા બને છે.
 
39:26 આપણાં મગજ અસાધારણ રીતે
અનુબંધિત છે -
  
39:33 ધંધાદારી માણસ તરીકે,
ઘર ચલાવનાર તરીકે વગેરે,
  
39:40 અને તે સંકુચિત દૃષ્ટિબિન્દુથી
આપણે દુનિયાને જોઈએ છીએ.
  
39:50 એટલા માટે આપણે
આ પ્રશ્નમાં ઊંડા જવાનું છે,
  
39:54 માત્ર સમસ્યાઓ હોવા વિષે નહીં,
પણ વિચારવું એટલે શું એ પણ.
  
40:06 તમે વિચારો છો જ શા માટે?
 
40:10 કાર્ય કરવાનો કોઈ બીજો રસ્તો છે ખરો?
 
40:18 જીવન પ્રત્યે, રોજિંદા જીવન પ્રત્યે,
કોઈ વિશિષ્ટ અભિગમ છે,
  
40:27 જેમાં વિચારવાની કોઈ જરૂર જ ન હોય?
 
40:30 ઓહ, તમે આ બધું જાણતા નથી.
 
40:37 માટે પહેલાં આપણે સાથે મળીને
ખૂબ ઝીણવટથી જોવાનું છે -
  
40:43 હું સમજાવું અને તમે સ્વીકારી લો એમ નહીં,
તે તો મૂર્ખામી છે -
  
40:49 પણ ભેગા મળીને આપણે પોતાના માટે
શોધી કાઢીએ અને પછી કાર્ય કરીએ,
  
40:55 માત્ર 'હા, બિલકુલ સાચું'
એમ કહીએ એટલું જ નહીં. પણ કાર્ય કરીએ.
  
41:03 આપણે આમાં આગળ જઈશું.
 
41:05 વિચારવું એટલે શું?
 
41:09 તમે વિચારતા નથી?
 
41:12 નહીંતર તમે અહીં ન હોત.
 
41:18 તમે અમુક ચોક્કસ સમયે અહીં આવવાની
વ્યવસ્થા કરી છે,
  
41:27 અને પાછા જવાની વ્યવસ્થા પણ કરી છે.
 
41:31 તે છે વિચારવું.
 
41:37 તત્ત્વજ્ઞાનની રીતે જોતાં વિચારવું -
 
41:41 તત્ત્વજ્ઞાન એટલે
સત્ય પ્રત્યે પ્રેમ, જીવન પ્રત્યે પ્રેમ,
  
41:50 યુનિવર્સીટીમાં કોઈ પરીક્ષા પાસ કરવી તે નહીં.
 
42:00 માટે ચાલો, સાથે મળીને શોધી કાઢીએ
કે વિચારવું એટલે શું.
  
42:07 જો તમારી પાસે ગઈકાલની અથવા
આવતીકાલે શું થવાનું છે એની
  
42:19 કોઈ સ્મૃતિ ન હોય, તો તમે વિચારો ખરા?
 
42:25 તમે સમજો છો?
ઓહ, સાહેબ -
  
42:30 જો તમને કશી સ્મૃતિ ન હોય
તો તમે વિચારીને તે મુજબ કાર્ય કરશો?
  
42:40 અલબત્ત, નહીં.
તમે અચકાવ છો શા માટે?
  
42:46 જો તમારી પાસે કોઈ સ્મૃતિ ન હોય
તો તમે વિચારી ન શકો. ખરું?
  
42:50 તો સ્મૃતિ એટલે શું?
 
42:52 હવે તમે મૂંઝાયા છો.
 
42:56 સ્મૃતિ એટલે શું?
 
42:59 તમે ગઈકાલે કંઈક કર્યું
 
43:03 અને તમે જે કર્યું એની મગજમાં છાપ પડી,
 
43:08 તે સ્મૃતિ બને છે,
 
43:10 અને સ્મૃતિ મુજબ તમે વિચારો છો
અને કાર્ય કરો છો. બરાબર?
  
43:17 તો, સ્મૃતિ એટલે શું?
તે કેવી રીતે પેદા થાય છે?
  
43:25 કોઈ તમારાં વખાણ કરતું હોય
તે તમને યાદ આવે,
  
43:29 કોઈ તમને દુભાવતું હોય
તે તમને યાદ આવે,
  
43:34 તમારે વિષે ખરાબ બોલતું હોય,
 
43:37 અથવા તમે કોઈ પુસ્તક લખ્યું હોય
એનાં વખાણ કરતુ હોય તે યાદ આવે.
  
43:45 એટલે તમે યાદ કરો છો – તે છે સ્મૃતિ.
 
43:49 એનો અર્થ કે સ્મૃતિ માહિતીનું પરિણામ છે.
ખરું?
  
43:57 બરાબર?
ઓ પ્રભુ!
  
44:01 એટલે કે, તમે મારું અપમાન કર્યું,
 
44:09 તેની મારા મગજમાં સ્મૃતિ તરીકે છાપ પડી.
 
44:15 તે અપમાન કે વખાણ,
જે હોય તે,
  
44:22 તેની છાપ સ્મૃતિ બને છે.
 
44:24 એટલે કે તે બનાવની માહિતી સ્મૃતિ બને છે.
 
44:33 મને ગાડીમાં અકસ્માત થાય છે,
તે અકસ્માતની મગજમાં,
  
44:40 મગજના કોષોમાં છાપ પડે છે,
અને પછી તે કહે છે,
  
44:47 'હા, તે સ્મૃતિ છે. મને અકસ્માત થયો,
 
44:49 મારે ગાડી સાચવીને ચલાવવી જોઈએ'.
ખરું?
  
44:53 માટે માહિતીમાંથી સ્મૃતિ આવે છે.
બરાબર છે?
  
45:01 સ્પષ્ટ છે?
 
45:03 સ્મૃતિમાંથી વિચાર આવે છે.
 
45:08 હવે, માહિતી એટલે શું?
 
45:11 આ જરા અઘરું છે.
 
45:14 આપણે બધા માહિતીનો સંચય કરીએ છીએ,
મહાન વિદ્વાનો,
  
45:19 મહાન પ્રાધ્યાપકો, વૈજ્ઞાનિકો
અસાધારણ માહિતી પ્રાપ્ત કરે છે.
  
45:26 તમે સમજો છો?
માહિતી એટલે શું?
  
45:30 કેવી રીતે તમને માહિતી મળે છે?
 
45:37 તમે ક્યારેય આ બધા વિષે વિચાર્યું નથી,
આ બધું જોયું નથી?
  
45:44 જયારે અનુભવ થાય છે
ત્યારે માહિતી ઉપજે છે. ખરું?
  
45:49 તમને ગાડીમાં અકસ્માત થયો,
 
45:52 તે અકસ્માત એક અનુભવ છે.
બરાબર?
  
46:03 અનુભવમાંથી તમને માહિતી મળે છે
 
46:07 અને તે માહિતીમાંથી તમને સ્મૃતિ મળે છે;
 
46:11 તે સ્મૃતિમાંથી તમને વિચાર મળે છે.
બરાબર?
  
46:15 સાવચેતી રાખો.
તરત સંમત કે અસંમત ન થાવ.
  
46:18 હું તમારા પગ નીચેનું પાથરણું
ખેંચી લેવાનો છું.
  
46:24 તો, અનુભવ શું છે,
તે છે એ બનાવ - બરાબર? -
  
46:31 ગાડીમાં અકસ્માત,
 
46:34 જે મગજમાં માહિતી તરીકે
નોંધાયેલો છે. ખરું?
  
46:40 અને એવી રીતે - માહિતી...
 
46:42 અનુભવ - માહિતી -
સ્મૃતિ - વિચાર. ખરું?
  
46:50 આ તર્કસંગત છે.
 
46:52 આમાં મારી જોવાની રીત કે
તમારી જોવાની રીત એવું કશું નથી.
  
46:58 માટે, સઘળો અનુભવ સીમિત છે,
તે ઈશ્વરનો અનુભવ હોય
  
47:03 કે તમારો અનુભવ હોય.
સાચું?
  
47:14 બરાબર? તમે સંમત થશો,
તમે તે જોશો?
  
47:19 સઘળો અનુભવ.
કારણ કે તમે જુઓ છો કે
  
47:23 વૈજ્ઞાનિકો એમાં રોજેરોજ વધુ ને વધુ
ઉમેરો કરતા જાય છે.
  
47:29 ખરું?
 
47:31 જેનામાં ઉમેરો થાય તે
હંમેશ સીમિત જ હોય. ખરું?
  
47:36 સંમત ન થાવ.
તેને જુઓ, તેને જુઓ.
  
47:42 'હું થોડું જાણું છું, અને મારે વધુ જાણવું જોઇએ',
તમે ઉમેરો કરી રહ્યા છો.
  
47:49 ખરું?
 
47:51 જેમાં તમે ઉમેરો કરો છો,
તે સીમિત જ હોવું જોઈએ.
  
48:02 ઓ પ્રભુ! ખરું?
 
48:04 પ્રશ્નકર્તા: ખરું.
 
48:07 કૃષ્ણમૂર્તિ: એટલે, અનુભવ
હંમેશાં સીમિત છે.
  
48:15 તમારો ઈશ્વરનો અનુભવ
 
48:17 - મને ખબર નથી કે તેનો શો અર્થ છે,
પણ કશો વાંધો નહીં -
  
48:21 તમારો કોઈ પણ વસ્તુનો અનુભવ
જેમાં કંઈક વધુ ઉમેરી શકાય,
  
48:25 તે હંમેશાં સીમિત છે.
 
48:29 એટલે, અનુભવ સીમિત છે,
માહિતી સીમિત છે -
  
48:38 સદાકાળ, માત્ર ભવિષ્યની માહિતી જ નહીં,
તે હંમેશાં સીમિત છે.
  
48:44 માટે સ્મૃતિ સીમિત છે
અને તેથી વિચાર સીમિત છે.
  
48:51 ખરું? વિચાર સીમિત છે.
 
48:58 અને જ્યાં સીમા છે,
ત્યાં વિભાજન છે. ખરું?
  
49:07 શીખ, હિન્દુ,
બૌદ્ધ, મુસલમાન,
  
49:12 ખ્રિસ્તી, લોકશાહી દળ,
લોકસત્તા દળ, સામ્યવાદી વગેરે.
  
49:20 તમે સમજો છો?
તે બધા વિચાર ઉપર આધારિત છે.
  
49:25 માટે બધી જ સરકારો સીમિત છે.
 
49:29 તમારી બધી પ્રવૃત્તિઓ સીમિત છે,
 
49:34 તમે બિલકુલ તાત્ત્વિક રીતે વિચારો
કે બહુ પ્રભાવી થવાનો પ્રયત્ન કરો,
  
49:39 તે વિચાર જ છે. ખરું?
 
49:45 એટલે કે વિચારવાના
સીમિત લક્ષણમાંથી આવતાં -
  
49:49 અને વિચારવું હંમેશાં સીમિત છે
- આપણાં કાર્યો સીમિત છે.
  
49:55 બરાબર?
 
49:59 હવે, તેમાંથી તમે
કાળજીપૂર્વક તપાસવાનું શરુ કરો:
  
50:05 શું વિચારનું પોતાનું
કોઈ ઉચિત સ્થાન સંભવે છે,
  
50:09 અને એનું બીજું કોઈ સ્થાન જ ન હોય?
તમે મારો પ્રશ્ન સમજો છો?
  
50:14 ના, ના, મહેરબાની કરીને ઊંઘી ન જાવ.
 
50:19 અહીં આવવા માટે મારે વિચારની જરૂર છે.
 
50:22 મારે અમુક સમયે ઊઠવું પડ્યું - વગેરે.
 
50:26 તમારે પણ.
ત્યાં તમારે વિચાર કરવો પડ્યો.
  
50:35 તો એવું કોઈ કાર્ય છે
જે સીમાથી મુક્ત હોય?
  
50:48 તમે એક મિનિટ વિચાર કરો
- હું તમને આપીશ...
  
50:50 પૂરેપૂરો વિચાર કરો,
કાળજીપૂર્વક તેને જુઓ.
  
50:56 તેનો અર્થ એ કે
 
51:03 વિચારવું સીમિત હોવાને લીધે
આપણે સમસ્ત સૃષ્ટિને
  
51:09 એક અતિશય નાની ઘટનાના સ્તરે
નીચે લાવી દીધી છે. તમે સમજો છો?
  
51:15 આપણે આપણા જીવનને એક અતિશય
નાની બાબત બનાવી દીધી છે.
  
51:20 મને લાગે છે કે મારે આવા હોવું જોઈએ,
તેવા ન હોવું જોઈએ,
  
51:23 મારે સત્તા જોઈએ,
ન જોઈએ... સમજો છો તમે?
  
51:28 આપણે પ્રચંડ ગુણધર્મવાળા જીવનને
એક અતિશય નાની,
  
51:33 મામૂલી, નિંદ્ય ઘટનાના સ્તરે
નીચું લાવી દીધું છે. ખરું?
  
51:44 તો, વિચારથી મુક્ત થવું શક્ય છે?
 
51:55 એનો અર્થ એ કે મારે અહીં આવવા માટે
વિચાર કરવો પડે.
  
52:00 જો હું અમલદાર હોઉં, તો મારે
અમલદારશાહીની બાબતમાં વિચાર કરવો પડે.
  
52:09 જો હું કારખાનામાં કામ કરતો હોઉં,
 
52:13 તો મારી પાસે અમુક પ્રકારની માહિતી હોવી જોઈએ.
 
52:18 મારી પાસે મારી જાત માટે માહિતી
શું કામ હોવી જોઈએ?
  
52:24 ઓ ભલા માણસો.
તમે સમજો છો મારો પ્રશ્ન?
  
52:29 ઊંચી જાત, નીચી જાત
અને એવું બધું.
  
52:36 મારે એ બાબતની માહિતી
શા માટે જોઈએ? તે બહુ સહેલું છે.
  
52:40 હું સ્વાર્થવૃત્તિવાળો છું.
 
52:44 હકીકતમાં મને માત્ર
મારી જાત સાથે જ નિસબત છે.
  
52:48 આપણે ભાઈચારો હોવાનો ડોળ કરીએ,
 
52:50 અથવા શાંતિની વાતો કરીએ,
 
52:54 આપણે જાતજાતના શબ્દોમાં સમજાવીએ,
 
53:01 પણ આપણે હંમેશાં આત્મકેન્દ્રી છીએ.
ખરું?
  
53:11 માટે તેમાંથી પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે:
 
53:23 શું આત્મકેન્દ્રીપણું,
 
53:27 જે અનિવાર્યપણે ઊંડો સ્વાર્થ છે,
 
53:35 એમાં ફેરફાર શક્ય છે?
તમે સમજો છો?
  
53:44 શું આપણે તદ્દન નિઃસ્વાર્થ હોઈ શકીએ?
 
53:55 જવાબ આપો.
તો આપણે તપાસવું પડશે:
  
53:58 સ્વ એટલે શું?
ખરું, સાહેબ?
  
54:04 તમે શું છો,
તમારા નામ, વ્યવસાય,
  
54:11 તમારી પ્રતિજ્ઞાઓ અને
કોઈ ગુરુને અનુસરવા સિવાય,
  
54:15 તમે શું છો?
 
54:32 મને કહો.
 
54:36 તમારા વ્યવસાય સિવાય,
તમારા નામ સિવાય -
  
54:39 અથવા આને બીજી રીતે મૂકીએ:
શું તમે તમારું નામ છો?
  
54:45 શું તમે તમારો વ્યવસાય છો?
 
54:49 શું તમે કોઈ સમુદાયના ભાગ છો?
 
54:54 કે કોઈ પરંપરાના ભાગ છો?
 
54:58 હિન્દુ - એ એક પરંપરા છે, એક નામ છે.
 
55:07 તો, તમે શું છો?
 
55:11 ગીતા, ઉપનિષદ, અથવા
બીજા કોઈએ કહ્યું હોય,
  
55:14 એનું એ જ ફરી ન કહો.
તે વ્યર્થ છે.
  
55:19 હકીકતમાં તમે શું છો?
 
55:27 પ્રભુ, તમને બધાને શું થયું છે?
 
55:30 શું આ પ્રશ્ન પહેલી જ વાર
તમારી સામે મૂકાઈ રહ્યો છે?
  
55:37 શું છો તમે?
 
55:46 તમે ભય નથી?
 
55:52 તમે તમારું નામ નથી?
 
55:59 તમે તમારું શરીર નથી?
 
56:04 તમે પોતાની બાબતમાં
જે વિચારો છો તે તમે નથી?
  
56:09 તમે તમારી પોતાની જાત વિષે
જે માનસિક ચિત્ર બનાવ્યું છે - તે તમે નથી?
  
56:16 તમે તમારો ક્રોધ નથી?
અથવા તો તમે કહો છો કે,
  
56:20 'ના, ક્રોધ મારાથી અલગ છે.'
આગળ વધો, સાહેબ.
  
56:28 તમે તમારા ભયો,
તમારી મહત્ત્વાકાંક્ષાઓ, તમારો લોભ,
  
56:33 તમારી સ્પર્ધા, તમારી અનિશ્ચિતતા,
તમારી ગૂંચવણ,
  
56:39 તમારી પીડા, તમારું દુઃખ નથી?
શું તમે આ બધું નથી?
  
56:46 જે ગુરુને તમે અનુસરો છો તે અને
 
56:49 ભાતભાતની વસ્તુઓ જેને તમે
ગળે વળગાડી રાખી છે તે તમે નથી?
  
56:57 એટલે કે, જયારે તમે તેની સાથે
એકરૂપ થાવ છો,
  
57:02 ત્યારે - તમારો ભય, તમારી ખુશી,
તમારી પીડા, તમારું દુઃખ,
  
57:08 તમારી મમતા,
તમારી તોછડાઈ - તે બધું,
  
57:13 શું તમે તે બધું નથી?
 
57:17 કે તમે કશુંક ઉચ્ચ છો,
 
57:27 ઉચ્ચ-સ્વ,
ઉચ્ચ-ચેતના?
  
57:32 જો તમે કહો કે તમે
ઉચ્ચ-ચેતના, ઉચ્ચ-સ્વ છો,
  
57:36 તો તે પણ તમારા વિચારવાનો ભાગ છે;
 
57:39 એટલા માટે જેને તમે ઉચ્ચ વિચારક
કે ઉચ્ચ-આત્મા કહો છો,
  
57:43 તે ઘણી નાની બાબત છે.
 
57:51 તો હું શું છું?
 
57:56 આગળ ચાલો, સાહેબ, ઊંઘી ન જાવ.
 
57:59 સમય શો થયો છે, સાહેબ?
 
58:01 પ્રશ્નકર્તા: દસમાં દસ મિનિટ બાકી છે, સાહેબ.
પ્રશ્નકર્તા: નવ પંચાવન.
  
58:06 કૃષ્ણમૂર્તિ: આપણે લગભગ એક કલાક વાત કરી?
પ્રશ્નકર્તા: હા, સાહેબ.
  
58:12 કૃષ્ણમૂર્તિ: ભલા માણસ! હું જાણતો નથી
કે તમને આ બધું યોગ્ય લાગે છે કે કેમ.
  
58:20 હું કહું છું કે તમે આ બધાનું પોટલું છો.
ખરું?
  
58:29 વિચાર દ્વારા એકત્ર કરાયેલું -
હું હિન્દુ છું, હું બ્રાહ્મણ છું,
  
58:35 હું બ્રાહ્મણ નથી,
હું બ્રાહ્મણ-વિરોધી છું,
  
58:39 અને મારે વડાપ્રધાન થવું છે,
 
58:43 મારે વધુ મોટી પદવી જોઈએ છે,
મારે જોઈએ છે સત્તા, હોદ્દો.
  
58:48 ખરું? ના ન કહેતા.
તમારે આ બધું જોઈએ છે.
  
58:53 તમે ઈશ્વરની, તમારા ગુરુની
અધિક સમીપ જવા ઈચ્છો છો
  
58:57 અને તેથી ગુરુ જે કહે તેનું પાલન કરો છો,
 
59:01 અને તમે અનિશ્ચિત, વ્યાકુળ,
એકલવાયા, દુઃખી,
  
59:08 પીડાગ્રસ્ત, વ્યગ્ર છો.
ખરું? તમે તે સઘળું છો.
  
59:14 તમે જે કંઈ વિચારો,
તે તમે છો. ખરું?
  
59:20 તમે જાતભાતની ચીજવસ્તુઓના
આવિષ્કાર કરો,
  
59:22 પરંતુ તે આવિષ્કાર પણ
તમે છો. ખરું?
  
59:31 હવે, બીજો ઘણો જ વિકટ પ્રશ્ન -
 
59:35 હું અત્યારે એમાં નહીં જાઉં
કારણ કે સમય લગભગ સમાપ્ત થઇ ગયો છે:
  
59:41 કોણે આ બધું એકત્ર કર્યું છે?
 
59:46 આ બધું એકત્ર કરવાને કહેવાય છે હું,
મારી જાત, મારો અહં,
  
59:50 મારું વ્યક્તિત્વ, ઉચ્ચ-સ્વ, મારો ઈશ્વર,
તમે જાણો છો, આત્મા -
  
59:57 હું આવી બધી ચીજવસ્તુઓના આવિષ્કાર કરું છું.
 
1:00:00 કોણે આ એકત્ર કર્યું છે?
તમે સમજો છો મારો પ્રશ્ન?
  
1:00:07 અથવા માત્ર એક જ રચના છે?
તમે સમજો છો?
  
1:00:17 સમજો છો તમે?
આપણે આ બધું અલગ કર્યું છે.
  
1:00:23 એક દિવસે હું બિલકુલ નિશ્ચિત હોઉં છું,
બીજે દિવસે હું અનિશ્ચિત હોઉં છું,
  
1:00:29 ત્રીજે દિવસે - મારો અર્થે છે
ઘણા સમય બાદ ત્રીજો દિવસ -
  
1:00:34 હું ઉચ્ચ ચારિત્ર્યવાન બનવા માગું છું,
પાંચમા દિવસે હું કહું છું,
  
1:00:39 'મારે નિર્ભય હોવું જોઇએ',
અને આમ આગળ ને આગળ. ખરું?
  
1:00:46 એક દિવસથી બીજો દિવસ એમ ખસવું.
આપણે કેવા પ્રકારના માણસો છીએ!
  
1:00:54 હું હિન્દુ છું, બૌદ્ધ છું, વગેરે.
 
1:00:57 કોણે કર્યાં આ બધાં વિભાજનો?
 
1:01:07 તમે સમજો છો મારો પ્રશ્ન?
 
1:01:10 કોણે કહ્યું કે, 'હું હિન્દુ છું',
અથવા 'હું મુસલમાન છું'?
  
1:01:18 શું આ માત્ર પ્રચાર છે?
 
1:01:23 દેશો વચ્ચે ભાગલા
- કોણે કર્યા આ ભાગલા?
  
1:01:28 અરે સાહેબ, આગળ વધો...
 
1:01:36 પ્રશ્નકર્તા: વિચારે આ બનાવ્યું છે.
કૃષ્ણમૂર્તિ: સોક્રેટિસ?
  
1:01:41 પ્રશ્નકર્તા: વિચાર.
કૃષ્ણમૂર્તિ: વિચાર. તમને ખાતરી છે?
  
1:01:51 અથવા શું તે જાણીતા થવા માટેની,
સહીસલામત રહેવાની ઇચ્છા છે, ઝંખના છે?
  
1:02:04 પ્રશ્નકર્તા: હા.
પ્રશ્નકર્તા: તે વિચાર પણ છે.
  
1:02:09 કૃષ્ણમૂર્તિ: તમે એમ કહો
તે પહેલાં સાંભળશો, સાહેબ?
  
1:02:12 અલબત્ત, વિચાર,
પણ તેમાં બીજું કંઈક છે.
  
1:02:20 હું તમને પૂરા આદરભાવ સાથે પૂછું છું,
 
1:02:25 કોણે આ ભાગલા સર્જ્યા છે?
અવશ્ય, તે વિચાર છે,
  
1:02:30 પણ વિચારની પાછળ
કંઈક બીજું જ રહેલું છે.
  
1:02:36 હું રશિયન છું, અથવા મુસલમાન છું,
અને હું તેને વળગી રહું છું. ખરું?
  
1:02:46 મારી બાકીની આખી જિંદગી
હું મુસલમાન છું, અથવા કેથોલિક છું,
  
1:02:51 અથવા હિન્દુ છું,
અથવા જે કંઈ હોઉં તે છું.
  
1:02:56 વિચાર સિવાય,
કોણ કરે છે આ બધું?
  
1:02:59 આની પાછળ શી ઇચ્છા છે,
કયું પ્રેરક બળ છે,
  
1:03:01 કઈ ગતિ છે?
 
1:03:06 પ્રશ્નકર્તા: ભવત. કંઈક બનવું.
 
1:03:08 કૃષ્ણમૂર્તિ: ભવત - તમારો અર્થ શો છે,
શું બનવું?
  
1:03:12 પ્રશ્નકર્તા: હું જે છું તેનાથી કઈંક વિશિષ્ટ.
પ્રશ્નકર્તા: તે સલામતી છે.
  
1:03:17 કૃષ્ણમૂર્તિ: છેવટે. સલામતી, ખરું કે નહીં ?
 
1:03:20 હું સલામત રહેવા ચાહું છું,
એટલે માટે હું એક ગુરુને અનુસરું છું.
  
1:03:27 મારા તમારી સાથેના સંબંધમાં
હું સલામત રહેવા ચાહું છું,
  
1:03:31 મારી પત્ની સાથે - તે મારી છે.
ખરું?
  
1:03:39 સલામતી. ખરું, સાહેબ?
 
1:03:41 સલામત, સુરક્ષિત, નિશ્ચિંત,
કોઈ સ્થાન મારે એવું જોઈએ.
  
1:03:49 ખરું? ઘરે -
કોઈ કારખાનામાં અથવા
  
1:03:53 અમલદારશાહી રચનામાં આ અઘરું છે.
 
1:03:57 ઇચ્છા, પ્રેરક બળ, પ્રતિભાવ,
 
1:04:00 પ્રતિક્રિયા છે સુરક્ષા -
મારે સલામત હોવું જોઈએ. ખરું?
  
1:04:09 ક, ગમે તે નામ, બ, અ.
 
1:04:15 તમે એક ગાંડું ટોળું છો.
 
1:04:19 અથવા, સંસદસભ્ય. સમજો છો?
 
1:04:24 આ દેશમાં પદવીનું બહુ મહત્ત્વ છે.
 
1:04:30 તે એક પ્રકારની સલામતી છે.
બરાબર?
  
1:04:35 તમે સૌ સલામતી ચાહો છો,
 
1:04:40 પણ આપણે ક્યારેય પૂછતા નથી
કે ક્યાંય સલામતી છે ખરી?
  
1:04:49 આગળ વધો, સાહેબ.
 
1:04:52 એવું કોઈ પણ સ્થાન છે,
જ્યાં હું કહી શકું કે, 'હું સલામત છું'?
  
1:05:01 તમને તમારી પત્નીનો વિશ્વાસ નથી,
તમારી પત્નીને તમારો વિશ્વાસ નથી.
  
1:05:06 તમે તમારા ઉપરીનો અવિશ્વાસ કરો છો,
કારણ કે તમારે એનું સ્થાન જોઈએ છે.
  
1:05:15 આ બધી સામાન્ય સમજણની વાત છે.
તમને ગુરુ બનવું ગમે છે -
  
1:05:24 ભગવાનને ખાતર!
 
1:05:30 એટલે દુનિયાનો દરેક માણસ
 
1:05:35 - ભલે તમે અત્યારે હસો -
દુનિયાનો દરેક માણસ
  
1:05:41 એવું સ્થાન ચાહે છે,
જ્યાં તે સલામત, નિશ્ચિંત રહી શકે,
  
1:05:49 જ્યાં કોઈ હરીફાઈ ન હોય,
 
1:05:52 જ્યાં તેને આમતેમ ધકેલવામાં ન આવે,
જ્યાં તેને કનડવામાં ન આવે.
  
1:05:59 શું તમે આ બધું નથી ચાહતા?
 
1:06:05 જો તમે પ્રામાણિક હો, થોડાક ફેરફાર ખાતર,
તો તમારે આ બધું નથી જોઈતું?
  
1:06:13 હા. પણ તમે ક્યારેય પૂછતા નથી:
કયાંયેય સલામતી છે ખરી?
  
1:06:21 આપણે કશુંક જોઈએ છે -
તે ભ્રમ હોઈ શકે.
  
1:06:26 મારે ઈશ્વર જોઈએ છે,
પણ ઈશ્વરનું સર્જન આપણે કર્યું છે.
  
1:06:34 માટે, તમારે સલામતી જોઈએ છે,
અને તમારે એ પણ પૂછવું જોઈએ:
  
1:06:40 સલામતી કયાંયેય છે ખરી?
જો તમને તમારી સલામતી જોઈતી હોય,
  
1:06:46 તો તમારે આ બીજો પ્રશ્ન પણ
પૂછવો જ જોઈએ.
  
1:06:48 'મારે સલામતી જોઈએ છે',
એમ કહીને તમે અટકી ન જઈ શકો.
  
1:06:54 ક્યાંય પણ સલામતી છે ખરી?
 
1:07:00 પછી, પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે:
કેમ તમારે સલામતી જોઈએ છે?
  
1:07:07 તમારા વિચારવામાં સલામતી છે?
 
1:07:15 તમારા સંબંધોમાં સલામતી છે?
 
1:07:20 મારી સાથે નહીં - તમારી પત્ની સાથે,
તમારાં સંતાનો સાથે.
  
1:07:26 તમારી નોકરીમાં સલામતી છે?
 
1:07:31 તમે પ્રાધ્યાપક હો,
 
1:07:33 ઘણા સુરક્ષિત હો,
 
1:07:38 પણ તમારાથી ઉપર ઘણા પ્રાધ્યાપકો છે.
 
1:07:41 તમારે ઉપકુલપતિ બનવું છે.
તમે આ રમત જાણો છો.
  
1:07:48 તો ક્યાં છે સલામતી?
 
1:07:54 અથવા તો કયાંયેય
કોઈ સલામતી હોય જ નહીં.
  
1:07:59 જરા આનો વિચાર કરો, સાહેબ.
આનું સૌન્દર્ય જુઓ.
  
1:08:03 સલામતીની કોઈ ઈચ્છા ન હોવી.
 
1:08:14 કોઈ ઝંખના નહીં,
 
1:08:16 કોઈ પ્રકારની લાગણી નહીં
જેમાં સલામતી હોય -
  
1:08:22 તમારી પ્રતિજ્ઞાઓમાં, તમારી કચેરીઓમાં,
તમારા કારખાનામાં,
  
1:08:29 તમારી સંસદમાં, વગેરે.
સલામતી છે ખરી?
  
1:08:35 જીવનમાં સલામતી ન હોય એવું હોઈ શકે.
જીવન જીવવા માટે છે.
  
1:08:46 નહીં કે પ્રશ્નો સર્જવા માટે
અને પછી તેને ઉકેલવા માટે.
  
1:08:50 દુઃખ, પીડા હોય તે માટે નહીં.
 
1:08:52 તે જીવવા માટે છે,
અને તેનું મૃત્યુ થશે.
  
1:09:02 તે આપણા ભયોમાંનો એક છે,
મૃત્યુ પામવું. ખરું?
  
1:09:11 આપણે એ બધામાં ઊંડા ઊતરીશું.
 
1:09:14 તો આજની સવારે આપણે
એકબીજા પાસેથી શીખ્યા છીએ -
  
1:09:22 એકબીજાને મદદ નથી કરી
- આપણે શીખ્યા છીએ?
  
1:09:31 વક્તા જે કહે છે
તે શું આપણે સાંભળ્યું છે ખરું?
  
1:09:40 કાનથી સાંભળ્યું છે?
 
1:09:46 શું તમે દુનિયાની હકીકતો જોઈ છે,
 
1:09:52 જે તમે છો - દુનિયા તમે છો -
 
1:09:56 શું તમે આ બધાની હકીકતો નિહાળી છે?
 
1:09:59 કે આ બધી કલ્પનાઓ છે?
 
1:10:03 કલ્પના અને હકીકત વચ્ચે ફેર છે.
 
1:10:10 કલ્પના ક્યારેય હકીકત નથી હોતી.
 
1:10:14 માઈક્રોફોન,
વક્તાની સામે રહેલી આ વસ્તુ,
  
1:10:21 શબ્દ 'માઈક્રોફોન'
તે વસ્તુ નથી. ખરું?
  
1:10:27 શબ્દ એ વસ્તુ નથી,
 
1:10:34 પણ આપણે શબ્દને
વસ્તુ બનાવી દીધી છે.
  
1:10:39 તમે સમજો છો હું કહું છું તે?
 
1:10:43 એટલે કે, તમે હિન્દુ નથી.
 
1:10:51 શબ્દ તમે નથી.
 
1:10:56 તમે હકીકત છો, શબ્દ નથી.
 
1:11:01 મને આશ્ચર્ય છે કે
તમે આ બધું જુઓ છો કે નહીં.
  
1:11:05 તો, આપણે શબ્દને જોઈ શકીએ,
 
1:11:10 અને એ જોઈ શકીએ
કે શબ્દ એ વસ્તુ નથી?
  
1:11:18 શબ્દ 'ઈશ્વર' એ ઈશ્વર નથી.
 
1:11:24 શબ્દ વાસ્તવિકતાથી
તદ્દન અલગ છે. ખરું?
  
1:11:32 માટે, આપણે બિલકુલ
આદરપૂર્વક પૂછીએ છીએ:
  
1:11:38 તમે આજની સવારે શું શીખ્યા છો?
 
1:11:40 વાસ્તવિક રીતે શીખ્યા છો,
જેનાથી તમે કાર્ય કરી શકો?
  
1:11:47 એમ નહીં કે માત્ર કહેવું, 'હા,
બિલકુલ ખરું, બિલકુલ ખરું',
  
1:11:49 અને ઘરે જવું અને એમનું એમ જીવવું.
 
1:12:02 એટલે આપણે કાર્ય ન કરીએ,
ત્યાં સુધી દુનિયામાં અરાજકતા જ રહેવાની છે -
  
1:12:10 હું જાણતો નથી કે તમે
આ સ્પષ્ટપણે સમજો છો કે કેમ.
  
1:12:14 જગતમાં ઘણી મુશ્કેલીઓ,
ઘણી વિટંબણાઓ છે.
  
1:12:25 અને દુનિયા છો તમે,
કારણ કે તમે વિટંબણામાં છો,
  
1:12:31 તમે વ્યગ્ર છો,
તમે આ બધું છો,
  
1:12:34 માટે તમે તમારી આસપાસ
આ જગત બનાવો છો.
  
1:12:38 હું શું કહું છું એ તમે સમજો છો?
ભગવાનને ખાતર, સાહેબ!
  
1:12:47 જો તમારામાં પરિવર્તન ન થાય,
તો દુનિયામાં પરિવર્તન કે ફેરફાર થઇ ન શકે.
  
1:12:55 કેમ કે દુનિયામાં તમે જ્યાં જાવ ત્યાં
 
1:13:00 દરેક માણસ એ જ ઘટનામાંથી
પસાર થઇ રહ્યો છે
  
1:13:06 જેમાંથી તમે પસાર થઇ રહ્યા છો:
અનિશ્ચિત, દુઃખી, ભયભીત,
  
1:13:11 અસુરક્ષિત, સલામતી ઇચ્છતો,
નિયંત્રણ માટે મથતો,
  
1:13:15 એમ કહેવા મથતો કે
'પેલો ગુરુ મારા ગુરુ કરતાં વધુ સારો છે',
  
1:13:20 અને એવું જ બધું
- યુદ્ધો સર્જતો.
  
1:13:27 તમે સમજો છો, સાહેબ?
 
1:13:32 વક્તા આશાવાદી કે
નિરાશાવાદી નથી -
  
1:13:36 અમે તમારી સમક્ષ હકીકતો રજૂ કરી રહ્યાં છીએ.
 
1:13:42 વર્તમાનપત્રોની હકીકતો નહીં.
 
1:13:51 આપણે આપણા જીવનની હકીકતોની
વાત કરી રહ્યાં છીએ,
  
1:14:01 કોઈ ગુરુના કે કોઈ સમ્રાટના
કે બીજા કોઈના જીવનની નહીં.
  
1:14:07 આપણે સાથે મળીને
તમારા જીવન વિષે વાત કરી રહ્યાં છીએ.
  
1:14:15 તમારું જીવન બાકીની દુનિયા જેવું છે.
 
1:14:20 દુનિયામાં લોકો અતિશય દુઃખી,
અનિશ્ચિત, કંગાળ છે,
  
1:14:28 લાખો બેરોજગાર છે.
 
1:14:34 ગરીબી, ભૂખ, દુઃખ, પીડા
- બિલકુલ તમારા જેવા જ.
  
1:14:47 તમે એમનાથી જુદા નથી.
 
1:14:49 તમે પોતાને હિન્દુ કે મુસલમાન
કે ખ્રિસ્તી કે જે ગમે તે કહો,
  
1:14:55 પણ સભાનતાથી જોતાં, આંતરિક દૃષ્ટિએ જોતાં,
તમે બાકીની દુનિયા જેવા છો.
  
1:15:02 તમે અધિક ઘઉંવર્ણા હો અને
બીજા લોકો ઓછા ઘઉંવર્ણા હોય,
  
1:15:07 દરેક દેશની સરકાર જુદી હોય,
 
1:15:12 પરંતુ દરેક માણસ
આ ભયંકર દુનિયાનો ભાગ છે.
  
1:15:20 આપણે બનાવ્યું છે આ જગત.
તમે સમજો છો?
  
1:15:27 લેનિન કે માર્કસે નહીં
 
1:15:35 - આપણે જગત બનાવ્યું છે.
આપણે સમાજ છીએ.
  
1:15:41 જો તમે સમાજને
કંઈક વિશિષ્ટ જોવા ઇચ્છતા હો,
  
1:15:45 તો શરૂઆત તમારે કરવી પડે,
 
1:15:49 તમારે તમારા ઘરમાં
વ્યવસ્થા લાવવી પડે.
  
1:15:54 ઘર એ તમે છો.
 
1:15:58 બરાબર, સાહેબ?
 
1:16:04 મેં પૂરું કર્યું છે, સાહેબ.